Beth i’w wneud ynglŷn â’ch dyled os byddwch yn colli’ch swydd

Mae arian yn bryder mawr pan fydd eich swydd wedi cael ei dileu neu rydych wedi colli eich swydd - ac nid oes dim yn eich digalonni’n fwy na dyled. Hyd yn oed os ydych wedi cael tâl dileu swydd go lew, gall talu ad-daliadau ar amser roi andros o straen ar eich cyllid. Dyma rai camau syml i gadw pethau dan reolaeth. Dyma ambell gam syml i’ch helpu gyda’ch dyled.

Cam 1 – Gwnewch restr o’ch holl ddyledion

Gwnewch restr o’ch holl ddyledion, gan gynnwys y rhai yr hoffech anghofio amdanynt er mwyn hwylustod.

Morgais, benthyg car, cardiau credyd, cardiau siopau, benthyciadau eraill, ôl-ddyledion ar Dreth y Cyngor neu filiau gwasanaethau cyhoeddus. Bydd yn rhaid mynd i’r afael â nhw rywbryd, felly bydd arnoch angen dechrau gyda darlun clir o’ch sefyllfa, yn cynnwys y balans sy’n weddill a faint ydych chi’n ei dalu pob mis.

Cam 2 – Hawlio ar yswiriant

Astudiaeth achos

“Cefais ychydig o nosweithiau di-gwsg yn poeni am dalu fy mil cerdyn credyd pan gafodd fy swydd ei dileu. Yna darganfyddais bod yr yswiriant diogelu taliadau oedd gennyf yn cynnwys hynny. Dyna beth oedd rhyddhad!” – Lisa

  • Bydd yswiriant diogelu taliadau morgais (MPPI) yn talu eich ad-daliadau morgais am gyfnod penodol pan nad ydych yn ennill arian.
  • Bydd yswiriant diogelu taliadau (PPI) yn talu peth o’ch benthyciad neu ad-daliadau cerdyn neu’r cyfan ohonynt am hyd at ddeuddeng mis neu bedwar mis ar hugain.
  • Bydd yswiriant diogelu incwm tymor byr yn rhoi cyfran o’ch incwm i chi am hyd at ddeuddeng mis neu bedwar mis ar hugain.

Chwiliwch a ydych wedi codi unrhyw yswiriant diogelu taliadau morgais (MPPI), yswiriant diogelu taliadau (PPI), neu yswiriant diogelu incwm tymor byr (STIP) yn y gorffennol, a gwnewch gais.

Oherwydd y ffordd y byddai polisïau diogelu taliadau’n cael eu gwerthu yn y gorffennol, efallai na fyddwch wedi sylweddoli bod yr yswiriant hwn gennych. Holwch eich darparwr benthyciadau a oes yswiriant yn diogelu’ch morgais, eich benthyciad neu’ch cerdyn credyd.

Os oes gennych yswiriant ac mae eich cais yn cael ei wrthod, mae’n bosibl bod y polisi wedi’i gamwerthu i chi ac fe allech fod yn gymwys i hawlio iawndal.

Cam 3 – Blaenoriaethwch y dyledion sydd ar ôl

Dylech bob amser roi blaenoriaeth i’ch morgais neu’ch rhent a biliau’ch cartref. Mae’n bosibl y bydd eich cwmni cerdyn credyd yn eich atgoffa’n gynt eich bod wedi methu taliad, ond peidiwch â chael eich temtio i roi eich cartref yn y fantol.

Gall colli eich swydd eich bwrw yn hawdd o sefyllfa ble rydych yn rheoli eich ad-daliadau i un ble maen nhw dechrau teimlo allan o reolaeth.

Dechreuwch drwy fod yn glir yn eich meddwl pa ddyledion ddylai gael blaenoriaeth.

Dyledion sydd â blaenoriaeth

Mae pethau fel eich morgais, eich rhent, ac unrhyw dreth neu filiau gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu hystyried yn ddyledion sydd â blaenoriaeth. Os na fyddwch yn talu’r dyledion hyn gallech golli eich cartref neu gael eich troi allan, gallai eich cyflenwad nwy neu drydan gael ei ddiffodd, neu gallai eich eitemau hanfodol (fel eich car) gael eu hailfeddiannu.

Dyledion nad ydynt yn flaenoriaeth

Mae pethau fel biliau cardiau credyd, benthyciadau nad ydynt yn ddiogel, gorddrafftiau banc, a dyledion catalogau yn cael eu hystyried yn ddyledion nad ydynt yn flaenoriaeth. Os na fyddwch yn talu’r dyledion hyn, nid yw’r canlyniadau mor ddifrifol. Ni chaiff y cwmnïau y mae arnoch arian iddynt gymryd eich cartref, er enghraifft.

Y peth gwaethaf all ddigwydd yw y gallent fynd â chi i gyfraith a’ch gorchymyn i dalu swm y bernir ei fod yn fforddiadwy o’r incwm sydd gennych.

Cam 4 – Cyfrifwch eich cyllideb

Byddwch yn glir yn eich meddwl faint o arian sy’n dod i mewn a faint sy’n mynd allan. Mae’r swm sy’n weddill ar ôl talu eich biliau cartref, eich treuliau byw, yn ogystal ag ad-daliadau a llog ar unrhyw beth sydd arnoch, yw’r hyn sydd ar gael i ddechrau talu eich dyledion yn gynt.

Cam 5 – Dechreuwch dalu eich dyledion

Ar ben yr hyn sydd ar ôl ar ddiwedd bob mis, gallwch hefyd ddefnyddio tâl dileu swydd neu gynilion i dalu peth o’ch dyled. Dechrau gyda dyledion sydd â blaenoriaeth yn gyntaf.

Ystyriwch gadw peth o’ch tâl dileu swydd i ychwanegu at eich incwm yn ystod yr amser nad ydych yn gweithio neu i dalu biliau annisgwyl.

Angen help?

Os ydych am gael cymorth i reoli’ch dyledion, mae nifer o ffynonellau cyngor a chymorth annibynnol rhad ac am ddim ar gael.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?