Amddiffyn rhag cam-drin ariannol

Mae gan bawb yr hawl i gael annibyniaeth ariannol. Os yw’ch partner yn rheoli’ch arian neu’n mynd i ddyled yn eich enw chi, mae hyn yn gam-drin ariannol. Ond nid oes raid i chi frwydro ymlaen ar eich pen eich hun. Dyma rai o’r pethau y gallwch eu gwneud a lle i fynd am help a chymorth.

Beth yw cam-drin ariannol?

Mae cam-drin ariannol yn fath o gam-drin domestig. Gall partner sy’n cam-drin eich atal rhag rheoli’ch arian fel ffordd o geisio eich rheoli chi.

Gall partner sy’n eich cam-drin yn ariannol fod yn gorfforol dreisgar hefyd, ond nid yw hynny’n wir bob amser. Gall cam-drin ariannol yn y cartref – os oes trais corfforol neu agwedd ymosodol neu beidio – beri ichi deimlo’n unig, yn brin o hyder a chaeth.

Gall gynnwys:

  • eich atal rhag cael (neu gadw) swydd
  • eich gorfodi i drosglwyddo’ch cyflog neu fudd-daliadau
  • eich gorfodi i ofyn i’ch partner – neu eraill – am arian
  • eich gorfodi i roi cyfrif am bob ceiniog a wariwch – er enghraifft trwy ddangos derbynebau
  • peidio â chaniatáu ichi wario arian arnoch eich hunan neu’ch plant
  • rheoli’ch cyfrif banc
  • dwyn, cymryd neu fynnu arian gennych chi a/neu
  • fynd i ddyledion yn eich enw

Poeni am daliadau sengl Credyd Cynhwysol?

Wrth i Gredyd Cynhwysol gael ei gyflwyno yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, mae nifer o’r budd-daliadau presennol a chredydau treth yn cael eu cyfuno yn un taliad misol. Bydd cyplau sy’n byw gyda’i gilydd yn gwneud hawliad ar y cyd am Gredyd Cynhwysol ac fel arfer bydd yn cael ei dalu i un cyfrif banc. Bydd Budd-dal Plant yn aros fel budd-dal ar wahân y tu allan i Gredyd Cynhwysol.

Bydd y Ganolfan Byd Gwaith yn gofyn i chi i ba gyfrif banc yr ydych am i’ch arian gael ei dalu iddo. Os nad ydych chi a’ch partner yn cytuno ar gyfrif ar gyfer eich taliadau Credyd Cynhwysol, yna bydd y Ganolfan Byd Gwaith yn enwebu un.

Os ydych yn poeni bod eich partner yn rheoli’ch holl incwm o fudd-daliadau gan eich gadael chi (a’ch plant) heb unrhyw arian parod, dylech ofyn i rywun yn y Ganolfan Byd Gwaith os gall y Credyd Cynhwysol gael ei dalu i’ch cyfrif chi eich hunan neu ei rannu’n daliadau ar wahân.

Y ffordd honno, byddwch yn cael arian i chi’ch hunan (a’ch plant) a bydd eich partner yn cael taliad ar wahân. Mae hwn yn opsiwn i bawb mewn ‘amgylchiadau eithriadol’, er enghraifft unrhyw un sydd mewn perygl o gam-drin domestig neu ariannol.

Ble gallwch chi gael cyngor

Os ydych chi neu eich plant mewn perygl dybryd, ffoniwch yr heddlu ar 999.

Os nad yw’r perygl yn un brys, mae nifer o sefydliadau a all roi help a chyngor i chi.

Cymorth i Fenywod

Gall Cymorth i Fenywod gynnig help a chymorth os ydych yn dioddef cam-drin ariannol. Efallai y bydd eich sefydliad Cymorth i Fenywod lleol hefyd yn gallu cymeradwyo cyfreithiwr addas os oes angen un arnoch. Gallwch gael gwybodaeth ar eu gwefannau neu trwy ffonio eu llinell gymorth.

  • Yn Lloegr ewch i wefan Cymorth i Fenywod neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref (a redir mewn partneriaeth rhwng Cymorth i Fenywod a Refuge) ar 0808 2000 247.
  • Yng Nghymru ewch i wefan Cymorth i Fenywod Cymru neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref Cymru ar 0808 80 10 800.
  • Yng Ngogledd Iwerddon ewch i wefan Cymorth i Fenywod neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0808 802 1414.
  • Yn yr Alban ewch i wefan Cymorth i Fenywod yr Alban neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0800 027 1234.

Llinell Gyngor i Ddynion

Ffoniwch y Llinell Gyngor i Ddynion ar 0808 8010 327. Mae am ddim o linellau tir a’r mwyafrif o ffonau symudol.

Mae’n cynnig cefnogaeth emosiynol, cyngor ymarferol a gall eich cyfeirio at wasanaethau eraill i gael help arbenigol. Fel arall, gallwch ymweld â gwefan Llinell Gyngor i Ddynion.

Sut i adael yn ddiogel

Os ydych am adael eich partner, mae cyfres o gamau y gallwch eu cymryd i sicrhau eich diogelwch a gwneud yn siŵr y bydd eich sefyllfa ariannol mor hylaw â phosibl.

  • Cadwch gofnod o bob digwyddiad. Tynnwch ffotograffau o unrhyw niwed corfforol i chi, eich cartref neu bethau sy’n eiddo i chi.
  • Adroddwch am bob digwyddiad wrth eich heddlu lleol a’r meddyg fel eu bod yn cadw cofnod.
  • Cysylltwch â chyfreithiwr cyfraith teulu.
  • Gwnewch gynllun diogelwch rhag ofn y bydd angen i chi adael eich cartref mewn argyfwng.

Efallai y byddwch yn gallu cael cymorth cyfreithiol i dalu costau cyngor cyfreithiol am gymryd camau cyfreithiol i’ch amddiffyn chi a’ch plant. Chwiliwch am gyfreithiwr sy’n cymryd achosion cymorth cyfreithiol.

Dogfennau pwysig

Os ydych chi am wahanu oddi wrth eich partner, ceisiwch gasglu’r gwaith papur pwysig at ei gilydd cyn y bydd angen i chi adael.

Ceisiwch ddod o hyd i:

  • basbortau
  • tystysgrifau geni (i chi a’ch plant)
  • slipiau cyflog ac/neu lythyrau dyfarniad budd-dal
  • dogfennau treth, fel eich P60 a P45
  • eich Rhif Yswiriant Gwladol
  • cyfriflenni banc
  • dogfennau’n dangos perchenogaeth ar unrhyw feddiannau
  • biliau cardiau credyd a biliau eraill sydd yn eich enw chi neu yn eich enwau ar y cyd

Os nad yw’n bosibl – neu os nad yw’n ddiogel – i gymryd y rhai gwreiddiol, yna ceisiwch wneud copïau, neu ysgrifennu gwybodaeth allweddol fel rhifau cyfrifon ar bapur. Ond ni ddylech gymryd gwybodaeth na allwch gael mynediad ati yn rhwydd (er enghraifft, ni ddylech fynd ar gyfrifiadur eich partner heb ei g/chaniatâd).

Ble i gael arian parod mewn argyfwng

Os oes rhaid ichi adael ar frys ac nad oes gennych fynediad at arian parod, cysylltwch â’ch awdurdod lleol (neu’r weinyddiaeth ddatganoledig yng Nghymru) i wirio a allant eich helpu â chymorth brys.

Eich cam nesaf

Os penderfynwch ddod â’ch perthynas i ben, yna cymerwch gamau ar unwaith i ddiogelu eich arian wrth ysgaru neu ddiddymu neu ddiogelu eich arian wrth wahanu os oeddech chi’n cyd-fyw.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?