Budd-daliadau anabledd a salwch – gwiriwch eich hawliau

Os ydych wedi datblygu cyflwr iechyd neu anabledd yn ddiweddar efallai eich bod yn ceisio dod i ddeall y system fudd-daliadau am y tro cyntaf. Darllenwch ein canllaw ar fudd-daliadau a’r hawliau y gallech eu hawlio o bosib.

Nid oes prawf modd ar gyfer pob un o’r budd-daliadau

Mae rhai budd-daliadau yn rhoi cymorth i chi gyda’r anghenion gofal ychwanegol sydd gennych chi os ydych chi’n anabl neu’n dioddef o gyflwr iechyd marwol.

Nid yw’r budd-daliadau hyn yn destun profion modd. Mewn geiriau eraill ni chânt eu heffeithio gan eich incwm a’ch cynilion. Maent yn cynnwys:

  • Taliad Annibyniaeth Bersonol
  • Lwfans Byw i’r Anabl
  • Lwfans Gweini

Y budd-daliadau y mae prawf modd yn gysylltiedig â nhw yw’r rhai sydd wedi eu cynllunio i:

  • lenwi’r bwlch o ddiffyg incwm – er enghraifft Lwfans Cyflogaeth a Chymorth
  • ychwanegu at eich incwm – er enghraifft, credydau treth
  • eich helpu gyda chostau hanfodol – er enghraifft Budd-dal Tai

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Telir Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) os na allwch weithio neu os ydych ar gyflog isel oherwydd salwch neu anabledd.

Efallai y gallwch gael ESA os yw’ch Tâl Salwch Statudol (SSP) wedi dod i ben neu os na allwch chi ei hawlio. Er enghraifft, oherwydd eich bod yn:

  • hunangyflogedig
  • di-waith
  • yn ennill llai na’r trothwy cyfraniad Yswiriant Gwladol (£112 yr wythnos yn 2015/16)
Ewch i wefan GOV.UK i weld a fyddech chi’n gallu hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.
Dysgwch ragor am waith a ganiateir allwch chi ei wneud wrth hawlio ESA ar wefan Hawliau Anabledd y DU.

Taliad Annibyniaeth Bersonol

Telir Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP) os cewch anhawster cwblhau tasgau dyddiol neu symud o gwmpas. Nid yw’n destun prawf modd.

Er mwyn bod yn gymwys mae’n rhaid eich bod:

  • rhwng 16 a 64 oed
  • wedi cael yr anawsterau hyn am dri mis ac yn disgwyl iddyn nhw barhau am o leiaf naw mis arall

Mae’r PIP yn disodli’r Lwfans Byw i’r Anabl i oedolion.

Lwfans Byw i’r Anabl

Dim ond ar gyfer plant dan 16 oed y gallwch wneud hawliad newydd am Lwfans Byw i’r Anabl. I oedolion mae’r Taliad Annibyniaeth Bersonol yn ei ddisodli.

Ar gyfer oedolion mae DLA yn cael ei ddisodli gan PIP.

Darganfyddwch ragor am y Lwfans Byw i’r Anabl i blant ar wefan GOV.UK
Darganfyddwch ragor am hawliadau presennol am Lwfans Byw i’r Anabl i oedolion ar wefan GOV.UK
Dysgwch ragor am hawlio DLA yng Ngogledd Iwerddon ar wefan nidirect.

Lwfans Gweini

Gallech fod yn gymwys am Lwfans Gweini os:

  • os ydych yn 65 oed neu’n hŷn ac nad ydych wedi hawlio DLA/PIP yn flaenorol
  • os ydych angen cymorth gyda gofal personol
  • os ydych angen goruchwyliaeth i’ch cadw’n ddiogel
Darllenwch ragor am Lwfans Gweini yn ein canllaw Budd-daliadau y gallwch eu hawlio pan fydd anghenion gofal gennych.

Cymorth gyda chostau tai

Os ydych chi’n rhentu

Os ydych yn rhentu eiddo ac ar incwm isel fe allech gael help i dalu eich rhent gyda Budd-dal Tai.

Gallech gael yr help hwn hyd yn oed os ydych yn gweithio. Fe delir amdano gan eich cyngor lleol.

Dysgwch ragor am Fudd-dal Tai ar wefan GOV.UK.

Os ydych yn berchennog cartref

Efallai y cewch gymorth tuag at daliadau llog ar eich morgais. Gelwir hyn yn Gymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI).

Gallwch ei hawlio:

  • os ydych yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chefnogaeth yn seiliedig ar incwm neu Gredyd Pensiwn
  • i roi cymorth i dalu llog ar fenthyciadau ar gyfer atgyweiriadau neu addasiadau sy’n gwneud eich cartref yn fwy addas ar gyfer eich anghenion

Telir SMI yn uniongyrchol i’r darparwr benthyciadau 39 wythnos wedi i chi ymgeisio am y tro cyntaf am y budd-dal hwn. Os ydych yn cael Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, gallwch gael SMI am hyd at ddwy flynedd yn unig.

Dan gynlluniau’r llywodraeth, o fis Ebrill 2018 telir SMI gennych fel benthyciad un ai pan werthwch eich tŷ, neu’n wirfoddol pan fyddwch yn gallu (er enghraifft pan ddychwelwch i’r gwaith).

Help gyda’r Dreth Gyngor

Mae gan bob cyngor lleol ei gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor ei hun, felly mae’r help a gewch chi yn dibynnu ar ble yr ydych yn byw

Budd-daliadau eraill y gallwch fod â hawl i’w derbyn

Credydau treth

Dylech fedru hawlio Credyd Treth mewn Gwaith os oes gennych anabledd ac:

  • eich bod yn gweithio 16 awr yr wythnos neu fwy fel arfer
  • rydych yn sengl ac yn ennill £13,100 neu lai y flwyddyn (yn fras)
  • rydych yn gwpl ac mae eich incwm cartref yn llai na £18,000 neu lai y flwyddyn

Efallai y byddwch chi’n gymwys hefyd i gael taliad ychwanegol a elwir yn elfen gweithiwr Anabl.

Darllenwch ragor yn ein canllaw Credyd Treth Gwaith.
Dysgwch ragor am gredydau treth ychwanegol yn sgil anabledd ar wefan Hawliau Anabledd y DU.

Credyd Treth Plant

Dylech fedru hawlio Credyd Treth Plant os:

  • oes gennych chi un plentyn o leiaf a bod eich incwm cartref yn £26,000 y flwyddyn neu lai
  • oes gennych chi ddau blentyn a bod eich incwm cartref yn £32,000 y flwyddyn neu lai

Mae terfynau eraill os oes gennych chi fwy na dau o blant.

Bydd newidiadau ar sut i hawlio Credyd Treth Plant yn cychwyn ym mis Ebrill 2017.

Darllenwch ragor yn ein canllaw Credyd Treth Plant.

Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol

Os achoswyd eich anabledd neu salwch gan y gweithle gallech fedru hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol (IIDB).

Rhaid i chi fod wedi bod yn gweithio i gyflogwr neu’n cymryd rhan mewn hyfforddiant a gymeradwywyd. Ni fyddwch yn gallu gwneud hawliad os oeddech chi’n hunangyflogedig.

Bydd y swm a allwch ei gael yn dibynnu ar ba mor ddifrifol yw’ch cyflwr yn sgil yr anabledd neu’r salwch.

Darganfyddwch ragor am Fudd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol ar wefan GOV.UK.

Lwfans Lleihad mewn Enillion

Os ydych yn dioddef o anabledd neu salwch a achoswyd gan waith, a effeithiodd arnoch cyn 1 Hydref 1990 ac ni allwch ennill cymaint o arian erbyn hyn oherwydd eich cyflwr, gallech fedru hawlio Lwfans Lleihad mewn Enillion.

Gallech hefyd fedru hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol.

Dysgwch ragor am Lwfans Lleihad mewn Enillion ar wefan GOV.UK.

Pensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Pensiwn

Os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth byddwch yn medru hawlio Pensiwn y Wladwriaeth.

Os ydych ar incwm isel efallai y byddwch chi’n medru ychwanegu ato gyda Chredyd Pensiwn.

Darllenwch ein canllawiau ar Bensiynau’r Wladwriaeth a Credyd Pensiwn.

Budd-daliadau i ofalwyr

Os bydd ffrind neu aelod o’r teulu yn gofalu amdanoch mae cymorth ar gael iddyn nhw.

Credyd Cynhwysol

Bydd Credyd Cynhwysol yn cymryd lle rhai budd-daliadau ymhen amser. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm
  • Budd-dal Tai
  • Credydau Treth

Cewch wybod wrth i chi hawlio a fydd hyn yn effeithio arnoch neu beidio.

Darllenwch ein canllaw Credyd Cynhwysol i bobl anabl.

Mynnwch gymorth a chyngor am ddim am eich hawliau

Os nad ydych yn siŵr am ba fudd-daliadau y mae gennych hawl iddynt neu os yr hoffech gymorth i weithio allan sut i hawlio, yna mae digon o gymorth rhad ac am ddim ar gael.

Os ydych yn hawlio budd-daliadau rhaid i chi egluro pa gyflwr yr ydych yn dioddef ohono. Fel arall, efallai na fyddwch yn cael yr holl help y mae gennych hawl iddo.

Defnyddiwch yr offeryn gwirio budd-daliadau hwn ar wefan Turn2us.

Penodi rhywun i ymdrin â’ch hawliad budd-dal ar eich rhan

Os na allwch reoli eich budd-daliadau eich hun, gall unigolyn neu sefydliad wneud hyn ar eich rhan. Gelwir hyn yn bod yn benodai. Maent yn dod yn gyfrifol am ddelio gyda’ch budd-daliadau Adran Waith a Phensiynau (DWP).

Os oes gennych chi anabledd dysgu gallwch ofyn i Dosh Financial Advocacyyn agor mewn ffenestr newydd am gymorth gyda’ch budd-daliadau fel eich eiriolwr a phenodai. Mae nhw’n sefydliad di-elw, a hefyd yn cynnig cyfres o ddalenni ffeithiau ar gyfer gofalwyr teuluol ar reoli arian.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?