Budd-daliadau i'ch helpu gyda'ch anabledd neu anghenion gofal

Os oes gennych anghenion gofal neu anabledd – neu os ydych yn gofalu am rywun sydd – mae yna fudd-daliadau i’ch helpu i ymdopi gyda’r costau ychwanegol. Ni effeithir rhai o’r budd-daliadau hyn gan incwm neu gynilion ac efallai y gallwch eu cadw os bydd angen i chi fynd i gartref gofal.

Pa fudd-daliadau y gallaf wneud cais amdanynt?

Y prif fudd-daliadau y gall rhywun wneud cais amdanynt i helpu â chostau ychwanegol eich anghenion gofal personol neu anabledd yw:

  • Lwfans Gweini neu Daliad Annibyniaeth Personol. Mae’r rhain wedi’u cynllunio i helpu â’r costau ychwanegol rydych yn eu hwynebu oherwydd eich anghenion gofal neu anabledd. Nid ydynt yn dibynnu ar brawf modd felly nid ydynt yn dibynnu ar eich incwm neu gynilion.
  • Gostyngiad Treth Cyngor. Mae rhai o’r rhain yn ymwneud â’ch anabledd neu’ch trefniadau gofal ac nid ydynt yn dibynnu ar brawf modd.
  • Darganfyddwch fwy am Gredyd Cynhwysol isod.

Os yw eich incwm a’ch cynilion yn isel

Efallai y byddwch hefyd yn gymwys i gael budd-daliadau prawf modd i ychwanegu at eich incwm. Gallai’r rhain gynnwys elfen costau tai o Gredyd Cynhwysol, cymorth costau tai a gostyngiad Treth Cyngor. Gall Credyd Pensiwn gynnwys swm ychwanegol os oes gennych anabledd.

I ddarganfod mwy edrychwch ar ein canllaw Pa fudd-daliadau anabledd a salwch allaf eu hawlio.

Os bydd rhywun yn treulio llawer o amser yn gofalu amdanoch ac mae ganddynt incwm isel, efallai y gallant wneud cais am fudd-daliadau gofalwr, gan gynnwys Lwfans Gofalwr ac elfen gofalwr o Gredyd Cynhwysol.

Pam ei bod yn bwysig gwneud cais am yr holl fudd-daliadau y mae gennych hawl iddynt

Nod y budd-daliadau hyn yw helpu pobl yn eich sefyllfa i fyw’n ddiogel, yn gyffyrddus ac mor annibynol â phosibl.

Hyd yn oed os ydych yn teimlo y gallwch ymdopi hebddynt, os ydych yn gymwys, mae gennych hawl i wneud cais amdanynt. Dyma rai rhesymau pam ei bod yn bwysig gwneud hynny:

  • Gall gwneud cais am bopeth mae gennych hawl iddo nawr helpu’ch incwm a’ch cynilion i bara am fwy o amser.
  • Pan fydd eich awdurdod lleol (neu’r ‘Health and Social Care Trust’ yng Ngogledd Iwerddon) yn asesu eich anghenion gofal, byddant fel arfer hefyd yn cynnal asesiad ariannol. Mae hyn er mwyn gweld a fyddant yn helpu i dalu am gefnogaeth sydd ei hangen arnoch. Byddant yn eich helpu i asesu pa fudd-daliadau y mae gennych hawl i wneud cais amdanynt. Ond bydd angen i chi sicrhau eich bod yn hawlio’r budd-daliadau hyn gan eu bod yn tybio eich bod yn eu cael.

Lwfans Gweini

Oeddech chi’n gwybod?

Nid yw rhai budd-daliadau salwch ac anabledd yn ystyried eich cynilion, a gallai’r terfyn cynilo ar eraill fod yn uwch nag yr ydych chi’n meddwl.

Mae Lwfan Gweini yn ddi-dreth ac nid yw unrhyw gynilion nac incwm a allai fod gennych yn effeithio arno.

Efallai y bydd gennych hawl iddo os:

  • ydych yn oedran Pensiwn y Wladwriaeth neu drosodd
  • ydych angen help gyda gofal personol oherwydd salwch neu anabledd. Gallai hyn fod yn anabledd corfforol neu feddyliol, neu’n anhawster dysgu.
  • yw eich anabledd yn golygu eich bod angen help i ofalu amdanoch chi’ch hun neu oruchwyliaeth i sicrhau diogelwch eich hun neu eraill.

Mae’n rhaid eich bod wedi bod angen gofal a chefnogaeth am o leiaf chwe mis. Fodd bynnag, os ydych yn derfynol wael, gallwch wneud cais am Lwfans Gweini ar unwaith ac ni fydd yn rhaid i chi aros chwe mis.

Mae Lwfans Gweini yn seiliedig ar y gofal rydych ei angen, nid lefel gofal rydych yn ei dderbyn ar hyn o bryd. Felly hyd yn oed os nad ydych yn derbyn cefnogaeth gan ofalwr ar hyn o bryd, efallai y bydd gennych hawl o hyd i’r budd-dal hwn.

Fel rheol ni allwch gael Lwfans Gweini os ydych yn byw mewn cartref gofal ac mae’r awdurdod lleol yn talu am eich gofal.

Ond gallwch barhau i wneud cais am Lwfans Gweini os ydych yn byw mewn cartref gofal ac yn talu amdano eich hun.

Fe gewch gyfradd is os byddwch angen help yn ystod y dydd neu’r nos, a chyfradd uwch os byddwch angen help ddydd a nos.

Cyfraddau Lwfans Gweini ar gyfer 2020-21

Cyfradd Uwch Cyfradd Is
£89.15 £59.70

Os ydych yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, cewch wybod rhagor am y Lwfans Gweini, gan gynnwys sut i wneud cais, ar wefan GOV.UK.

Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, cewch wybod rhagor am y Lwfans Gweini, gan gynnwys sut i wneud cais, ar wefan nidirect.

Efallai eich bod dros oedran Pensiwn y Wladwriaeth ac yn cael Taliad Annibyniaeth Personol yn lle Lwfans Gweini.

Darganfyddwch fwy ar wefan GOV.UK.

Taliad Annibyniaeth Personol (PIP)

Os ydych o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth ac yn cael anhawster symud o gwmpas neu wneud tasgau dyddiol, neu’r ddau, gallwch wneud cais am Daliad Annibyniaeth Personol (PIP).

Mae PIP yn ddi-dreth, yn cael ei dalu pob pedair wythnos ac nid yw eich incwm na chynilion yn effeithio arno.

Mae dwy ran i PIP:

  • Yr elfen ‘symudedd’ (mae rhai pobl yn ei alw’n lwfans symudedd), sy’n cael ei dalu os ydych angen help i symud o gwmpas.
  • Yr elfen ‘bywyd bob dydd’, a delir os ydych angen help gyda gofal personol.

Rhaid eich bod wedi bod yn cael anhawsterau am o leiaf dri mis a disgwyl iddynt barhau am o leiaf naw mis. Fodd bynnag, os ydych yn derfynol wael gallwch wneud cais am PIP ar unwaith gan ddefnyddio proses llwybr cyflym.

Mae dwy gyfradd ar gyfer y naill daliad. Bydd pa un a gewch yn dibynnu ar ba mor ddifrifol yw’ch anghenion.

Cyfraddau Taliad Annibyniaeth Personol 2020/21

Elfen bywyd bob dydd Elfen symudedd
Cyfradd sylfaenol £59.70 Cyfradd sylfaenol £23.60
Cyfradd uwch £89.15 Cyfradd uwch £62.25

Am fwy o wybodaeth ar sut i wneud cais gweler gwefan Cyngor ar Bopeth.

Gostyngiadau ac eithriadau Treth Cyngor

Os oes gennych anabledd, efallai y byddwch yn gymwys i gael mwy nag un o’r gostyngiadau Treth Cyngor hyn:

  • Gostyngiad person sengl. Gostyngir cyfradd lawn Treth Cyngor os mai chi yw’r unig berson yn eich cartref. Wrth gyfrif nifer y bobl, bydd y cyngor yn diystyru unrhyw un sydd â nam meddyliol difrifol ac unrhyw un sy’n ofalwr ac yn byw yn y tŷ. Mae’r gostyngiad person sengl yn lleihau eich bil Treth Cyngor o chwarter. Nid yw incwm na cynilion yn effeithio ar y gostyngiad hwn.
  • Eithriad nam meddyliol difrifol. Ni fydd rhaid i chi dalu unrhyw Dreth Cyngor os yw’ch meddyg yn tystio bod gan unrhyw un yn eich cartref gyflwr meddwl difrifol, fel clefyd Alzheimer. Rhaid iddynt fod yn gymwys i gael Lwfans Gweini neu’r elfen bywyd bob dydd o PIP ( ond nid oes rhaid iddynt fod yn ei hawlio). Nid yw incwm na chynilion yn effeithio ar yr eithriad hwn.
  • Cynllun gostyngiad bandiau anabl. Efallai y gallwch ddangos bod angen cartref mwy arnoch oherwydd eich anabledd. Er enghraifft, oherwydd bod angen ystafell ychwanegol arnoch i fynd o gwmpas mewn cadair olwyn. Yn yr achos hwnnw, byddwch yn cael eich trethu fel pe bai’ch cartref mewn band is, gan leihau’r swm y mae’n rhaid i chi ei dalu. Nid yw incwm na chynilion yn effeithio ar y gostyngiad hwn.
  • Cynllun cymorth/ gostyngiad Treth Cyngor. Os yw’ch incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael gostyngiad yn eich bil. Mae cynghorau’n gweithredu eu cynlluniau eu hunain, felly mae maint y gostyngiad yn amrywio yn dibynnu ar ble rydych yn byw. Darganfyddwch fwy ar GOV.UK.

Os byddwch yn symud yn barhaol i gartref gofal ac nad oes neb yn byw yn eich cartref blaenorol, nid oes rhaid i chi dalu Treth Cyngor.

Dim ond i bobl sy’n byw yng Nghymru, Lloegr a’r Alban y mae Treth Cyngor yn berthnasol.

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon a bod eich incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y cewch ostyngiad yn eich treth trwy’r Cynllun Rhyddhad Ardrethi. Efallai y cewch gymorth ychwanegol os oes gennych anabledd neu os ydych yn ofalwr.

Darganfyddwch fwy ar wefan nidirect.

Pensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Pensiwn

Mae Pensiwn y Wladwriaeth yn rhoi incwm rheolaidd i chi pan gyrhaeddwch oedran Pensiwn y Wladwriaeth.

Mae’n seiliedig ar gyfraniadau Yswiriant Gwladol rydych chi naill ai wedi’u talu yn y gorffennol neu wedi cael eich credydu fel petaech wedi eu talu (er enghraifft, wrth ofalu am blant). Nid yw’r swm a gewch yn cael ei effeithio gan eich incwm neu gynilion eraill.

Mae Credyd Pensiwn yn ychwanegu at eich incwm wythnosol i isfaswm gwarantedig. Mae’r swm a gewch yn dibynnu ar eich incwm a’ch cynilion.

Credyd Pensiwn yw’r prif fudd-dal prawf modd i bobl sydd wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth. Os ydych yn iau na hyn a bod eich incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael budd-daliadau eraill.

Gallwch fod yn gymwys i gael swm uwch o Gredyd Pensiwn (neu fudd-daliadau prawf modd i bobl iau) os ydych yn anabl iawn neu os ydych yn ofalwr.

Nid yw llawer o bobl sydd â hawl i Gredyd Pensiwn yn gwneud cais amdano, oherwydd nad ydynt yn gwybod amdano,

Fodd bynnag, mae Credyd Pensiwn yn fudd-dal pwysig iawn. Mae ei gael yn golygu y gallech fod yn gymwys i gael cymorth ariannol ychwanegol, fel Budd-dal Tai a budd-daliadau eraill sy’n dibynnu ar brawf modd.

Gallwch ddarganfod mwy am Gredyd Pensiwn ar wefan gov.uk a gallwch wneud cais yn hawdd ar-lein, dros y ffôn neu trwy’r post.

Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:

Help gyda chostau tai

Rhent

Os ydych mewn oedran gweithio, yn rhentu’ch cartref ac mae’ch incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael cymorth â chostau tai trwy Gredyd Cynhwysol i’ch helpu i dalu’ch rhent.

Os ydych yn hawlio Credyd Pensiwn, byddwch hefyd yn cael eich asesu’n awtomatig i weld a ydych yn gymwys i gael Budd-dal Tai a delir gan eich awdurdod lleol. Felly gwnewch yn siŵr eich bod yn gwneud cais amdano os ydych yn cael trafferth â’ch rhent.

Morgais

Os ydych yn cael Credyd Pensiwn (neu rai budd-daliadau prawf modd eraill), rydych yn berchen ar eich cartref ac mae gennych forgais o hyd, gallwch wneud cais am gymorth y llywodraeth i dalu’r llog ar eich morgais trwy’r cynllun benthyciad Cymorth ar gyfer Llog Morgais (SMI).

Mae defnyddio’r cynllun benthyciad SMI yn golygu bod y llywodraeth yn talu’ch llog morgais am y tro. Rydych yn ad-dalu’r llywodraeth o’r arian pan fydd eich cartref yn cael ei werthu yn y pen draw.

Darganfyddwch fwy am SMI a dewisiadau amgen eraill yn ein canllaw Cymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI)

Darganfwyddwch fwy yn ein canllaw Cymorth gan y llywodraeth os na allwch dalu’ch morgais.

Budd-daliadau eraill

Os ydych ar incwm isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael budd-daliadau eraill a help â chostau iechyd.

  • Edrychwch ar ar Turn2Us, elusen sy’n helpu pobl i gael mynediad at fudd-daliadau lles, grantiau a chymorth arall.
  • Darganfyddwch fwy am gymorth â chostau iechyd ar wefan GIG.
  • Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, darganfyddwch fwy am fudd-daliadau eraill ar wefan nidirect.

Budd-daliadau i ofalwyr

Os ydych yn gofalu am rywun sy’n sâl neu’n anabl, gall effeithio ar eich sefyllfa ariannol chi hefyd.

Mae cymorth ar gael – nid oes rhaid i chi fod yn perthyn i’r sawl y gofalwch amdanynt nac yn byw gyda’r unigolyn hwnnw.

Gweler ein canllaw Budd-daliadau a chredydau treth y gallwch eu hawlio fel gofalwropens in new window.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?