Beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw

Gall gwybod beth i’w wneud yn gyntaf pan fydd rhywun yn marw fod yn deimlad llethol. Ar wahân i adael i deulu a ffrindiau wybod, mae amryw o sefydliadau i’w hysbysu hefyd pan fydd rhywun yn marw. Mae’r canllaw hwn yn crynhoi’r hyn sydd angen i chi ei wneud cyn gynted â phosibl pan fydd rhywun yn marw, yn ogystal â’r wythnosau a’r misoedd wedi hynny.

Yr hyn sydd angen i chi ei wneud ar unwaith

Cyn gynted ag ygallwch, bydd angen i chi gael tystysgrif feddygol, cofrestru’r farwolaeth a threfnu’r angladd. Sgroliwch i lawr am ragor o wybodaeth.

Dewiswch ysgutor

Pryd?

Cyn gynted â phosibl.

Sut?

Mae Ysgutor ewyllys yn cwblhau’r tasgau ar gyfer yr ymadawedig fel yr un sy’n cynrychioli ystâd yr ymadawedig. Gall aelod agos o’r teulu gwblhau’r tasgau hyn neu rywun a benodwyd fel cynrychiolydd personol ystâd yr ymadawedig.

Dysgwch ragor yn Dewis eich ysgutor.

Unrhyw gostau?

Bydd y costau’n dibynnu ar bwy a ddewisir gan yr ysgutor. Gall aelod o’r teulu gytuno i wneud y gwaith am ddim, tra bydd cyfreithiwr yn codi ffi.

Ymgeisio am brofiantz

Pryd?

Cyn pen mis ers marwolaeth yr unigolyn.

Sut?

Mae’r broses o ymgeisio am brofiant yn amrywio yn dibynnu ar a ysgrifennodd ewyllys neu a fu farw heb un .

Unrhyw gostau?

Bydd y gost o gael profiant yn dibynnu ar ble roedd yr ymadawedig yn byw (Cymru, Lloegr, Gogledd Iwerddon neu’r Alban), a maint ei ystâd.

Cael tystysgrif feddygol

Pryd?

Ar unwaith, oni bai bod cwest crwner pan gyhoeddir tystysgrif ar ôl hynny.

Sut?

Bydd yr ysbyty (neu Feddyg Teulu’r unigolyn) yn rhoi hon i chi.

Unrhyw gostau?

Mae’r dystysgrif hon am ddim.

Cofrestru’r farwolaeth

Pryd?

Cyn pen pum niwrnod yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon; cyn pen wyth niwrnod yn yr Alban.
Os bydd cwest crwner (neu brocuradur ffisgal yn yr Alban), caiff y cofrestru ei oedi hyd nes y cwblheir y cwest.

Sut?

Yn ddibynnol ar ba wlad yr oedd yr ymadawedig yn byw ynddi, rhaid i chi gofrestru’r farwolaeth yn:

Unrhyw gostau?

Nid oes angen talu i gofrestru marwolaeth. Fodd bynnag, i gael tystysgrif bydd angen i chi dalu £4 yng Nghymru a Lloegr neu £8 yng Ngogledd Iwerddon.

Mae’r gost yn cynyddu os penderfynwch gael rhagor o gopïau yn ddiweddarach. Awgrymwn gael copïau ychwanegol, gan ei bod hi’n rhatach ac yn haws gwneud hynny ar yr adeg honno. Mae hyn yn eich galluogi i ddelio â nifer o sefydliadau ar yr un pryd, yn hytrach na gorfod aros nes y dychwelir eich unig gopi cyn y gallwch ddelio â’r nesaf.

A oes angen unrhyw ddogfennau?

Rydych angen:

  • Tystysgrif feddygol yr ymadawedig ynghyd ag achos y farwolaeth
  • Enw llawn yn cynnwys enwau blaenorol (e.e. enw cyn priodi)
  • Dyddiad a man geni
  • Cyfeiriad diwethaf
  • Galwedigaeth
  • Enw llawn, dyddiad geni a galwedigaeth priod sy’n goroesi/diweddar neu bartner sifil yr ymadawedig, os yw’n gymwys.

Os yw ar gael, dylech hefyd gymryd:

  • Tystysgrif geni’r ymadawedig
  • Tystysgrif priodas neu bartneriaeth sifil
  • Rhif Yswiriant Gwladol
  • Cerdyn meddygol y GIG
  • Prawf o gyfeiriad, e.e. bil cyfleustod
  • Trwydded yrru
  • Pasbort

Dylech ddod â dogfennau hefyd sy’n profi pwy ydych chi (e.e. bil cyfleustod).

Trefnu’r angladd

Pryd?

Mae’r mwyafrif o bobl yn trefnu angladdau i gymryd lle o fewn wythnos neu ddwy.

Sut?

Defnyddiwch drefnwr angladdau, trefnwch amlosgiad uniongyrchol neu trefnwch ef eich hun.

Unrhyw gostau?

Bydd costau’n amrywio yn ddibynnol ar sut y trefnir yr angladd. Ewch i Beth yw cost angladd i gael crynodeb o’r costau, a’r hyn allwch chi ei wneud i gadw’r costau’n is.

Yn yr wythnosau yn dilyn y farwolaeth

Wedi i chi drefnu’r uchod, bydd angen i chi ddechrau hysbysu’r gwahanol sefydliadau am y farwolaeth. Sgroliwch i lawr am ragor o wybodaeth.

Rhowch wybod i landlord yr ymadawedig a sefydliadau eraill

Pryd?

Cyn gynted â phosibl.

Pwy?

Os oeddech chi’n rhentu’n breifat gyda’ch gilydd ac mae’r les yn enw’r ymadawedig, bydd angen i chi roi gwybod i’r landlord a gofyn iddi gael ei throsglwyddo i’ch enw chi.

Bydd angen i chi hefyd sicrhau bod eich enw’n cael ei drosglwyddo ar gyfer unrhyw filiau neu daliadau. Gallai sefydliadau gynnwys cymdeithasau tai neu swyddfeydd tai cyngor, darparwyr morgeisi, cyflogwyr a darparwyr cyfleustodau.

Sut?

Cysylltwch â phob sefydliad.

Hysbyswch adrannau’r llywodraeth

Pryd?

Cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth.

Pwy?

  • Cyllid a Thollau EM (HMRC) ar gyfer ei drethi
  • Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) i derfynu ei Bensiwn y Wladwriaeth a budd-daliadau
  • Swyddfa Basbort i ganslo’i basbort
  • Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA) i ganslo’i drwydded yrru, treth car a dogfennau cofrestru car
  • Y cyngor lleol ar gyfer Treth Gyngor, cofrestr etholiadol ac unrhyw fudd-daliadau tai eraill
  • Cynllun pensiwn sector preifat neu luoedd arfog ar gyfer ei bensiwn.

Sut?

Gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth Tell Us Once er mwyn hysbysu’r adrannau hyn o’r llywodraeth ar yr un pryd. Cynigir y gwasanaeth hwn gan y rhan fwyaf o awdurdodau lleol yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, ond nid yng Ngogledd Iwerddon.

Os nad yw’ch awdurdod lleol yn cynnig y gwasanaeth Tell Us Once, yna bydd angen i chi hysbysu’r adrannau hyn yn unigol.

Defnyddiwch y gwasanaeth Tell Us Once ar wefan GOV.UK.

Unrhyw gostau?

Mae’r gwasanaeth am ddim.

Gwybodaeth sydd ei hangen?

Bydd angen i chi ddarparu’r wybodaeth ganlynol:

  • Rhif cyfeirnod unigryw a roddir i chi pan fyddwch yn cofrestru marwolaeth
  • Enw, dyddiad marwolaeth a Rhif Yswiriant Gwladol yr ymadawedig
  • Manylion cyswllt, dyddiad geni, rhif pasbort (os yw ar gael) a Rhif Yswiriant Gwladol y perthynas agosaf
  • Manylion yr unigolyn sy’n delio ag ystâd yr ymadawedig
  • Caniatâd gan y perthynas agosaf, yr ysgutor, y gweinyddwr neu unrhyw un a oedd yn hawlio budd-daliadau neu hawliadau ar y cyd â’r ymadawedig, i ryddhau ei fanylion cyswllt.

Os yw ar gael, dylech hefyd ddarparu:

  • Manylion unrhyw fudd-daliadau neu hawliadau yr oedd yn eu cael e.e. Pensiwn y Wladwriaeth
  • Manylion unrhyw wasanaethau yr oedd yn eu cael gan gyngor lleol, e.e. Bathodyn Glas
  • Enw a chyfeiriad ei berthynas agosaf
  • Enwi manylion cyswllt yr unigolyn neu’r cwmni sy’n delio ag ystâd yr ymadawedig, h.y. yr ‘ysgutor’ neu’r ‘gweinyddwr’
  • Manylion unrhyw gynlluniau pensiwn sector preifat neu luoedd arfog yr oedd yr ymadawedig yn eu cael neu’n cyfrannu atynt

Dychwelwch basbort a thrwydded yrru’r ymadawedig

Pryd?

Cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth

Sut?

Drwy’r post. Ewch i’r dolenni canlynol i gael manylion ynglŷn â ble i anfon y dogfennau hyn:

Yn delio â materion ariannol ar ôl marwolaeth?

Mae’n debygol y newidiodd eich materion ariannol yn y cartref ar ôl marwolaeth eich partner. Mae pethau y gallwch eu gwneud i reoli’ch biliau, morgais, yswiriant a’ch materion ariannol.

Dysgwch ragor yn Delio â materion ariannol ac yswiriant ar ôl i’ch partner farw.

Hysbysu yswirwyr a chredydwyr

Pryd?

Yn ddelfrydol, cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth, neu cyn pen mis ar ôl y farwolaeth.

Pwy?

Cwmnïau yswiriant, banc neu gymdeithas adeiladu, cwmnïau cardiau credyd, cwmnïau cyfleustodau, darparwr pensiwn a chwmnïau eraill a oedd ag arian yn ddyledus i’r ymadawedig neu a oedd ag arian yn ddyledus iddyn nhw gan yr ymadawedig.

Sut?

Drwy ffonio’r cwmni, mynd i’r gangen leol (ar gyfer banciau neu gymdeithas adeiladu), neu drwy ymweld â’u gwefan, lle bydd ganddynt ffurflen ar-lein i chi ei chwblhau efallai.

Unrhyw gostau?

Gellir hysbysu’r cwmnïau hyn am ddim. Ond efallai y bydd yr ymadawedig wedi gadael dyledion heb eu talu neu drefniadau talu gyda’r cwmnïau hyn sydd angen eu setlo.

Bydd y gwaith o roi trefn ar faterion ariannol yr ymadawedig yn dibynnu ar a ysgrifennodd ef neu hi ewyllys neu a fu farw heb un.

A oes angen unrhyw ddogfennau?

Byddwch angen copïau swyddogol o’r dystysgrif farwolaeth wrth ddelio â’r cwmnïau hyn.

Byddwch angen rhoi manylion yr esgutor neu weinyddwr yr ystâd hefyd.

Templed llythyr ar gyfer hysbysu marwolaeth

Efallai y bydd y wladwriaeth yn talu rhai budd-daliadau profedigaeth i chi os oeddech yn briod neu’n bartner sifil yr ymadawedig. Mae rhai o’r budd-daliadau hyn yn dibynnu ar brawf modd a gallwch hawlio budd-daliadau eraill os ydych ar incwm isel.

Ymgeisio am brofiant

Pryd?

Cyn pen mis ers marwolaeth yr unigolyn.

Sut?

Mae’r broses o ymgeisio am brofiant yn amrywio yn dibynnu ar a ysgrifennodd ef neu hi ewyllys neu a fu farw heb un.

Unrhyw gostau?

Bydd y gost o gael profiant yn dibynnu ar ble roedd yr ymadawedig yn byw (h.y. Cymru, Lloegr, Gogledd Iwerddon neu yr Alban), a maint ei ystâd.

Adnoddau a chymorth ychwanegol

Canllawiau eraill

Cewch ragor o wybodaeth gan y canlynol ynglŷn â beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw:

Cefnogaeth mewn profedigaeth

Gall delio â marwolaeth rhywun sy’n annwyl i chi fod yn deimlad llethol. Mae eich meddyg teulu neu grŵp crefyddol neu gymunedol lleol yn aml yn lle da i gychwyn chwilio am gymorth wrth ddelio â phrofedigaeth.

Mae nifer o sefydliadau ar gael hefyd i’ch helpu i ddelio â’ch galar.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?