Budd-daliadau y gallwch eu hawlio tra byddwch yn feichiog neu wedi cael babi

Mae nifer o fudd-daliadau a hawliadau ar gael pan fyddwch yn feichiog neu wedi cael babi, gan gynnwys budd-daliadau mamolaeth, Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn, yn ogystal â budd-daliadau y gallwch eu hawlio os ydych yn feichiog ac yn ddi-waith neu ar incwm isel.

Pa fudd-daliadau allaf eu hawlio pan rwy’n feichiog?

Presgripsiynau a thriniaeth ddeintyddol GIG am ddim

Beth ydyw?

  • Gofal deintyddol y GIG am ddim yn y Deyrnas Unedig tra byddwch yn feichiog, ac am flwyddyn wedi i’r babi gael ei eni.
  • Yn Lloegr, mae gennych yr hawl i gael presgripsiynau am ddim tra byddwch yn feichiog, ac am flwyddyn wedi i’r babi gael ei eni.
  • Mae presgripsiynau am ddim i chi drwy’r adeg yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Pwy sy’n ei gael?
Pob menyw sydd yn feichiog neu a roddodd enedigaeth lai na blwyddyn yn ôl.

Sut i hawlio
Cwblhewch y ffurflen Eithriad Mamolaeth (FW8), sydd ar gael gan eich meddyg neu fydwraig.

Dysgwch ragor am bresgripsiynau a thriniaeth ddeintyddol am ddim gan y GIG^

Pa fudd-daliadau allaf eu hawlio os wyf yn gweithio ac yn cael babi?

Amser o’r gwaith gyda thâl ar gyfer gofal cynenedigol

Beth ydyw?
Waeth faint o amser rydych wedi bod yn eich swydd mae gennych hawl i amser o’r gwaith gyda thâl er mwyn i chi fedru mynd i’ch apwyntiadau cynenedigol. Mae’r amser hwn i ffwrdd yn ychwanegol i’ch gwyliau blynyddol.

Mae gofal cyn geni yn cynnwys:

  • apwyntiadau meddygol a gyda bydwraig
  • apwyntiadau a argymhellwyd gan y meddyg fel dosbarthiadau ymlacio neu rianta

Dylai’ch amser i ffwrdd gynnwys yr amser a gymerir i deithio i bob apwyntiad ac yn ôl.

Mae tad y babi neu eich partner (mae hyn yn cynnwys partneriaid o’r un rhyw) yn gymwys i gymryd amser i ffwrdd o’r gwaith heb dâl i fynd gyda chi i ddau o’ch apwyntiadau cynenedigol (gyda’r amser hiraf wedi’i gapio ar 6 awr 30 munud ar gyfer pob apwyntiad).

Pwy sy’n ei gael?
Menywod beichiog cyflogedig.

Sut i hawlio
Dywedwch wrth eich cyflogwr pa bryd y cynhelir eich apwyntiadau cynenedigol. Rhowch gymaint o rybudd â phosibl i’ch cyflogwr i’w helpu i gynllunio gwaith.

Gall fod yn syniad da i fynd yn ystod cyfnodau tawel yn y gwaith, neu hyd yn oed y tu allan i oriau gwaith, os y gallwch.

Dysgwch ragor am amser i ffwrdd â thâl ar gyfer gofal cynenedigol yng Nghymru, Lloegr a’r Alban ar GOV.UK ac yng Ngogledd Iwerddon ar NI Direct

Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol

Beth yw Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol?
Pan gewch chi fabi, mae gennych hawl i gael blwyddyn o absenoldeb mamolaeth a thâl gan eich cyflogwr am hyd at 39 wythnos tra byddwch ar absenoldeb, os ydych chi’n gymwys.

Pwy sy’n ei gael?
Menywod beichiog cyflogedig.

I gael Tâl Mamolaeth Statudol rhaid i chi:

  • fod wedi bod yn gweithio i’ch cyflogwr am o leiaf 26 wythnos
  • yn ennill o leiaf £113 yr wythnos ar gyfartaledd

Faint yw Tâl Mamolaeth Statudol?
Cewch Dâl Mamolaeth Statudol am 39 wythnos o’ch absenoldeb mamolaeth o 52 wythnos.

Mae’r tabl isod yn dangos faint o Dâl Mamolaeth Statudol sydd yn y flwyddyn dreth 2017-18:

Cyfnod Mamolaeth Statudol Cyfnod Mamolaeth Statudol
Y chwe wythnos gyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos nesaf £140.98 neu 90% o’ch enillion - pa un bynnag sydd leiaf
Y 13 wythnos nesaf (os y’i cymerir) Heb dâl

Sut i hawlio
I gael absenoldeb mamolaeth, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr erbyn y 15fed wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi pa bryd y dymunwch roi’r gorau i weithio.

Rhaid i chi roi o leiaf 28 diwrnod o rybudd i’ch cyflogwr eich bod yn dymuno cychwyn Tâl Mamolaeth Statudol a rhoi tystiolaeth iddo eich bod yn feichiog.

Dysgwch ragor am Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol

Lwfans Mamolaeth

Beth yw Lwfans Mamolaeth?
Taliad bob pythefnos neu fisol gan y llywodraeth os na allwch chi hawlio Tâl Mamolaeth Statudol.

Pwy sy’n ei gael?
Merched beichiog a mamau newydd nad ydynt yn gymwys ar gyfer Tâl Mamolaeth Statudol oherwydd:

  • nid ydych wedi gweithio i’ch cyflogwr yn ddigon hir
  • rydych yn hunangyflogedig
  • mae eich tâl cyfartalog yn llai na £113 yr wythnos

Beth yw gwerth y Lwfans Mamolaeth?
Mae’r swm a gewch yn seiliedig ar faint fyddwch yn ei ennill.

Yn ddibynnol ar eich enillion, yn y flwyddyn dreth 2017-18 gallech gael un ai:

  • £140.98 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog (pa bynnag un sydd leiaf) am hyd at 39 wythnos
  • £27 yr wythnos am hyd at 14 wythnos

Sut i hawlio
Cwblhewch y ffurflen hawlio Lwfans Mamolaeth (MA1) neu ffoniwch y Ganolfan Byd Gwaith (0800 055 6688) neu’r Swyddfa Swyddi a Budd-daliadau yng Ngogledd Iwerddon (0289 033 6000) i gael ffurflen.

Dysgwch ragor am Lwfans Mamolaeth

Absenoldeb a Thâl Tadolaeth Statudol

Beth yw Absenoldeb a Thâl Tadolaeth Statudol?
Wythnos neu ddwy o absenoldeb o’r gwaith â thâl er mwyn i chi fedru helpu i fagu’ch babi newydd.

Pwy sy’n ei gael?
Rhaid i chi:

  • fod yn dad biolegol neu fabwysiadwr y babi
  • partner y fam
  • y rhiant bwriededig (os ydych yn cael babi drwy ddirprwyaeth)

Rhaid i chi hefyd:

  • fod wedi gweithio i’ch cyflogwr ers 26 wythnos erbyn y 15fed wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi
  • gael eich cyflogi gan y cyflogwr hyd nes y bydd y babi’n cael ei eni
  • yn ennill o leiaf £113 yr wythnos

Mae rheolau gwahanol os byddwch yn mabwysiadu.

Faint yw Tâl Tadolaeth Statudol?
Cewch Dâl Tadolaeth Statudol am wythnos neu ddwy o’ch absenoleb tadolaeth.

Yn y flwyddyn dreth 2017-18 cewch £140.98 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog, pa bynnag un sydd leiaf.

Sut i hawlio
Rhowch Ffurflen SC3 i’ch cyflogwr o leiaf 15 wythnos cyn dechrau’r wythnos pan ddisgwylir i’ch babi gael ei eni.

Mae rheolau gwahanol os byddwch yn mabwysiadu.

Dysgwch ragor am Absenoldeb a Thâl Tadolaeth Statudol

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Beth yw Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir?
Hyd at 50 wythnos o absenoldeb rhiant a 37 wythnos o dâl a rennir gyda’ch partner os ydych yn gymwys.

Pwy sy’n ei gael?
Os ydych yn byw yng Nghymru, yr Alban neu Loegr, gallech fod yn gymwys.

Rhaid i fam y plentyn ddod â’i thâl ac absenoldeb mamolaeth neu Lwfans Mamolaeth i ben cyn y gall y naill riant gael Tâl neu Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Gallwch gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol os ydych yn gyflogedig a’ch bod yn gymwys am un ai:

  • Tâl Mamolaeth Statudol neu Dâl Mabwysiadu Statudol
  • Tâl Tadolaeth Statudol a’ch partner yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol, Lwfans Mamolaeth neu Dâl Mabwysiadu Statudol

Faint yw Tâl Rhiant a Rennir Statudol?
Yn y flwyddyn dreth 2017-18 cewch £140.98 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog, pa bynnag un sydd leiaf.

Sut i hawlio
Rhaid i chi roi rhybudd ysgrifenedig i’ch cyflogwr os dymunwch gael Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir.

Mae gan GOV.UK ffurflenni i’w lawrlwytho y gallwch eu defnyddio i roi rhybudd.

Dysgwch ragor am Dâl Rhiant a Rennir Statudol ar GOV.UK

Absenoldeb a Thâl Mabwysiadu Statudol

Beth yw Absenoldeb a Thâl Mabwysiadu Statudol?
Pan fyddwch yn mabwysiadu neu’n cael plentyn drwy ddirprwyaeth, rydych yn gymwys i gael blwyddyn o absenoldeb o’r gwaith a hyd at 39 wythnos o Dâl Mabwysiadu Statudol.

Pwy sy’n ei gael?
Un unigolyn mewn cwpl all hawlio absenoldeb a thâl mabwysiadu. Gallai’r unigolyn arall fod yn gymwys am absenoldeb a thâl tadolaeth.

Rhaid i chi fod yn gyflogai ac wedi bod:

  • yn gweithio i’ch cyflogwr ers 26 wythnos erbyn i chi gael eich paru â phlentyn neu erbyn y 15fed wythnos cyn y dyddiad pan ddisgwylir i’ch babi gael ei eni
  • yn ennill o leiaf £113 yr wythnos ar gyfartaledd

Faint yw Tâl Mabwysiadu Statudol?
Telir Tâl Mabwysiadu Statudol i chi am gyfnod hyd at 39 wythnos o’ch Absenoldeb Mabwysiadu Statudol.

Mae’r tabl isod yn dangos faint o Dâl Mabwysiadu Statudol sydd yn y flwyddyn dreth 2016-17:

Absenoldeb Mabwysiadu Statudol Absenoldeb Mabwysiadu Statudol
Y chwe wythnos gyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos nesaf £140.98 neu 90% o’ch enillion - pa un bynnag sydd leiaf
Y 13 wythnos nesaf (os y’i cymerir) Heb dâl

Sut i hawlio
Dywedwch wrth eich cyflogwr eich bod yn bwriadu cymryd absenoldeb mabwysiadu a phryd y dymunwch iddo gychwyn.

Dylech ddweud wrth eich cyflogwr cyn pen saith diwrnod wedi i’r asiantaeth fabwysiadu ddweud wrthych fod babi wedi ei ddewis ar eich cyfer.

Os defnyddiwch ddirprwy i gael babi, dywedwch wrth eich cyflogwr beth yw’r dyddiad geni disgwyliedig a pha bryd rydych yn dymuno dechrau’ch absenoldeb o leiaf 15 wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig y babi.

Dysgwch ragor am Dâl Mabwysiadu Statudol

Credyd Treth Gwaith

Beth yw Credyd Treth Gwaith?
Taliad gan y llywodraeth i’ch helpu i ychwanegu at eich enillion os ydych yn gweithio ac ar incwm isel.

Gall yr ‘elfen gofal plant’ dalu am hyd at 70% o’ch costau gofal plant os ydych chi’n gymwys.

Pwy sy’n ei gael?
Fel arfer, rhaid i chi fod yn 25 oed neu’n hŷn

Efallai y byddwch yn gallu hawlio hefyd os ydych dros 16 oed a bod gennych blentyn neu anabledd.

Efallai y byddwch yn gallu hawlio elfen gofal plant y credyd Treth Gwaith os ydych chi’n:

  • gweithio o leiaf 16 awr yr wythnos
  • talu am ofal plant

Faint yw’r Credyd Treth Gwaith?
Mae’r hyn a gewch chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau, yn cynnwys:

  • eich incwm
  • faint o oriau rydych yn eu gweithio
  • a oes gennych anabledd
  • a oes gennych blant
  • a ydych yn talu am ofal plant

Defnyddiwch gyfrifiannell credydau treth GOV.UK i weld faint allech chi ei gael.

Sut i hawlio
Ffoniwch y Llinell gymorth credydau treth (0345 300 3900) am ffurflen hawlio.

Dysgwch ragor am Gredyd Treth Gwaith

Pa fudd-daliadau allaf eu hawlio os nad wyf yn gweithio neu fy mod ar incwm isel?

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA)

Beth ydyw?

Budd-dal a delir os nad ydych yn gallu gweithio oherwydd salwch neu anabledd.

Pwy sy’n ei gael?

Os na allwch chi weithio oherwydd salwch cysylltiedig â beichiogrwydd ac ni allwch hawlio Tâl Salwch Statudol. Gellir talu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hyd at yr 11eg wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi (29ain wythnos eich beichiogrwydd).

Ar ôl y 29ain wythnos, efallai y byddwch yn medru hawlio Cymhorthdal Incwm os nad ydych chi’n gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol.

Dysgwch ragor am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ar wefan GOV.UKopens in new window

Cymhorthdal Incwm

Beth ydyw?

Os nad ydych yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth neu dâl Mamolaeth Statudol a’ch bod yn ddi-waith neu ar incwm isel, efallai y gallech gael Cymhorthdal Incwm tra byddwch yn feichiog.

Pwy sy’n ei gael?

Gallwch gael Cymhorthdal Incwm tra byddwch chi’n feichiog ac yn methu gweithio o 11 wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig y babi hyd at 15 wythnos ar ôl ei eni.

Os ydych yn riant sengl, gallwch barhau i gael Cymhorthdal Incwm hyd nes i’ch plentyn gyrraedd 5 oed.

I gael Cymhorthdal Incwm rhaid i chi:

  • Fod yn 16 oed neu’n hŷn
  • Nid oes gennych chi incwm neu rydych ar incwm isel
  • Yn gweithio llai na 16 awr yr wythnos
  • Gyda llai na £16,000 mewn cynilion.

Bydd incwm a chynilion eich partner neu’ch priod hefyd yn cyfrif a rhaid iddo ef neu hi fod yn gweithio llai na 24 awr yr wythnos.

Mae Cymhorthdal Incwm yn cael ei ddisodli gan Gredyd Cynhwysol. Cewch wybod a ddylech chi ymgeisio amdano pan fyddwch yn hawlio.

Faint yw Cymhorthdal Incwm?

bydd faint o Gymhorthdal Incwm a gewch yn dibynnu ar eich amgylchiadau ond cewch o leiaf £57.90 yr wythnos. Pan fydd y babi’n cael ei eni byddwch yn medru hawlio Budd-dal Plant a Chredyd Treth Plant hefyd.

Cewch wybod rhagor am Gymhorthdal Incwm ar wefan GOV.UK

Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn

Beth yw’r Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn?
Taliad unwaith ac am byth o’r Gronfa Gymdeithasol i helpu gyda chostau’ch babi.

Pwy sy’n ei gael?
Cewch y grant os mai’ch babi yw’r unig blentyn yn eich teulu sydd dan 16 oed a’ch bod chi neu’ch partner yn cael un o’r budd-daliadau canlynol:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm
  • Credyd Cynhwysol
  • Credyd Pensiwn
  • Credyd Treth Plant ar gyfradd uwch na’r elfen deuluol
  • Credyd Treth Gwaith sy’n cynnwys anabledd neu elfen anabledd difrifol

Mae rhagor o reolau os ydych yn mabwysiadu neu’n dod yn ddirprwy riant.

Faint yw Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn?
£500

Sut i hawlio?
Cwblhewch y ffurflen hawlio Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn (SF100)

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon gallwch lawrlwytho pecyn hawlio o nidirect.

Dysgwch ragor am Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn ar GOV.UK

Talebau bwyd Cychwyn Iach

Beth yw Talebau bwyd Cychwyn Iach
Talebau wythnosol am ddim:

  • llaeth
  • ffrwythau a llysiau ffres
  • fformiwla i fabanod
  • fitaminau

Pwy sy’n ei gael?
Cewch y talebau os ydych yn feichiog ers 10 wythnos o leiaf neu fod gennych chi blentyn sy’n ifancach na phedair oed a’ch bod chi a’ch teulu’n cael un o’r budd-daliadau canlynol:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm
  • Lwfans Cymorth Cyflogaeth yn gysylltiedig ag incwm
  • Credyd Treth Plant os yw incwm eich teulu’n £16,190 neu lai ac nid ydych yn cael Credyd Treth Gwaith
  • Credyd Treth Gwaith os ydych yn cael ychwanegiad Credyd Treth Gwaith. Gellir talu ychwanegiad i chi yn ystod y pedair wythnos wedi i chi roi’r gorau i weithio digon o oriau i fod yn gymwys am Gredyd Treth Gwaith.
  • Credyd Cynhwysol os yw’ch cartref yn ennill £408 neu lai y mis.
  • Ychwanegiad i’r Credyd Treth Gwaith. Dyma’r taliad a gewch am bedair wythnos wedi i chi roi’r gorau i weithio am 16 awr neu ragor yr wythnos (oedolion sengl).

Rydych yn gymwys hefyd am Dalebau bwyd Cychwyn Iach os nad ydych yn cael un o’r budd-daliadau hyn eich hun ond rydych yn byw gyda’ch partner ac mae ef neu hi’n cael y budd-dal.

Os ydych chi dan 18 oed ac yn feichiog gallwch gael talebau Cychwyn Iach hefyd, hyd yn oed os nad ydych yn cael unrhyw un o’r budd-daliadau uchod.

Faint yw Talebau bwyd Cychwyn Iach?

  • Mae merched beichiog a phlant rhwng un a phedair oed yn cael £3.10 yr wythnos
  • Mae plant dan un yn cael £6.20 yr wythnos

Sut i hawlio
Siaradwch â’ch bydwraig, ymwelydd iechyd neu feddyg, neu ffoniwch Cychwyn Iach ar 0845 607 6823.

Os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol a’ch bod yn feichiog neu â phlentyn dan bedair oed, ffoniwch Cychwyn Iach ar 0345 607 6823 neu e-bostiwch onhelpdesk@tiu.org.uk i ddysgu rhagor am y cynllun Cychwyn Iach.

Dysgwch ragor am dalebau bwyd Cychwyn Iach

Pa fudd-daliadau allaf eu hawlio ar ôl i mi gael babi?

Budd-dal Plant

Beth yw Budd-dal Plant?
Taliad rheolaidd gan y llywodraeth yw Budd-dal Plant i roi cymorth gyda’r cost o fagu plentyn. Un unigolyn yn unig all hawlio Budd-dal Plant a gallwch hawlio am bob plentyn yr ydych yn gyfrifol amdano.

Pwy sy’n ei gael?
Unrhyw un sy’n gyfrifol am blentyn dan 16 (neu dan 20 os yw mewn addysg neu hyfforddiant).

Faint yw Budd-dal Plant?
Y cyfraddau ar gyfer blwyddyn dreth 2016-17 yw:

  • £20.70 yr wythnos am eich plentyn cyntaf neu’ch unig blentyn
  • £13.70 yr wythnos am unrhyw blant eraill

Sut i wneud cais
Lawrlwythwch ffurflen hawlio (CH2) yn GOV.UK

Os ydych chi neu’ch partner yn ennill dros £50,000 y flwyddyn
Os ydych chi neu’ch partner yn ennill mwy na £50,000 y flwyddyn yna bydd yn rhaid i chi dalu rhywfaint neu’r cyfan o’ch Budd-dal Plant yn ôl fel Treth Incwm ychwanegol. Ond gallai fod o fudd i chi serch hynny ymgeisio am help i ddiogelu’ch pensiwn y wladwriaeth.

Dysgwch ragor am Fudd-dal Plant

Dysgwch ragor am Fudd-dal Plant os ydych yn ennill mwy na £50,000

Credyd Treth Plant

Beth yw Credyd Treth Plant?
Taliad blynyddol gan y llywodraeth i roi cymorth gyda’r gost o fagu plentyn.

Pwy sy’n ei gael?
Unrhyw un sy’n gyfrifol am blentyn dan 16 (neu dan 20 os yw mewn addysg neu hyfforddiant).

Faint yw Credyd Treth Plant?
Mae’r hyn a gewch chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau, yn cynnwys:

  • eich incwm
  • faint o blant sy’n byw gyda chi
  • a oes gan eich plentyn anabledd

Defnyddiwch gyfrifiannell credydau treth GOV.UK i weld faint allech chi ei gael.

Faint to blant sy’n gynwysiedig?

Os ydych eisoes yn hawlio a ganed eich plentyn cyn 6 Ebrill 2017, nid oes cyfyngiad ar faint o blant y gallwch hawlio Credydau Treth Plant ar eu cyfer.

Fodd bynnag, ar gyfer y rhai sy’n hawlio am y tro cyntaf a’r rhai sydd â phlant a aned ar 6 Ebrill 2017 neu ar ôl hynny, bydd Credyd Treth Plant yn cael ei gyfyngu i’r ddau blentyn hynaf (ar wahân i achosion o enedigaethau lluosog).

Os ydych eisoes yn hawlio Credydau Treth Plant neu Gredyd Cynhwysol a bod gennych chi fwy na dau blentyn, ni chewch eich effeithio gan y newidiadau.

Dysgwch fwy am Gredyd Treth Plant

Sut i hawlio

Ffoniwch y Llinell gymorth credydau treth (0345 300 3900) am ffurflen hawlio.

Pa fudd-daliadau allaf eu hawlio os wyf yn astudio?

Os ydych yn yr ysgol, y coleg neu brifysgol, a bod gennych chi blentyn, gallech fod yn gymwys i gael help ariannol i dalu am bopeth o gostau byw a chostau dysgu, i deithio a gofal plant.

Dysgwch ragor am fudd-daliadau y gallwch eu hawlio os ydych yn astudio ac yn cael babi

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?