Beth sy’n digwydd os nad ydych yn gadael ewyllys

Os nad oes gennych chi ewyllys pan fyddwch chi’n marw, bydd eich arian, eiddo a’ch meddiannau yn cael eu rhannu allan yn unol â’r gyfraith yn hytrach na’ch dymuniadau. Gall hyn olygu y byddant yn cael eu rhoi i rywun nad oeddech wedi dymuno iddynt eu cael a bydd y rhai a fwriedwyd yn cael dim.

Pam na ddylech chi farw heb ewyllys

Peidiwch â gadael i hyn ddigwydd i chi

Pan fu farw un o ddau frawd yn sydyn, rhoddwyd yr ystad gyfan yn awtomatig i’w tad, a oedd wedi eu gadael 40 mlynedd yn gynharach a heb gysylltu byth ers hynny. Ni chafodd ei frawd, a oedd yn agos ato, ddim byd.

Pan fyddwch yn marw heb adael ewyllys, y gyfraith sydd yn penderfynu pwy sy’n cael beth a faint – nid oes ystyriaeth yn cael ei roi i’r math o berthynas a oedd gennych gyda’r bobl hynny pan oeddech chi’n fyw.

Trwy adael ewyllys sydd yn nodi’n glir pwy ddylai gael eich eiddo a’ch arian pan fyddwch chi’n marw, gallwch osgoi poendod diangen ar adeg sydd eisoes yn anodd i’ch teulu a’ch ffrindiau.

Bu rhaid i rai rhieni erlyn eu plant eu hunain i gael cyfran o ystad eu partner pan fu farw eu partner di-briod: dywed y gyfraith mewn sefyllfa o’r fath mai’r plant sy’n cael popeth.

Beth yw ‘diewyllysedd’?

Gelwir marw heb ewyllys yn ddiewyllysedd neu farw heb ewyllys.

Mae’r gyfraith ynglŷn ag yn union pwy sy’n cael beth yn wahanol yng Nghymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, ond ceir rhai problemau cyffredin ym mhob man.

Rheolau cyffredin os na wnewch chi ewyllys

  • Os ydych yn ddi-briod neu ddim mewn partneriaeth sifil, nid oes gan eich partner hawl cyfreithiol dros unrhyw beth pan fyddwch yn marw.
  • Os ydych yn briod, gall eich gŵr neu wraig etifeddu’r rhan fwyaf neu’r cyfan o’ch ystâd a gall eich plant gael dim (ar wahân i’r Alban). Mae hyn yn wir hyd yn oed os ydych wedi gwahanu ond nid os ydych wedi ysgaru.
  • Os oes gennych blant neu wyrion, bydd yr hyn sydd yn ddyledus iddynt yn gyfreithiol yn dibynnu ymhle yn y DU yr ydych yn byw – ond os gwnewch ewyllys gallwch ddewis hyn eich hun.
  • Gall unrhyw Dreth Etifeddiant y bydd angen i’ch ystad ei thalu fod yn uwch na phetaech chi wedi gwneud ewyllys.
  • Os ydych chi’n marw heb deulu agos yn fyw, bydd eich holl ystad yn perthyn i’r Goron neu i’r llywodraeth. Yr enw ar y gyfraith hon yw bona vacantia.

Pwy fydd yn etifeddu petaech chi’n marw heb ewyllys?

Gallwch ddarganfod pwy yn union fydd yn etifeddu eich eiddo petaech chi’n marw heb ewyllys trwy ddefnyddio’r gyfrifiannell ar lein ar wefan GOV.UK. Mae hyn yn cymryd i ystyriaeth amrywiaethau yn y rheolau ar gyfer Cymru a Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

£8 miliwn

Cyfanswm arian ac eiddo a aeth i’r llywodraeth y llynedd am nad oedd pobl wedi gadael ewyllys

Mae’r gyfrifiannell yn defnyddio rhai termau cyfreithiol a all fod yn anghyfarwydd, felly dyma ganllaw sydyn ar eu hystyr:

  • Teulu sydd fwy nag un cenhedlaeth oddi wrthych – wyrion neu or-wyrion ac yn y blaen: eich disgynyddion uniongyrchol ond genedlaethau pellach na’ch plant.
  • Per stirpes – Lladin am ‘yn ôl achau neu gangen’. Mae hyn yn golygu bod pob cangen o’r teulu yn cael cyfran gyfartal o’ch ystad. Er enghraifft, os cawsoch chi dri o blant, byddai’r tri yn cael traean o’r cyfanswm. Ond os bydd un o’ch plant yn marw o’ch blaen chi, byddai eu plant nhw yn rhannu’r cyfran traean hwn o’r ystad rhyngddynt.
  • Teclynnau personol – pethau rydych chi’n berchen arnyn nhw, megis dodrefn, gemwaith, ceir neu lyfrau.
Defnyddiwch y gyfrifiannell GOV.UK i weithio allan pwy fydd yn etifeddu eich eiddo.

Cychwynnwch ar eich ewyllys heddiw

Mae gwneud ewyllys yn haws nag yr ydych yn ei feddwl. Bydd y canllawiau hyn yn rhoi cymorth i chi gychwyn arni: