A ydych yn gymwys am gyllid gofal iechyd parhaus y GIG?

Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, os oes gennych chi anabledd neu broblem feddygol gymhleth, efallai y byddwch yn gymwys am ofal parhaus (CHC) y GIG am ddim. Nid yw’n cael cyhoeddusrwydd amlwg, felly mae’n bwysig i chi ganfod a ydych yn gymwys a chael asesiad.

Yn yr Alban mae gwahanol drefniadau gofal a elwir yn Ofal Clinigol Cymhleth mewn Ysbyty.

Beth yw gofal iechyd parhaus y GIG neu ofal parhaus y GIG?

Os mai ‘angen iechyd’ yw prif angen unigolyn, y GIG sy’n gyfrifol am ddarparu a chyllido ei holl anghenion mewn unrhyw leoliad, boed hynny yn eich cartref eich hun, mewn cartref gofal neu mewn hosbis.

Yn Lloegr, gall y GIG drefnu gofal i chi neu gallwch ddewis cael arian ar gyfer eich gofal fel taliad uniongyrchol, a elwir yn gyllideb iechyd personol. Mae cyllideb iechyd personol yn rhoi mwy o ddewis a rheolaeth i chi ynglŷn â sut fyddwch yn cynllunio ac yn talu am eich anghenion gofal iechyd a lles.

Nid yw cyllidebau iechyd personol ar gael ar hyn o bryd yng Nghymru, yr Alban na Gogledd Iwerddon.

Pwy sy’n gymwys?

Gair i gall

Yr unig ffordd bendant o wybod a ydych yn gymwys yw gofyn i’ch meddyg teulu neu’ch gweithiwr cymdeithasol drefnu asesiad.

Nid yw’r rhan fwyaf o bobl ag anghenion gofal hirdymor yn gymwys am Ofal Parhaus y GIG.

Nid yw’r rhan fwyaf o bobl ag anghenion gofal hirdymor yn gymwys am ofal iechyd parhaus y GIG na gofal parhaus gan fod yr asesiad yn eithaf llym. Er enghraifft, nid yw bod yn fregus yn ddigon o reswm.

Ond peidiwch â gadael i hynny’ch rhwystro.

Gallai gofal iechyd am ddim fod yn werth miloedd bob blwyddyn, felly mae’n bwysig gwybod beth yw’ch sefyllfa.

Fel canllaw, dyma rai anghenion iechyd ‘cymwys’:

  • cyflyrau meddygol cymhleth y mae angen gofal a chymorth ychwanegol arnynt
  • cyflyrau meddygol hirdymor
  • anableddau corfforol neu feddyliol
  • afiechydon terfynol
  • iechyd sy’n gwaethygu’n gyflym
  • problemau symudedd
  • anhwylderau ymddygiadol neu wybyddol

Ond mae’n ddarlun eithaf niwlog a bydd a ydych chi’n gymwys, neu beidio, yn dibynnu’n aml ar ble rydych yn byw, gan fod gwahanol gyllidebau a gwahanol feini prawf cymhwyster gan bob awdurdod lleol.

Hyd yn oed os ydych yn adnabod pobl mewn amgylchiadau tebyg sydd wedi cael eu gwrthod, yr unig ffordd bendant o wybod a ydych chi’n gymwys i gael Gofal Parhaus y GIG am ddim yw gofyn i’ch meddyg teulu neu’ch gweithiwr cymdeithasol drefnu asesiad.

Pa gostau sydd wedi’u cynnwys?

Mae gofal iechyd parhaus neu ofal parhaus y GIG yn talu am gostau gofal iechyd a gofal personol, fel talu am therapi arbenigol neu gymorth i ymolchi neu wisgo.

Gallai hefyd dalu am lety os yw’r gofal yn cael ei ddarparu mewn cartref gofal, neu gymorth i ofalwyr os ydych yn cael gofal gartref.

Os nad ydych yn gymwys am ofal parhaus y GIG a bod angen gofal arnoch mewn cartref nyrsio, efallai gallech gael gofal nyrsio wedi’i ariannu gan y GIG sy’n gyfraniad heb brawf modd tuag at eich costau nyrsio. Ceir rhagor o wybodaeth ar y dudalen hon.

Mae’r cyllid yn amrywio yn ôl rhanbarth, felly bydd angen ichi holi’ch Bwrdd Iechyd lleol, eich Ymddiriedolaeth Gofal Sylfaenol leol, neu Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol leol i weld beth sy’n cael ei gynnwys.

Beth sy’n digwydd yn ystod y broses asesu?

Cam 1 – Y sgrinio cychwynnol

Yn gyntaf oll, byddwch yn cael eich sgrinio i weld a ydych yn gymwys i gael cyllid.

Bydd hyn yn cael ei wneud fel arfer mewn ysbyty neu gartref gan nyrs, meddyg, gweithiwr cymdeithasol neu weithiwr proffesiynol gofal iechyd arall.

Byddant yn asesu’ch anghenion iechyd a gofal cyffredinol â rhestr wirio syml a fydd yn cynnwys:

  • ymddygiad
  • gwybyddiaeth (dealltwriaeth)
  • cyfathrebu
  • anghenion seicolegol ac emosiynol
  • symudedd
  • maeth (bwyd a diod)
  • ymataliad
  • croen (gan gynnwys clwyfau a briwiau)
  • anadlu
  • rheoli symptomau drwy feddyginiaeth a therapïau cyffuriau
  • cyflyrau ymwybod newidiol
  • anghenion gofal arwyddocaol eraill

Os yw’ch iechyd chi, neu iechyd anwylyd, yn gwaethygu’n gyflym, holwch am asesiad carlam i osgoi’r sgrinio cychwynnol.

Cam 2 – Yr asesiad

Peidiwch â chael eich rhwystro

Er bod y broses asesu’n gallu bod yn gymhleth, mae’r rhan fwyaf o bobl a theuluoedd sydd wedi bod drwyddi’n dweud bod y manteision yn ei gwneud yn un werth chweil.

Os bydd y sgrinio cychwynnol yn dangos y gallech fod yn gymwys am Gofal Parhaus y GIG am ddim, bydd angen ichi gael asesiad mwy trwyadl.

Bydd yn cael ei wneud gan dîm amlddisgyblaethol o ddau neu ragor o weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol sydd â rhan yn eich gofal.

Bydd y tîm yn defnyddio’r un penawdau o’r rhestr wirio uchod ond bydd yn mynd i lawer mwy o fanylder, gan nodi’ch anghenion gofal fel rhai isel, canolig, uchel neu ddifrifol.

Gellir hefyd pennu cyflyrau iechyd fel rhai â blaenoriaeth os ydynt yn ymwneud ag ymddygiad, anadlu, therapi cyffuriau, rheoli symptomau a newid cyflyrau ymwybyddiaeth.

Os oes gennych un angen blaenoriaeth yn un o’r pedwar parth gofal â blaenoriaeth hyn neu ddau angen difrifol, dylech fod yn gymwys am gyllid.

Os oes gennych un angen difrifol a nifer o anghenion uchel neu ganolig eraill, gallech hefyd fod yn gymwys.

Cewch wybod rhagor am y broses asesu yn nhaflen yr Adran Iechyd, ‘NHS continuing healthcare and NHS-funded nursing care’ (PDF).

Cewch wybod rhagor am yr asesiad ar gyfer Gofal Parhaus y GIG yn yr Alban yn y cyhoeddiad ‘Continuing Health Care Assessment Summary’ (PDF).

Beth i’w wneud os nad ydych yn cytuno â’r asesiad

Gair i gall

Mae amgylchiadau’n newid, felly hyd yn oes os cawsoch eich gwrthod am gyllid i ddechrau, dylech sicrhau bod eich sefyllfa’n cael ei hadolygu’n rheolaidd yn enwedig os yw eich iechyd yn gwaethygu. Gall eich meddyg teulu neu’ch gweithiwr cymdeithasol helpu i ddechrau’r broses.

Gofynnwch i’ch Bwrdd Iechyd lleol, eich Grŵp Comisiynu Clinigol leol, neu’ch Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol leol adolygu’r penderfyniad. Rhaid i chi wneud cais ysgrifenedig o fewn 6 mis o ddyddiad yr hysbysiad yn dweud nad oeddech yn gymwys.

Os oedd y penderfyniad yn seiliedig ar sgrinio cychwynnol yn unig, gofynnwch am asesiad llawn.

Dylech gael cyfle i gyfrannu at yr adolygiad, a gweld yr holl dystiolaeth a ystyriwyd.

Gallwch hefyd apelio os buoch eisoes yn talu am ffioedd cartref gofal a chithau’n credu y dylech fod wedi cael cyllid y GIG.

I wneud hyn, siaradwch â’ch gweithiwr cymdeithasol neu’ch ymarferwr iechyd, a gofynnwch am asesiad adolygol.

Os nad yw hyn yn datrys y mater, unwaith eto o fewn 6 mis, gallwch wneud cais i banel adolygu annibynnol ystyried eich sefyllfa. Os daw hi i’r pen, gallwch ofyn i’r Ombwdsmon Gwasanaeth Iechyd Seneddol ystyried eich cwyn.

Beth os nad ydych yn gymwys?

Hyd yn oed os nad ydych yn gymwys am Ofal Parhaus y GIG, gallech fod yn gymwys o hyd am wasanaethau GIG eraill i’ch cefnogi. Mae hyn yn cynnwys ailsefydlu a gwella, gofal iechyd seibiant, gwasanaethau iechyd cymuned, cymorth arbenigol ar gyfer anghenion gofal iechyd, a gofal lliniarol.

Neu efallai bod cyllid awdurdod lleol ar gael i fodloni rhai o’ch anghenion gofal.

^ Cyllid awdurdod lleol am gostau gofal – a ydych yn gymwys?

Cadw o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl

Mae Adran 117 o Ddeddf Iechyd Meddwl 1983 yn datgan y dylai’r GIG a’r Awdurdod Lleol ddarparu gwasanaethau ôl-ofal ar y cyd os ydych chi wedi cael eich cadw o dan ddarpariaethau’r Ddeddf Iechyd Meddwl er mwyn eich asesu neu’ch trin. Dylai’r holl wasanaethau o dan yr adran hon fod am ddim.

Gofal Clinigol Cymhleth mewn Ysbyty yr Alban

Disodlwyd gofal iechyd parhaus yn yr Alban ar 1 Mehefin 2015 gan gynllun o’r enw Gofal Clinigol Cymhleth mewn Ysbyty. Mae’r cynllun ar gael i bobl mewn ysbyty yn unig.

Os byddwch angen gofal clinigol hirdymor, asesir eich anghenion yn seiliedig ar un cwestiwn yn gofyn a ellir bodloni’ch anghenion gofal yn ddigonol mewn cyd-destun arall yn hytrach na mewn ysbyty.

Os yw’n bosibl darparu gofal y tu allan i ysbyty, fe gewch hynny yn y lleoliad mwyaf addas ar eich cyfer chi. Efallai mai’ch cartref fydd y lleoliad hwnnw, neu gartref gofal neu lety â chymorth.

Os ydych eisoes yn cael gofal iechyd parhaus y GIG dan yr hen drefn, byddwch yn parhau â hynny tra byddwch yn gymwys.

Dysgwch ragor am Ofal Clinigol Cymhleth mewn Ysbyty a sut i gael gwasanaethau gofal eraill yn yr Alban ar wefan careinfoscotland.

Gallwch hefyd ddarllen rhagor am y newidiadau a beth i’w wneud os nad ydych yn cytuno ag asesiad gofal, yn nhaflen wybodaeth Age UK Gofal Clinigol Cymhleth mewn Ysbyty a Gofal parhaus y GIG yn yr Alban.N

Angen mwy o wybodaeth?

Am ragor o help annibynnol am ddim am y materion hyn, gallwch chi ffonio FirstStop Advice: 0800 377 7070 (Llun i Gwener, 9am – 5pm).
Neu gallwch anfon e-bost atynt: info@firststopadvice.org.uk

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?