Beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw

Gall gwybod beth i’w wneud yn gyntaf pan fydd rhywun yn marw fod yn deimlad llethol. Ar wahân i adael i deulu a ffrindiau wybod, mae amryw o sefydliadau i’w hysbysu hefyd pan fydd rhywun yn marw. Mae’r canllaw hwn yn crynhoi’r hyn sydd angen i chi ei wneud cyn gynted â phosibl pan fydd rhywun yn marw, yn ogystal â’r wythnosau a’r misoedd wedi hynny.

Beth sydd angen i chi ei wneud yn syth ar ôl y farwolaeth

Cyn gynted ag y gallwch chi, bydd angen i chi gael tystysgrif feddygol, cofrestru’r farwolaeth a threfnu’r angladd.

Nid oes yn rhaid i chi ddelio â’r ewyllys, arian ac eiddo yn syth. Pan fyddwch chi’n barod, darllenwch ein canllawiau ‘Rhoi trefn ar yr ystâd pan fydd ewyllys ar gael a ‘Rhoi trefn ar yr ystâd os nad oes ewyllys’.

Cael tystysgrif feddygol

Pryd?

Ar unwaith, oni bai bod cwest y crwner, os felly bydd tystysgrif yn cael ei chyhoeddi ar ôl hyn.

Sut?

Os bu farw’r person yn yr ysbyty, bydd yr ysbyty yn rhoi un i chi. Os bu farw’r person adref, dylech alw Meddyg Teulu’r person.

Unrhyw gostau?

Mae’r dystysgrif hon am ddim.

Cofrestru’r farwolaeth

Pryd?

O fewn pum diwrnod yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon; o fewn wyth diwrnod yn yr Alban.

Os oes cwest y crwner (neu brocuradur ffisgal yn yr Alban), bydd y cofrestru yn cael ei oedi hyd nes daw’r cwest i ben.

Sut?

Gan ddibynnu ym mha wlad yr oedd y person yn byw, rhaid i chi gofrestru’r farwolaeth:

Unrhyw gostau?

Nid oes angen talu i gofrestru marwolaeth. Fodd bynnag, i gael tystysgrif bydd angen i chi dalu £4 yng Nghymru a Lloegr neu £8 yng Ngogledd Iwerddon.

Mae’r gost yn cynyddu os penderfynwch gael rhagor o gopïau yn ddiweddarach. Rydym yn awgrymu cael copïau ychwanegol, gan y bydd hi fel arfer yn rhatach ac yn haws gwneud hynny ar y pwynt hwn. Mae hyn yn eich galluogi i ddelio â nifer o sefydliadau ar yr un pryd, yn hytrach na gorfod aros nes y dychwelir eich unig gopi cyn y gallwch ddelio â’r nesaf.

A oes angen unrhyw ddogfennau?

Rydych chi angen yr wybodaeth a’r dogfennau a ganlyn ar gyfer y person a fu farw:

  • Tystysgrif feddygol yr ymadawedig ynghyd ag achos y farwolaeth
  • Enw llawn yn cynnwys enwau blaenorol (e.e. enw cyn priodi)
  • Dyddiad a man geni
  • Cyfeiriad diwethaf
  • Galwedigaeth
  • Enw llawn, dyddiad geni a galwedigaeth priod sy’n goroesi/diweddar neu bartner sifil yr ymadawedig, os yw’n gymwys.

Os yn bosibl, dylech chi hefyd fynd â’u:

  • Tystysgrif geni
  • Tystysgrif priodas neu bartneriaeth sifil
  • Rhif Yswiriant Gwladol
  • Cerdyn meddygol y GIG
  • Prawf o gyfeiriad, e.e. bil cyfleustod
  • Trwydded yrru
  • Pasbort

Dylech hefyd ddod â modd adnabod (e.e. trwydded yrru) i ddangos prawf o bwy ydych chi.

Trefnu’r angladd

Ar ôl i chi gofrestru marwolaeth, gallwch drefnu’r angladd. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn gwneud hyn trwy drefnydd angladdau, ond mae hefyd yn bosibl trefnu angladd eich hun.

Darllenwch ein canllaw ‘Trefnu angladd eich hun – heb drefnydd angladdau.

Darllenwch fwy am drefnu angladd trwy drefnydd angladdau yn ein canllaw ‘Faint mae angladd yn ei gostio?

Yn yr wythnosau yn dilyn y farwolaeth

Ar ôl i chi drefnu’r uchod, rhaid i chi ddechrau rhoi gwybod i amryw sefydliadau am y farwolaeth.

Hysbysu landlord y person a sefydliadau eraill

Pryd?

Cyn gynted â phosibl.

Pwy?

Os oeddech chi’n rhentu’n breifat gyda’ch gilydd ac mae’r les yn enw’r ymadawedig, bydd angen i chi roi gwybod i’r landlord a gofyn iddi gael ei throsglwyddo i’ch enw chi.

Bydd angen i chi hefyd drosglwyddo’ch enw i unrhyw filiau neu daliadau. Gallai sefydliadau gynnwys cymdeithasau tai neu swyddfeydd tai cyngor, darparwyr morgeisi, cyflogwyr a darparwyr cyfleustodau.

Sut?

Cysylltwch â phob sefydliad.

Hysbysu adrannau’r llywodraeth

Pryd?

Cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth.

Pwy?

  • Cyllid a Thollau EM (HMRC) ar gyfer ei drethi
  • Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) i derfynu ei Bensiwn y Wladwriaeth a budd-daliadau
  • Swyddfa Basbort i ganslo’i basbort
  • Asiantaeth Trwyddedau Gyrwyr a Cherbydau (DVLA) i ganslo ei drwydded yrru, treth y car a dogfennau cofrestru car
  • Y cyngor lleol ar gyfer Treth Gyngor, cofrestr etholiadol ac unrhyw fudd-daliadau tai eraill
  • Cynllun pensiwn sector preifat neu luoedd arfog ar gyfer ei bensiwn.

Sut?

Gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth Tell Us Once er mwyn hysbysu’r adrannau hyn o’r llywodraeth ar yr un pryd. Cynigir y gwasanaeth hwn gan y rhan fwyaf o awdurdodau lleol yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, ond nid yng Ngogledd Iwerddon.

Os nad yw’ch awdurdod lleol yn cynnig y gwasanaeth Tell Us Once, yna bydd angen i chi hysbysu’r adrannau hyn yn unigol.

Defnyddiwch y gwasanaeth Tell Us Once ar wefan GOV.UK.

Unrhyw gostau?

Mae’r gwasanaeth am ddim.

Gwybodaeth sydd ei hangen?

Bydd angen i chi ddarparu’r wybodaeth ganlynol:

  • Rhif cyfeirnod unigryw a roddir i chi pan fyddwch yn cofrestru marwolaeth
  • Enw, dyddiad marwolaeth a rhif Yswiriant Gwladol yr ymadawedig
  • Manylion cyswllt, dyddiad geni, rhif pasbort (os yw ar gael) a Rhif Yswiriant Gwladol y perthynas agosaf
  • Manylion yr unigolyn sy’n delio ag ystâd yr ymadawedig
  • Caniatâd gan y perthynas agosaf, yr ysgutor, y gweinyddwr neu unrhyw un a oedd yn hawlio budd-daliadau neu hawliadau ar y cyd â’r ymadawedig, i ryddhau ei fanylion cyswllt.

Os yw ar gael, dylech hefyd ddarparu:

  • Manylion unrhyw fudd-daliadau neu hawliadau yr oedd yn eu cael e.e. Pensiwn y Wladwriaeth
  • Manylion unrhyw wasanaethau yr oedd yn eu cael gan gyngor lleol, e.e. Bathodyn Glas
  • Enw a chyfeiriad ei berthynas agosaf
  • Enw manylion cyswllt yr unigolyn neu’r cwmni sy’n delio ag ystâd yr ymadawedig, h.y. yr ‘ysgutor’ neu’r ‘gweinyddwr’
  • Manylion unrhyw gynlluniau pensiwn sector preifat neu luoedd arfog yr oedd yr ymadawedig yn eu cael neu’n cyfrannu atynt.

Dychwelwch basbort a thrwydded yrru’r person

Pryd?

Cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth.

Sut?

Drwy’r post. Ewch i’r dolenni canlynol i gael manylion ynglŷn â ble i anfon y dogfennau hyn:

Mae’n debygol y newidiodd eich materion ariannol yn y cartref ar ôl marwolaeth eich partner. Mae pethau y gallwch eu gwneud i reoli’ch biliau, morgais, yswiriant a’ch materion ariannol. Dysgwch ragor yn Delio â materion ariannol ac yswiriant ar ôl i’ch partner farw.

Hysbysu yswirwyr a chredydwyr

Pryd?

Yn ddelfrydol, cyn gynted â phosibl ar ôl derbyn y dystysgrif farwolaeth, neu cyn pen mis ar ôl y farwolaeth.

Pwy?

Cwmni yswiriant, banc neu gymdeithas adeiladu, cwmnïau cerdyn credyd, cwmnïau cyfleustodau, darparwr pensiwn ac unrhyw gwmnïau eraill a oedd mewn dyled i’r person fu farw neu yr oedd y person fu farw mewn dyled iddynt hwy.

Sut?

Trwy ffonio’r cwmni, ymweld â’r gangen leol (ar gyfer banciau neu gymdeithas adeiladu), neu trwy ymweld â’u gwefan, rhag ofn bod ffurflen ar-lein y gallwch ei llenwi.

Unrhyw gostau?

Gellir hysbysu’r cwmnïau hyn am ddim. Ond hwyrach y bydd gan y sawl a fu farw ddyledion sy’n weddill neu drefniadau talu gyda’r cwmnïau hyn y bydd angen eu talu.

Bydd sut i roi trefn ar faterion ariannol y person yn dibynnu ar a oedd wedi gwneud ewyllys neu wedi marw heb ewyllys.

A oes angen unrhyw ddogfennau?

Byddwch angen copïau swyddogol o’r dystysgrif farwolaeth wrth ddelio â’r cwmnïau hyn.

Byddwch angen rhoi manylion yr ysgutor neu weinyddwr yr ystâd hefyd.

Adnoddau a chymorth ychwanegol

Canllawiau eraill

Cewch ragor o wybodaeth gan y canlynol ynglŷn â beth i’w wneud pan fydd rhywun yn marw:

Camesgoriad hwyr, marw-enedigaeth a marwolaeth newyddenedigol

Mae rhagor o wybodaeth am gymorth ariannol ar yr amser anodd hwn yn ein canllawiau:

· Os cewch chi gamesgoriad hwyr

· Os yw’ch babi yn farw-anedig

· Os yw’ch babi wedi marw yn fuan ar ôl genedigaeth

Cefnogaeth mewn profedigaeth

Gall delio â marwolaeth rhywun sy’n annwyl i chi fod yn deimlad llethol. Mae eich meddyg teulu neu grŵp crefyddol neu gymunedol lleol yn aml yn lle da i gychwyn chwilio am gymorth wrth ddelio â phrofedigaeth.

Mae nifer o sefydliadau ar gael hefyd i’ch helpu i ddelio â’ch galar.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?