Amddiffyn rhag cam-drin ariannol

Mae gan bawb yr hawl i gael annibyniaeth ariannol. Os yw’ch partner yn rheoli’ch arian neu’n mynd i ddyled yn eich enw chi, mae hyn yn gam-drin ariannol. Ond nid oes raid i chi frwydro ymlaen ar eich pen eich hun. Dyma rai o’r pethau y gallwch eu gwneud a lle i fynd am help a chymorth.

Beth yw cam-drin ariannol?

Mae cam-drin ariannol yn fath o gam-drin domestig. Mae’n drosedd a dylid ei adrodd i’r heddlu.

Mae sawl ffurf wahanol o gam-drin ariannol, felly bydd yn edrych yn wahanol mewn gwahanol berthnasau.

Yn aml partner fydd yn cyflawni’r camdriniaeth, ond gall hefyd ddod o berthnasau eraill, fel aelodau o’r teulu, ffrindiau a gofalwyr.

Efallai y bydd rhywun sy’n cam-drin yn eich atal rhag rheoli’ch arian fel ffordd o geisio eich rheoli chi.

Efallai y bydd yn gorfforol dreisgar hefyd, ond nid yw hynny’n wir bob amser.

Gall cam-drin ariannol yn y cartref – os oes trais corfforol neu agwedd ymosodol neu beidio – beri ichi deimlo’n unig, yn brin o hyder a chaeth.

Gall cam-drin ariannol gan aelod o’r teulu, ffrind, partner neu ofalwr edrych fel hyn:

  • rhywun yn codi arian neu gael credyd yn eich enw heb eich gwybodaeth neu ganiatâd
  • rhywun yn eich gorfodi i drosglwyddo rheolaeth o’ch cyfrifon
  • rhywun yn cyfnewid eich pensiwn neu sieciau eraill am arian heb eich awdurdod
  • rhywun yn ychwanegu ei enw i’ch cyfrif
  • rhywun yn gofyn i chi newid eich ewyllys
  • rhywun yn cynnig prynu eich siopa neu dalu’ch biliau i chi, ond fyddwch chi ddim yn gweld hyn yn digwydd
  • rydych yn cael eich atal rhag gweld ffrindiau a theulu eraill.

Gall cam-drin ariannol gan bartner edrych fel hyn:

  • mae’n eich stopio rhag gweithio, neu ddychwelyd i’r gwaith
  • mae’n eich stopio rhag mynd i’r coleg neu brifysgol
  • gofynnir i chi roi cyfiawnhad o bob un peth fyddwch chi’n ei wario
  • nid ydych yn gallu cael mynediad at eich cyfrifon darparwr gwasanaethau ariannol mwyach
  • mae’ch partner wedi eich atal rhag gwario ar eitemau hanfodol
  • mae wedi cymryd cardiau credyd a/neu fenthyciadau yn eich enw
  • mae wedi gwario cyllideb eich cartref ar bethau heb roi gwybod i chi
  • mae’ch partner wedi rhoi’r biliau i gyd yn eich enw chi.

Dylech sylweddoli fod cymryd y camau cyntaf hyn yn ddewr iawn. Efallai ei fod yn frawychus, ond does dim rhaid i chi wneud hyn ar ben eich hun.

Mae yna ffyrdd y gall eich banc, cymdeithas adeiladu, darparwr benthyciadau a darparwr gwasanaethau ariannol eraill eich helpu. Mae’n bwysig iawn siarad gyda rhywun.

Poeni am daliadau sengl Credyd Cynhwysol?

Gyda chyflwyniad Credyd Cynhwysol yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, mae nifer o’r budd-daliadau presennol a chredydau treth yn cael eu cyfuno yn un taliad misol.

Bydd cyplau sy’n byw gyda’i gilydd yn gwneud hawliad ar y cyd am Gredyd Cynhwysol ac fel arfer bydd yn cael ei dalu i un cyfrif banc.

Bydd Budd-dal Plant yn aros fel budd-dal ar wahân y tu allan i Gredyd Cynhwysol.

Pan fyddwch yn gwneud eich hawliad, fe ofynnir i chi i ba gyfrif banc yr ydych am i’ch arian gael ei dalu iddo. Os oes gennych blant, your bydd eich hyfforddwr gwaith yn dweud wrthych y dylai’ch taliad Credyd Cynhwysol fynd i mewn i gyfrif banc y prif ofalwr.

Os nad ydych chi a’ch partner yn cytuno ar gyfrif ar gyfer eich taliadau Credyd Cynhwysol, yna bydd y Ganolfan Byd Gwaith yn enwebu un.

Os ydych yn poeni bod eich partner yn rheoli’ch holl incwm o fudd-daliadau gan eich gadael chi (a’ch plant) heb unrhyw arian parod, dylech ofyn i rywun yn y Ganolfan Waith.

Gallwch drefnu i’ch Credyd Cynhwysol gael ei dalu i’ch cyfrif eich hunan neu ei rannu’n daliadau ar wahân.

Y ffordd honno, byddwch yn cael arian i chi’ch hunan (a’ch plant) a bydd eich partner yn cael taliad ar wahân.

Mae hwn yn opsiwn i bawb mewn ‘amgylchiadau eithriadol’, er enghraifft unrhyw un sydd mewn perygl o gam-drin domestig neu ariannol.

Mae yna swyddogion cymorth camdriniaeth ddomestig ym mhob Canolfan Byd Gwaith yn y DU. Maent wedi’u hyfforddi i’ch helpu i ddelio â’r sefyllfaoedd hyn ac yn cynnig cymorth ymarferol os oes angen hynny arnoch.

Ble gallwch chi gael cyngor

Os ydych chi neu eich plant mewn perygl dybryd, ffoniwch yr heddlu ar 999.

Os nad yw’r perygl yn un brys, mae nifer o sefydliadau a all roi help a chyngor i chi.

Cymorth i Fenywod

Gall Cymorth i Fenywod gynnig help a chymorth os ydych yn dioddef cam-drin ariannol.

Efallai y bydd eich sefydliad Cymorth i Fenywod lleol hefyd yn gallu cymeradwyo cyfreithiwr addas os oes angen un arnoch.

Gallwch gael gwybodaeth ar eu gwefannau neu trwy ffonio eu llinell gymorth.

  • Yn Lloegr ewch i wefan Cymorth i Fenywod neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref (a redir mewn partneriaeth rhwng Cymorth i Fenywod a Refuge) ar 0808 2000 247.
  • Yng Nghymru ewch i wefan Cymorth i Fenywod Cymru neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref Cymru ar 0808 80 10 800.
  • Yng Ngogledd Iwerddon ewch i wefan Cymorth i Fenywod neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0808 802 1414.
  • Yn yr Alban ewch i wefan Cymorth i Fenywod yr Alban neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0800 027 1234.

Llinell Gyngor i Ddynion

Ffoniwch y Llinell Gyngor i Ddynion ar 0808 8010 327. Mae am ddim o linellau tir a’r mwyafrif o ffonau symudol.

Mae’n cynnig cefnogaeth emosiynol, cyngor ymarferol a gall eich cyfeirio at wasanaethau eraill i gael help arbenigol.

Fel arall, gallwch ymweld â gwefan Llinell Gyngor i Ddynion.

Llinell Gymorth Cam-drin yn y Cartref Genedlaethol LGBT+

Cefnogaeth emosiynol ac ymarferol ar gyfer pobl LGBT+ sy’n profi cam-drin domestig, emosiynol neu ariannol.

Ffoniwch nhw ar 0800 999 5428, neu anfon e-bost at help@galop.org.uk

Neu gallwch ymweld â gwefan Galop ar gyfer help i ddelio gyda cham-drin domestig.

Sut i adael yn ddiogel

Os ydych am adael eich partner, mae cyfres o gamau y gallwch eu cymryd i sicrhau eich diogelwch a gwneud yn siŵr y bydd eich sefyllfa ariannol mor hylaw â phosibl:

  • Cysylltwch â chyfreithiwr cyfraith teulu.
  • Cadwch gofnod o bob digwyddiad. Tynnwch ffotograffau o unrhyw niwed corfforol i chi, eich cartref neu bethau sy’n eiddo i chi.
  • Adroddwch am bob digwyddiad wrth eich heddlu lleol a’r meddyg fel eu bod yn cadw cofnod
  • Gwnewch gynllun diogelwch rhag ofn y bydd angen i chi adael eich cartref mewn argyfwng.

Efallai y byddwch yn gallu cael cymorth cyfreithiol i dalu costau cyngor cyfreithiol am gymryd camau cyfreithiol i’ch amddiffyn chi a’ch plant.

Chwiliwch am gyfreithiwr sy’n cymryd achosion cymorth cyfreithiol. Gallwch ddod o hyd i un ar wefan Cymdeithas y Cyfreithwyr.

Dogfennau pwysig

Os ydych chi am wahanu oddi wrth eich partner, ceisiwch gasglu’r gwaith papur pwysig at ei gilydd cyn y bydd angen i chi adael.

Ceisiwch ddod o hyd i:

  • pasbortau
  • datganiadau banc
  • eich rhif Yswiriant Gwladol
  • slipiau cyflog ac/neu lythyrau dyfarniad budd-dal
  • dogfennau treth fel eich P60 a P45
  • tystysgrifau geni (i chi a’ch plant), a thystysgrif priodas
  • dogfennau’n dangos perchenogaeth o unrhyw feddiannau
  • biliau cardiau credyd a biliau eraill sydd yn eich enw chi neu mewn enwau ar y cyd
  • trwydded yrru.

Os nad yw’n bosibl – neu os nad yw’n ddiogel – i gymryd y rhai gwreiddiol, yna ceisiwch wneud copïau, neu ysgrifennu gwybodaeth allweddol fel rhifau cyfrifon ar bapur.

Ond ni ddylech gymryd gwybodaeth na allwch gael mynediad ati yn rhwydd (er enghraifft, ni ddylech fynd ar gyfrifiadur eich partner heb ei g/chaniatâd).

Ble i gael arian parod mewn argyfwng

Os oes rhaid ichi adael ar frys ac nad oes gennych fynediad at arian parod, cysylltwch â’ch awdurdod lleol (neu’r weinyddiaeth ddatganoledig yng Nghymru) i wirio a allant eich helpu â chymorth brys.

Pethau i’w hystyried

Cyfrineiriau a diogelwch – Os ydych chi wedi rhoi cyfrineiriau i bartner, aelodau o’r teulu, ffrindiau ac ati. Mae’n bwysig eu newid ar unwaith fel nad yw’r sawl sy’n eich cam-drin yn cael mynediad at eich cyfrifon personol.

Darllenwch fwy ar sut ydych chi’n creu cyfrinair cryf.

Llythyrau a datganiadau banc – Os yn bosibl, ceisiwch feddwl ble mae eich holl ddogfennau pwysig. Bydd hyn yn ei gwneud yn llawer haws i chi agor cyfrifon newydd, hawlio budd-daliadau neu ymgeisio am swyddi yn y dyfodol.

Os nad ydych yn gwybod ble mae’r pethau yma neu os na allwch ddal eich gafael arnynt, mae yna bethau y gallwch wneud o hyd. Ceisiwch nodi neu gofio unrhyw wybodaeth neu rifau pwysig fel y bydd darparwyr cyfrifon yn gallu’ch helpu i ddod o hyd iddynt ar y system, er enghraifft eich rhif Yswiriant Gwladol a rhif cyfrif. Bydd hyn yn ei gwneud yn haws i’ch darparwr gwasanaethau ariannol eich canfod ar eu system.

Cadw eich gwybodaeth yn ddiogel

Dydych chi ddim eisiau i wybodaeth gan eich darparwyr gwasanaethau ariannol gyrraedd y dwylo anghywir. Meddyliwch am ble mae eich llythyrau, ac i ble maent yn cael eu postio.

Os nad ydych chi eisiau iddynt fynd i’r un cyfeiriad, holwch eich darparwr gwasanaethau ariannol i’w hanfon i rywle arall.

Mae’n bwysig nodi y gall rhai trafodion ar eich datganiadau banc ddatgelu eich lleoliad (fel pa beiriannau codi arian ydych chi wedi defnyddio), felly mae’n bwysig cadw’r wybodaeth yma mor ddiogel â phosibl.

Cyfrifon ar y cyd – Os oes gennych gyfrif ar y cyd gyda’ch partner neu gyn-bartner, gallwch siarad gyda’ch banc neu gymdeithas adeiladu am eich dewisiadau.

Os ydych chi’n poeni am dynnu arian o’ch cyfrif heb eich caniatâd, gallwch ofyn i’ch banc neu gymdeithas adeiladu weithredu ar gyfarwyddiadau gan ddau ddeiliad neu bob deiliad y cyfrif. Mae hyn yn golygu na all taliadau fynd allan heb gyfarwyddyd ar y cyd, ar lefel ymarferol gallai hyn olygu y bydd eich taliadau rheolaidd, cardiau a mynediad ar-lein yn cael eu hatal.

Noder, gall y sawl sy’n eich cam-drin hefyd atal eich cyfrif ar y cyd gan gyfyngu mynediad at eich arian. Gallwch wirio sut ydych wedi’ch cysylltu’n ariannol i rywun trwy gyrchu eich adroddiad credyd ar-lein am ddim.

Darllenwch fwy am gael trefn ar eich cyfrifon banc ar y cyd yswiriant a biliau

Agor cyfrif newydd – Efallai yr hoffech agor cyfrif newydd gan y bydd hyn yn helpu gwahanu eich arian chi o’r sawl fu’n eich cam-drin.

Os nad ydych chi eisiau i’ch dogfennau personol gael eu danfon i’ch cartref, siaradwch â’ch darparwr am gael eu postio i rywle arall.

I agor cyfrif banc newydd, bydd angen i chi ddarparu prawf hunaniaeth a chyfeiriad amgen. Os na allwch chi gael gafael ar y dogfennau hyn, esboniwch eich sefyllfa i’ch darparwr gwasanaethau ariannol i weld sut all helpu. Yn aml gall dderbyn llythyrau gan loches, gweithiwr cymdeithasol neu awdurdod lleol.

Adolygwch eich taliadau – Os nad ydych chi’n siŵr beth sy’n dod i mewn ac allan o’ch cyfrif banc, cysylltwch â’ch darparwr a gall eich helpu i gyfrifo hyn. Efallai y byddai’n syniad da i lenwi cynllunydd cyllideb, all eich helpu i gynllunio eich arian ychydig yn fwy, fel eich bod yn gwybod ble ydych chi gyda chyllid o ddydd i ddydd. https://www.moneyadviceservice.org.uk/en/tools/budget-planner

Graddiad credyd – Gall llawer o newidiadau ariannol effeithio ar eich graddiad credyd gryn dipyn. Pryd bynnag byddwch yn gwneud cais am orddrafft, cerdyn credyd a benthyciad, cofnodir hyn ar eich adroddiad credyd.

Gall colli ad-daliadau, mynd dros eich terfyn credyd neu gymryd llawer o gredyd newydd effeithio’n negyddol ar eich adroddiad.

Gallai hyn i gyd olygu y bydd eich graddiad credyd wedi ei effeithio gan eich cam-drin ariannol – yn arbennig os oes rhywun wedi cymryd credyd yn eich enw.

Mae’n bwysig cadw llygad ar eich sgôr credyd oherwydd gallai graddiad isel ei gwneud yn anoddach i chi wneud cais am gredyd yn y dyfodol. Darllenwch ein canllaw graddiad credyd a fydd yn esbonio popeth sydd angen i chi ei wybod.

Cardiau credyd

Yn gyffredinol, os oes gennych chi gerdyn credyd, bydd un ohonoch wedi ymgeisio amdano mewn un enw’n unig a dyma fyddai ‘prif ddeiliad y cerdyn’.

Yn wahanol i gyfrifon ar y cyd, dim ond prif ddeiliad y cerdyn sy’n gyfrifol am y cerdyn hyd yn oed os yw’r person arall yn gwario arno, neu os oes gan y person yma gerdyn atodol fel ‘ail ddeiliad cerdyn’. Yn gyfreithiol ni fydd rhaid i’r ail ddeiliad cerdyn dalu unrhyw beth yn ôl.

Os mai chi yw prif ddeiliad y cerdyn, efallai yr hoffech dynnu’r person arall o’ch cyfrif i’w atal rhag gwario rhagor o arian.

Mynediad trydydd parti

Os ydych chi angen cefnogaeth ychwanegol, efallai yr hoffech chi roi mynediad atodol i rywun yr ymddiriedir ynddo i’ch cyllid. Gall hyn fod yn arbennig o ddefnyddiol os nad ydych chi’n gallu mynd i’r gangen ar bob cyfle, angen rhywun i ffonio neu siarad gyda rhywun yn eich banc neu gymdeithas adeiladu neu os nad ydych yn teimlo’n hyderus i wneud hyn eich hun.

Morgeisi

Os oes gennych chi forgais ar y cyd gyda’r sawl sy’n eich cam-drin, byddech yn dal i fod yn gyfartal gyfrifol am ad-daliadau’r morgais.

Os oes angen, gallwch siarad gyda darparwr eich morgais a chael datganiad gyda’r balans sy’n weddill ac anfon gwybodaeth talu i gyfeiriad arall.

Ymdrin â dyledion

Bydd rhai pobl sy’n cam-drin yn cymryd benthyciadau, gorddrafftiau neu gardiau credyd yn eich enw, neu’n defnyddio eich eiddo yn erbyn benthyciad, naill ai gyda neu heb eich gwybodaeth a chaniatâd.

Mae’n werth edrych ar eich adroddiad credyd am ddim ar-lein i weld pa gredyd sydd yn erbyn eich enw. Os ydych chi’n meddwl bod cyfrifon eraill wedi eu hagor yn eich enw, gallwch hefyd gofrestru gyda Cifas, sy’n darparu gwasanaeth Cofrestru Amddiffynnol a fydd yn cysylltu â chi i ddilysu unrhyw geisiadau cyfrif pellach yn eich enw.

Ond dylid nodi y gallai cofrestru gyda Cifas arafu ceisiadau am gredyd gan y bydd angen iddynt wirio’r cais â llaw.

Os ydych yn cael anhawster gyda dyledion, gall fod yn anodd gwybod ble i droi. Serch hynny, gyda llawer iawn o wasanaethau cynghori rhad ac am ddim ar gael ledled y DU, gallwch ddod o hyd i gymorth sy’n addas ar eich cyfer chi.

Diogelu eich arian yn ystod ysgariad neu wahaniad

Dysgwch sut i Amddiffyn eich cyllid yn ystod ysgariad neu ddiddymiad neu amddiffyn eich arian yn ystod gwahaniad os oeddech chi’n cyd-fyw.

Amddiffyn eich arian mewn henaint neu os byddwch yn sâl

Rhagor o wybodaeth

Am ragor o wybodaeth gallwch lawrlwytho’r canllaw UK Financeopens in new window hwn at sut all cwmnïau gwasanaethau ariannol helpu os byddwch yn dioddef cam-drin ariannol.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?