Budd-daliadau y gallwch eu hawlio tra byddwch yn feichiog neu wedi cael babi

Mae llawer o gymorth ar gael tra byddwch yn feichiog neu wedi cael babi, yn cynnwys budd-daliadau a grantiau gan y llywodraeth a’ch cyflogwr.

Budd-daliadau ar gyfer pob merch feichiog

Presgripsiynau a thriniaeth ddeintyddol GIG am ddim

Beth ydyw?

  • Mae gennych yr hawl i gael gofal deintyddol y GIG am ddim yn y Deyrnas Unedig tra byddwch yn feichiog, ac am flwyddyn wedi i’r babi gael ei eni.
  • Yn Lloegr, mae gennych yr hawl i gael presgripsiynau am ddim tra byddwch yn feichiog, ac am flwyddyn wedi i’r babi gael ei eni.
  • Mae presgripsiynau am ddim i chi drwy’r adeg yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Pwy sy’n ei gael?

Merched sydd yn feichiog neu a roddodd enedigaeth lai na blwyddyn yn ôl.

Sut i wneud cais

Cwblhewch y ffurflen Eithriad Mamolaeth (FW8), sydd ar gael gan eich meddyg neu fydwraig.

Budd-daliadau os oes gennych chi blentyn

Budd-dal Plant

Beth ydyw?

Taliad rheolaidd gan y llywodraeth i roi cymorth gyda’r gost o fagu plentyn.

Pwy sy’n ei gael?

Unrhyw un sy’n gyfrifol am blentyn dan 16 (neu dan 20 os ydynt mewn addysg neu hyfforddiant).

Faint ydyw?

Yn y flwyddyn dreth 2016-17, taliadau Budd-dal Plant yw:

  • £20.70 yr wythnos am eich plentyn cyntaf neu’ch unig blentyn
  • £13.70 yr wythnos am unrhyw blant eraill

Sut i wneud cais

Lawrlwythwch ffurflen hawlio (CH2) yn GOV.UK

Os ydych chi neu’ch partner yn ennill dros £50,000 y flwyddyn

Os ydych chi neu’ch partner yn ennill mwy na £50,000 y flwyddyn yna bydd yn rhaid i chi dalu rhywfaint neu’r cyfan o’ch Budd-dal Plant yn ôl fel Treth Incwm ychwanegol.

Dysgwch ragor am Fudd-dal Plant

Budd-daliadau os ydych ar incwm isel neu’n hawlio budd-daliadau

Credyd Treth Plant

Beth ydyw?

Taliad rheolaidd gan y llywodraeth i roi cymorth gyda’r cost o fagu plentyn.

Pwy sy’n ei gael?

Unrhyw un sy’n gyfrifol am blentyn dan 16 (neu dan 20 os ydynt mewn addysg neu hyfforddiant).

Faint ydyw?

Mae’r hyn a gewch chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau, yn cynnwys:

  • eich incwm
  • faint o blant sy’n byw gyda chi
  • a oes gan eich plentyn anabledd

Defnyddiwch gyfrifiannell credydau treth GOV.UK i weld faint allech chi ei gael.

Sut i wneud cais

Ffoniwch y Llinell gymorth credydau treth (0345 300 3900) am ffurflen hawlio.

Newidiadau i Gredyd Treth Plant a Chredyd Cynhwysol

O fis Ebrill 2017 bydd cymorth Credyd Treth Plant yn cael ei gyfyngu i’r ddau blentyn hynaf (ar wahân i achosion o enedigaethau lluosog).

Os ydych yn hawlio Credydau Treth Plant neu Gredyd Cynhwysol eisoes a bod gennych chi fwy na dau blentyn, ni chewch eich effeithio gan y newidiadau.

Dysgwch ragor am Gredyd Treth Plant

Talebau bwyd Cychwyn Iach

Beth ydyw?

Talebau wythnosol am ddim:

  • llaeth
  • ffrwythau a llysiau ffres
  • fformiwla i fabanod
  • fitaminau

Pwy sy’n ei gael?

Cewch y talebau os ydych yn feichiog ers 10 wythnos o leiaf neu fod gennych chi blentyn sy’n ifancach na phedair oed a’ch bod chi a’ch teulu’n cael un o’r budd-daliadau canlynol:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm
  • Credyd Treth Plant

Os ydych chi dan 18 oed ac yn feichiog gallwch gael talebau Cychwyn Iach hefyd, hyd yn oed os nad ydych yn cael unrhyw un o’r budd-daliadau uchod.

Faint ydyw?

  • Mae merched beichiog a phlant rhwng un a phedair oed yn cael £3.10 yr wythnos
  • Mae plant dan un yn cael £6.20 yr wythnos

Sut i wneud cais

Siaradwch â’ch bydwraig, ymwelydd iechyd neu feddyg, neu ffoniwch Cychwyn Iach ar 0845 607 6823.

Os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol a’ch bod yn feichiog neu â phlentyn dan bedair oed, ffoniwch Cychwyn Iach ar 0345 607 6823 neu e-bostiwch onhelpdesk@tiu.org.uk i ddysgu rhagor am y cynllun Cychwyn Iach.

Dysgwch ragor am dalebau bwyd Cychwyn Iach

Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn

Beth ydyw?

Taliad unwaith ac am byth o’r Gronfa Gymdeithasol i helpu gyda chostau’ch babi.

Pwy sy’n ei gael?

Cewch y grant os mai’ch babi yw’r unig blentyn yn eich teulu sydd dan 16 oed a’ch bod chi neu’ch partner yn cael un o’r budd-daliadau canlynol:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm
  • Credyd Cynhwysol
  • Credyd Pensiwn
  • Credyd Treth Plant ar gyfradd uwch na’r elfen deuluol
  • Credyd Treth Gwaith sy’n cynnwys anabledd neu elfen yn ymwneud ag anabledd difrifol

Mae rhagor o reolau os ydych yn mabwysiadu neu’n dod yn ddirprwy riant.

Faint ydyw?
£500

Sut i hawlio?

Cwblhewch y ffurflen hawlio Grant Mamolaeth Cychwyn Cadarn (SF100).

Budd-daliadau os ydych yn gweithio

Amser o’r gwaith gyda thâl ar gyfer gofal cynenedigol

Beth ydyw?

Faint bynnag o amser rydych wedi bod yn eich swydd mae gennych hawl i amser o’r gwaith gyda thâl er mwyn i chi fedru mynd i’ch apwyntiadau cynenedigol. Mae’r amser hwn i ffwrdd yn ychwanegol i’ch gwyliau blynyddol.

Mae gofal cyn geni yn cynnwys:

  • apwyntiadau meddygol a gyda bydwraig
  • apwyntiadau a argymhellwyd gan y meddyg fel dosbarthiadau ymlacio neu rianta

Dylai’ch amser i ffwrdd gynnwys yr amser a gymerir i deithio i bob apwyntiad ac yn ôl.

Bydd gan dad sy’n disgwyl genedigaeth, neu bartner (yn cynnwys partner o’r un rhyw) dynes feichiog, hawl i gymryd amser i ffwrdd o’r gwaith yn ddi-dâl er mwyn mynd gyda’r ddynes i fynychu hyd at ddau apwyntiad cynenedigol.

Pwy sy’n ei gael?

Merch beichiog cyflogedig.

Sut i wneud cais

Rhowch gymaint o rybudd â phosibl i’ch cyflogwr am eich apwyntiadau cynenedigol i’w helpu i gynllunio gwaith.

Fodd bynnag, os gallwch drefnu’n rhesymol i unrhyw rai o’r dosbarthiadau neu apwyntiadau hyn ddigwydd yn ystod cyfnodau tawel yn y gwaith, neu hyd yn oed eu trefnu y tu allan i oriau gwaith, gallai fod yn syniad da gwneud hynny.

Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol

Beth ydyw?

Pan gewch chi fabi, mae gennych hawl i gael blwyddyn o Absenoldeb Mamolaeth Statudol a Thâl Mamolaeth Statudol gan eich cyflogwr am hyd at 39 wythnos tra byddwch ar absenoldeb, os ydych chi’n gymwys.

Pwy sy’n ei gael?

Merch beichiog cyflogedig.

I gael Tâl Mamolaeth Statudol rhaid i chi:

  • fod wedi bod yn gweithio i’ch cyflogwr am o leiaf 26 wythnos
  • yn ennill o leiaf £112 yr wythnos ar gyfartaledd

Faint ydyw?

Cewch Dâl Mamolaeth Statudol am 39 wythnos o’ch absenoldeb mamolaeth o 52 wythnos

Mae’r tabl isod yn dangos faint o Dâl Mamolaeth Statudol sydd yn y flwyddyn dreth 2016-17:

Cyfnod Mamolaeth Statudol Tâl Mamolaeth Statudol
Y chwe wythnos gyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos ddilynol £139.58 neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog - pa un bynnag sydd leiaf
Y 13 wythnos nesaf (os cânt eu cymryd) Yn ddi-dâl

Sut i wneud cais

I gael absenoldeb mamolaeth, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr erbyn y 15fed wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi pa bryd y dymunwch roi’r gorau i weithio.

Rhaid i chi roi o leiaf 28 diwrnod o rybudd i’ch cyflogwr eich bod yn dymuno cychwyn Tâl Mamolaeth Statudol a rhoi tystiolaeth iddo eich bod yn feichiog.

Lwfans Mamolaeth

Beth ydyw?

Taliad bob pythefnos neu fisol gan y llywodraeth os na allwch chi hawlio Tâl Mamolaeth Statudol.

Pwy sy’n ei gael?

Merched beichiog a mamau newydd nad ydynt yn gymwys ar gyfer Tâl Mamolaeth Statudol oherwydd:

  • nid ydych wedi gweithio i’ch cyflogwr yn ddigon hir
  • rydych yn hunangyflogedig
  • mae eich tâl cyfartalog yn llai na £112 yr wythnos

Faint ydyw?

Mae’r swm a gewch yn ddibynnol ar faint fyddwch yn ei ennill.

Yn ddibynnol ar eich enillion, yn y flwyddyn dreth 2016-17 gallech gael un ai:

  • £139.58 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog (pa bynnag un sydd leiaf) am hyd at 39 wythnos
  • £27 yr wythnos am hyd at 14 wythnos

Sut i wneud cais

Cwblhewch y ffurflen hawlio Lwfans Mamolaeth (MA1) neu ffoniwch y Ganolfan Byd Gwaith (0800 055 6688) neu’r Swyddfa Swyddi a Budd-daliadau yng Ngogledd Iwerddon (0289 033 6000) i gael ffurflen.

Dysgwch ragor am Lwfans Mamolaeth

Absenoldeb a Thâl Tadolaeth Statudol

Beth ydyw?

Wythnos neu ddwy o absenoldeb o’r gwaith â thâl er mwyn i chi fedru helpu i fagu’ch babi newydd.

Pwy sy’n ei gael?

Rhaid i chi:

  • fod yn dad biolegol neu fabwysiadwr y babi
  • partner y fam
  • y rhiant bwriededig (os ydych yn cael babi drwy ddirprwyaeth)

Rhaid i chi hefyd:

  • fod wedi gweithio i’ch cyflogwr ers 26 wythnos erbyn y 15fed wythnos cyn y dyddiad pan ddisgwylir i’ch babi gael ei eni
  • gael eich cyflogi gan y cyflogwr hyd nes y bydd y babi’n cael ei eni
  • yn ennill o leiaf £112 yr wythnos

Mae rheolau gwahanol os byddwch yn mabwysiadu.

Faint ydyw?

Cewch Dâl Tadolaeth Statudol am wythnos neu ddwy o’ch absenoleb tadolaeth.

Yn y flwyddyn dreth 2016-17 cewch £139.58 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog, pa bynnag un sydd leiaf.

Sut i wneud cais

Rhowch Ffurflen SC3 i’ch cyflogwr o leiaf 15 wythnos cyn dechrau’r wythnos pan ddisgwylir i’ch babi gael ei eni.

Mae rheolau gwahanol os byddwch yn mabwysiadu.

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Beth ydyw?

Hyd at 50 wythnos o absenoldeb rhiant a 37 wythnos o dâl a rennir gyda’ch partner os ydych yn gymwys.

Pwy sy’n ei gael?

Os bydd disgwyl i’ch babi gael ei eni ar neu ar ôl Ebrill 2016, a’ch bod yn byw yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, efallai y byddwch chi’n gymwys.

Rhaid i fam y plentyn ddod â’i thâl ac absenoldeb mamolaeth neu Lwfans Mamolaeth i ben cyn y gall y naill riant gael Tâl neu Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Gallwch gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol os ydych yn gyflogedig a’ch bod yn gymwys am un ai:

  • Tâl Mamolaeth Statudol neu Dâl Mabwysiadu Statudol
  • Tâl Tadolaeth Statudol a’ch partner yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol, Lwfans Mamolaeth neu Dâl Mabwysiadu Statudol

Faint ydyw?

Yn y flwyddyn dreth 2016-17 cewch £139.58 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog, pa bynnag un sydd leiaf.

Sut i wneud cais

Rhaid i chi roi rhybudd ysgrifenedig i’ch cyflogwr os dymunwch gael Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir.

Mae gan GOV.UK ffurflenni i’w lawrlwytho y gallwch eu defnyddio i roi rhybudd.

Absenoldeb a Thâl Mabwysiadu Statudol

Beth ydyw?

Pan fyddwch yn mabwysiadu neu’n cael plentyn drwy ddirprwyaeth, rydych yn gymwys i gael blwyddyn o absenoldeb o’r gwaith a hyd at 39 wythnos o Dâl Mabwysiadu Statudol.

Pwy sy’n ei gael?

Un unigolyn mewn cwpl all hawlio absenoldeb a thâl mabwysiadu. Gallai’r unigolyn arall fod yn gymwys am absenoldeb a thâl tadolaeth.

Rhaid i chi fod yn gyflogai ac wedi bod:

  • yn gweithio i’ch cyflogwr ers 26 wythnos erbyn i chi gael eich paru â phlentyn neu erbyn y 15fed wythnos cyn y dyddiad pan ddisgwylir i’ch babi gael ei eni
  • yn ennill o leiaf £112 yr wythnos ar gyfartaledd

Faint ydyw?

Telir Tâl Mabwysiadu Statudol i chi am gyfnod hyd at 39 wythnos o’ch Absenoldeb Mabwysiadu Statudol.

Mae’r tabl isod yn dangos faint o Dâl Mabwysiadu Statudol sydd yn y flwyddyn dreth 2016-17:

Cyfnod Mabwysiadu Statudol Tâl Mabwysiadu Statudol
Y chwe wythnos gyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos ddilynol £139.58 neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog - pa un bynnag sydd leiaf
Y 13 wythnos nesaf (os cânt eu cymryd) Yn ddi-dâl

Sut i wneud cais

Dywedwch wrth eich cyflogwr eich bod yn bwriadu cymryd absenoldeb mabwysiadu a phryd y dymunwch iddo gychwyn.

Dylech ddweud wrth eich cyflogwr yn ysgrifenedig cyn pen saith diwrnod wedi i’r asiantaeth fabwysiadu ddweud wrthych fod babi wedi ei ddewis ar eich cyfer.

Os defnyddiwch ddirprwy i gael babi, dywedwch wrth eich cyflogwr beth yw’r dyddiad geni disgwyliedig a pha bryd rydych yn dymuno dechrau’ch absenoldeb o leiaf 15 wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig y babi.

Dysgwch ragor am Dâl Mabwysiadu Statudol

Credyd Treth Gwaith

Beth ydyw?

Taliad gan y llywodraeth i’ch helpu i ychwanegu at eich enillion.

Gall yr ‘elfen gofal plant’ dalu am hyd at 70% o’ch costau gofal plant os ydych chi’n gymwys.

Pwy sy’n ei gael?

Gallech hawlio Credyd Treth Gwaith os ydych yn gweithio ac rydych ar incwm isel.

Efallai y byddwch yn gallu hawlio os ydych dros 16 oed a bod gennych blentyn neu anabledd. Fel arall, bydd angen i chi fod yn 25 oed neu’n hŷn.

Efallai y byddwch yn gallu hawlio elfen gofal plant y credyd Treth Gwaith os ydych chi’n:

  • gweithio o leiaf 16 awr yr wythnos
  • talu am ofal plant

Faint ydyw?

Mae’r hyn a gewch chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau, yn cynnwys:

  • eich incwm
  • faint o oriau rydych yn eu gweithio
  • a oes gennych anabledd
  • a oes gennych blant
  • a ydych yn talu am ofal plant

Defnyddiwch Gyfrifiannell credydau treth GOV.UK i weld faint allwch chi ei gael.

Sut i wneud cais

Ffoniwch y Llinell Gymorth Credydau Treth (0345 300 3900) i gael ffurflen hawlio.

Dysgwch fwy am Gredyd Treth Gwaith

Budd-daliadau os ydych yn astudio

Os ydych yn yr ysgol, y coleg neu brifysgol, a bod gennych chi blentyn, gallech fod yn gymwys i gael help ariannol i dalu am bopeth o gostau byw a chostau dysgu, i deithio a gofal plant.

Dysgwch ragor am fudd-daliadau y gallwch eu hawlio os ydych yn astudio ac yn cael babi.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?