Budd-daliadau y gallwch eu hawlio fel gofalwr

Os ydych yn ofalwr, mae cymorth ariannol ar gael i chi. Darganfyddwch beth sydd ar gael a sut i wneud cais am yr hyn mae gennych chi hawl iddo.

Lwfans Gofalwr

A oes gennych chi gwestiwn?

Bydd ein cynghorwyr yn rhoi’r arweiniad cywir i chi. Dechreuwch wesgwrs ar-lein neu ffoniwch ni ar 0800 138 0555

Yn 2020/21, mae Lwfans Gofalwr yn £67.25 yr wythnos.

Efallai y byddwch yn gallu ei hawlio os:

  • rydych yn treulio o leiaf 35 awr yr wythnos yn gofalu am rhywun
  • rydych yn 16 oed neu drosodd
  • nad ydych mewn addysg llawn amser neu yn astudio am 21 awr neu fwy’r wythnos.
  • rydych yn ennill £128 (2020-21) yr wythnos neu lai (ar ôl treth, Yswiriant Gwladol a threuliau). Mae hynny’n £6,656 yn flynyddol.

Rhaid i’r person rydych yn gofalu amdanynt fod yn cael budd-dal oherwydd eu salwch neu anabledd, er enghraifft:

  • Lwfans Gweini
  • Lwfans Byw i’r Anabl (y gyfradd canol neu uwch o’r elfen gofal)
  • Taliad Annibyniaeth Personol (y naill gyfradd neu’r llal o’r elfen bywyd bob dydd)
  • Taliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog.

Mae Lwfans Gofalwr yn drethadwy. Ond dim ond os oes gennych ffynonellau incwm trethadwy eraill y bydd yn rhaid i chi dalu treth. Er enghraifft pensiynau galwedigaethol neu bersonol neu enillion rhan amser, ac os bydd cyfanswm yr incwm hwn yn mynd â chi dros y trothwy ar gyfer talu treth (£12,500 y flwyddyn yn 2020/21). Mae Lwfans Gofalwr ar ei ben ei hun yn is na’r trothwy hwn ar hyn o bryd.

Gall Lwfans Gofalwr hefyd effeithio ar fudd-daliadau y gallech fod yn eu cael yn barod, felly gallech gael eich talu llai mewn budd-dal arall.

Caiff ei gyfrif fel incwm os ydych yn cael Credyd Cynhwysol ond gallech fod yn gymwys am y Credyd Cynhwysol ychwanegol os ydych yn ofalwr.

Gallai hefyd effeithio budd-daliadau’r person rydych yn gofalu amdanynt. Er enghraifft os ydynt yn cael Premiwm Anabledd Difrifol, gallai hyn stopio os ydych yn gwneud cais am Lwfans Gofalwr.

Gwneud yn siwr bod eich enillion yn aros o dan y trothwy

Os yw eich cyflog mynd adref yn fwy na £128 (2020/21) ar ôl didyniadau, nid ydych yn gymwys am Lwfans Gofalwr.

Bellach mae Cyllid a Thollau EM yn rhoi gwybodaeth gyfoes am enillion i’r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP). Os ydych yn ennill mwy na hyn mewn unrhyw wythnos benodol, mae’n bwysig eich bod yn dweud wrth DWP. Os na wnewch hynny, gofynnir i chi ad-dalu’r swm a or-dalwyd i chi.

Os yw’ch enillion yn amrywio o wythnos i wythnos, dylech hefyd roi gwybod i’r DWP oherwydd gallant gyfartaleddu’ch enillion fel eich bod yn aros o dan y trothwy.

Gallwch roi gwybod am newidiadau ar-lein drwy ddefnyddio’r gwasanaeth Lwfans Gofalwr ar GOV.UK. Neu gallwch gysylltu â’r Uned Lwfans Gofalwr.

Am fwy o wybodaeth, ewch i wefan y Low Incomes Tax Reform Group (LITRG).

Wyddoch chi?

Yn ôl Age UK, mae miliynau o bunnoedd o fudd-daliadau gofalwyr yn sefyll heb eu hawlio bob blwyddyn.

Ni allwch gael Lwfans Gofalwr fel arfer os ydych eisoes yn hawlio Pensiwn y Wladwriaeth neu fudd-daliadau neilltuol sy’n digolledu incwm fel Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Fodd bynnag, mae dal werth gwneud cais, er na fyddwch yn cael y budd-dal. Os ydych yn gymwys ym mhob ffordd arall, yna efallai y bydd gennych hawl i incwm ychwanegol ar fudd-daliadau eraill rydych yn eu cael. Gelwir hyn yn ‘hawl gwaelodol’ i Lwfans Gofalwr.

Bydd eich Canolfan Byd Gwaith (neu’ch Swyddfa Swyddi a Budd-daliadau yng Ngogledd Iwerddon) yn gallu dweud wrthych pa fudd-daliadau i wneud cais amdanynt. Neu gallwch gysylltu â’ch Cyngor Ar Bopeth lleol.

Mae hefyd werth edrych ar wefan Turn2Us ar gyfer eu teclyn cyfrifiannell budd-daliadau.

  • Darganfyddwch fwy am Lwfans Gofalwr ar wefan GOV.UK.
  • Gwyliwch fideo a dewch o hyd i enghreifftiau o sut mae Lwfans Gofalwr yn gweithio ar wefan Carers UK.

Darganfyddwch fwy am Lwfans Gofalwr yng Ngogledd Iwerddon ar wefan nidirect.

Os ydych yn byw yn yr Alban ac yn cael Lwfans Gofalwr, byddwch hefyd yn cael taliad atodol o £460 y flwyddyn(2020/21). Caiff ei dalu fel dau daliad o £230.10.

Ni fyddwch yn cael Atodiad Lwfans Gofalwr os oes gennych hawl gwaelodol i Lwfans Gofalwr. Ni fydd Atodiad Lwfans Gofalwr yn effeithio eich budd-daliadau eraill neu credydau treth.

Am ragor o wybodaeth, ewch i wefan Llywodraeth yr Alban.{:target=”_blank”}

Credyd Gofalwr

Mae Credyd Gofalwr yn gredyd Yswiriant Gwladol sy’n llenwi’r bylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwladol. Mae’n helpu tuag at eich Pensiwn y Wladwriaeth tra nad ydych yn gwneud unrhyw gyfraniadau eich hun oherwydd eich rôl ofalu.

Efallai y gallwch gael Credyd Gofalwr:

  • os ydych yn 16 oed neu’n hŷn
  • os nad ydych eto’n cael Pensiwn y Wladwriaeth
  • os nad ydych yn gymwys am Lwfans Gofalwr
  • rydych treulio o leiaf 20 awr yr wythnos yn gofalu am rywun
  • mae’r person rydych yn gofalu amdanynt yn cael budd-dal oherwydd eu salwch neu anabledd. Er enghraifft, Lwfans Gweini, Lwfans Byw i’r Anabl (y gyfradd canol neu uwch o’r elfen gofal), Taliad Annibyniaeth Personol (y naill gyfradd neu’r llal o’r elfen bywyd bob dydd) neu Taliad Annibyniaeth y Lluoedd Arfog. Os nad yw’r person rydych yn gofalu amdanynt yn cael un o’r budd-daliadau hyn yna efallai y byddwch yn dal i allu gwneud cais trwy lenwi ‘Tystysgrif Gofal’.

Yng Nghymru, Lloegr ar Alban, darganfyddwch fwy am Gredyd Gofalwr ar GOV.UK.

Yng Ngogledd Iwerddon, darganfyddwch fwy am ofalu a’ch pensiwn ar wefan nidirect.

Premiwm Gofalwr

Efallai y bydd gennych hawl i gael Premiwm Gofalwr ychwanegol os ydych eisoes yn cael:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Credyd Cynhwysol (a elwir yr ‘elfen gofal’)
  • Budd-dal Tai
  • Cymorth gyda Treth Cyngor (Rhyddhad ar Drethi yng Ngogledd Iwerddon)
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm.

Gofynnwch am y Premiwm Gofalwr yn eich Canolfan Byd Gwaith leol neu Swyddfa Swyddi a Budd-daliadau.

Credyd Pensiwn

Mae hwn yn fudd-dal y gallwch ei gael os ydych wedi cyrraedd eich oedran Pensiwn y Wladwriaeth. Mae wedi’i gynllunio i ychwanegu at eich incwm mewn ymddeoliad. Mae’n cynnwys dwy ran:

  • Credyd Gwarantiedig
  • Credyd Cynilion.

Dim ond os byddwch chi neu eich partner wedi cyrraedd eich oed Pensiwn y Wladwriaeth cyn 6 Ebrill 2016 y mae Credyd Cynilion yn daladwy.

Nid yw un o bob tri o bobl sydd â hawl i Gredyd Pensiwn yn gwneud cais amdano. Os ydych yn un o’r rhain, rydych yn colli allan ar gannoedd o bunnoedd y flwyddyn.

Darganfyddwch os ydych yn gymwys yn ein canllaw i Gredyd Pensiwn.

Cymorth lles lleol

Os bydd gennych angen ariannol annisgwyl neu frys, efallai y gallwch gael help lleol. Gelwir hyn yn gymorth lles lleol.

Budd-daliadau eraill y efallai y gallech wneud cais amdanynt

Fel gofalwr, mae budd-daliadau a chymorth eraill y gallech fod yn gymwys amdanynt.

Gall cael Lwfans Gofalwr effeithio faint y byddwch chi yn ei gael yn y budd-daliadau hyn.

Credyd Cynhwysol

Mae Credyd Cynhwysol yn disodli’r budd-daliadau hyn:

  • Credyd Treth Gwaith
  • Credyd Treth Plant
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm
  • Budd-dal Tai
  • Cymhorthdal Incwm

Os ydych yn gwneud cais newydd am fudd-daliadau prawf modd, mae’n debygol y bydd rhaid i chi wneud cais am Gredyd Cynhwysol.

Os ydych eisoes yn cael unrhyw un o’r budd-daliadau hyn, byddant yn dod i ben pan fyddwch yn gwneud cais am Gredyd Cynhwysol. Os ydych eisiau gwybod mwy am sut y bydd hyn yn effeithio ar eich incwm, cysylltwch â’r gwasanaeth Help i Wneud Cais Cyngor Ar Bopeth cyn i chi wneud cais am Gredyd Cynhwysol.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Egluro Credyd Cynhwysol.

Os ydych yn gofalu am berson ag anabledd difrifol am o leiaf 35 awr yr wythnos, efallai y byddwch yn gymwys i gael yr elfen gofalwr o Gredyd Cynhwysol.

Darganfyddwch fwy am yr elfen gofalwr a faint y gallech ei gael yn ein canllaw Faint yw Credyd Cynhwysol?.

Os nad ydych eto ar Gredyd Cynhwysol

Os ydych yn cael unrhyw rai o’r budd-daliadau sy’n cael eu disodli gan Gredyd Cynhwysol ar hyn o bryd, byddwch chi’n parhau i’w cael nes:

  • mae’n rhaid i chi wneud cais newydd oherwydd newid mewn amgylchiadau
  • mae’r DWP yn gofyn i chi ddechrau hawlio Credyd Cynhwysol.

Gall newid mewn amgylchiadau gynnwys digwyddiadau fel cychwyn swydd newydd, cael plentyn a dechrau neu stopio bod yn ofalwr.

Os na fydd eich amgylchiadau wedi newid, nid yw’r DWP yn bwriadu dechrau symud pobl i Gredyd Cynhwysol tan Dachwedd 2020 ar y cynharaf.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut fydd symud i Gredyd Cynhwysol yn effeithio arnaf fi?

Cymorth gyda chostau tai

Os ydych yn rhentu, gallech gael help gyda’ch costau tai trwy’r elfen Costau Tai Credyd Cynhwysol neu Fudd-dal Tai.

Os ydych yn berchennog cartref, gallwch gael help gyda’ch taliadau llog morgais trwy Gymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI), sy’n cael ei gynnig fel benthyciad i’w had-dalu.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI).

Help arall os ydych ar incwm isel

Gallai fod gennych hawl i gael help ariannol gyda’ch:

  • tanwydd
  • costau iechyd
  • Treth Cyngor
  • gwasanaethau trwsio cartrefi.

Defnyddiwch gyfrifiannell budd-daliadau Turn2Us i ddarganfod beth y gallech fod a hawl iddo.

Cynlluniau a hawliadau eraill

Cynllun Motability

Os ydych yn gofalu am rywun sydd yn cael trafferth symud, gallent fod yn gymwys i gael cefnogaeth gan y cynllun Motability. Gall hyn helpu i ddarparu:

  • car
  • cadair olwyn
  • sgwter trydanol.

Darganfyddwch fwy ar wefan Motability.

Bathodyn Glas

Mae trwyddedau parcio bathodyn glas yn caniatáu i yrwyr sydd â theithwyr gyda phroblemau symudedd barcio mewn lleoedd mwy cyfleus, megis mannau parcio i’r anabl.

Gallwch barcio ar linellau sengl neu ddwbl am hyd at dair awr hefyd.

Darganfyddwch sut i wneud cais am fathodyn gals ar wefan GOV.UK.

Cerdyn Rheilffordd i’r Anabl

Mae’r Cerdyn Rheilffordd i’r Anabl yn caniatáu i ddeilydd y cerdyn a’r gofalwr neu gydymaith gael traean oddi ar gost pris y rhan fwyaf o docynnau trên oedolyn ar rwydwaith Network Rail.

Mae’n costio £20 y flwyddyn neu £54 am gerdyn tair blynedd. Gallwch brynu un yn unrhyw swyddfa docynnau sydd â staff neu ar-lein.

Darganfyddwch fwy ar y wefan Cerdyn Rheilffordd i’r Anabl.

Cerdyn Cymdeithas Arddangoswyr Sinema

Mae’r cerdyn hwn yn rhoi caniatâd i chi gael un tocyn am ddim pan fyddwch yn mynd â’r person rydych yn gofalu amdanynt i’r sinema. Gallwch wneud cais am y cerdyn ar lein.

Darganfyddwch fwy ar y Dysgwch fwy ar y wefan Cerdyn Cymdeithas Arddangoswyr Sinema.

Disgownts eraill

Mae nifer fawr o gynigion am ddim neu ostyngol ar gael i ofalwyr mewn amgueddfeydd, canolfannau hamdden a safleoedd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ledled y wlad.

Nid ydynt bob amser yn cael eu hysbysebu – felly gofynnwch pan fyddwch yn prynu tocynnau.

Mae nifer o awdurdodau lleol yn cynnig gostyngiadau siopa, hamdden ac eraill i ofalwyr. Holwch eich awdurdod lleol i weld pa gefnogaeth ychwanegol sydd ar gael.

Ble i gael cymorth a chyngor am fudd-daliadau

Gall gwneud cais am fudd-daliadau gofalwr fod yn gymhleth. Felly gwnewch yn siwr eich bod yn cael yr hawliadau cywir.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Lle fedra i gael cymorth a chyngor am fudd-daliadau?opens in new window

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?