Budd-daliadau i'ch helpu gyda'ch anabledd neu anghenion gofal

Os oes gennych anghenion gofal neu anabledd – neu os ydych yn gofalu am rywun sydd – mae yna fudd-daliadau i’ch helpu i ymdopi gyda’r costau ychwanegol. Ni effeithir rhai o’r budd-daliadau hyn gan incwm neu gynilion ac efallai y gallwch eu cadw os bydd angen i chi fynd i gartref gofal.

Pa fudd-daliadau y gallaf wneud cais amdanynt?

Y prif fudd-daliadau y gall rhywun wneud cais amdanynt i helpu â chostau ychwanegol eich anghenion gofal personol neu anabledd yw:

  • Taliad Annibyniaeth Personol neu Lwfans Gweini (os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth). Mae’r rhain wedi’u cynllunio i helpu â’r costau ychwanegol rydych yn eu hwynebu oherwydd eich anghenion gofal neu anabledd. Nid ydynt yn dibynnu ar brawf modd felly nid ydynt yn dibynnu ar eich incwm neu gynilion.
  • Gostyngiad Treth Cyngor. Mae rhai o’r rhain yn ymwneud â’ch anabledd neu’ch trefniadau gofal ac nid ydynt yn dibynnu ar brawf modd.
  • Credyd Cynhwysol. Mwy o fanylion isod.

Os yw eich incwm a’ch cynilion yn isel

Efallai y byddwch hefyd yn gymwys i gael budd-daliadau prawf modd i ychwanegu at eich incwm. Gallai’r rhain gynnwys elfen costau tai o Gredyd Cynhwysol os ydych o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth, cymorth costau tai a gostyngiad Treth Cyngor. Gall Credyd Pensiwn gynnwys swm ychwanegol os oes gennych anabledd.

I ddarganfod mwy edrychwch ar ein canllaw Pa fudd-daliadau anabledd a salwch allaf eu hawlio.

Os bydd rhywun yn treulio llawer o amser yn gofalu amdanoch ac mae ganddynt incwm isel, efallai y gallant wneud cais am fudd-daliadau gofalwr, gan gynnwys Lwfans Gofalwr ac elfen gofalwr o Gredyd Cynhwysol.

Pam ei bod yn bwysig gwneud cais am yr holl fudd-daliadau y mae gennych hawl iddynt

Nod y budd-daliadau hyn yw helpu pobl yn eich sefyllfa i fyw’n ddiogel, yn gyffyrddus ac mor annibynol â phosibl.

Hyd yn oed os ydych yn teimlo y gallwch ymdopi hebddynt, os ydych yn gymwys, mae gennych hawl i wneud cais amdanynt. Dyma rai rhesymau pam ei bod yn bwysig gwneud hynny:

  • Gall gwneud cais am bopeth mae gennych hawl iddo nawr helpu’ch incwm a’ch cynilion i bara am fwy o amser.
  • Pan fydd eich awdurdod lleol (neu’r ‘Health and Social Care Trust’ yng Ngogledd Iwerddon) yn asesu eich anghenion gofal, byddant fel arfer hefyd yn cynnal asesiad ariannol. Mae hyn er mwyn gweld a fyddant yn helpu i dalu am gefnogaeth sydd ei hangen arnoch. Byddant yn eich helpu i asesu pa fudd-daliadau y mae gennych hawl i wneud cais amdanynt. Ond bydd angen i chi sicrhau eich bod yn hawlio’r budd-daliadau hyn gan eu bod yn tybio eich bod yn eu cael.

Lwfans Gweini

Oeddech chi’n gwybod?

Nid yw rhai budd-daliadau salwch ac anabledd yn ystyried eich cynilion, a gallai’r terfyn cynilo ar eraill fod yn uwch nag yr ydych chi’n meddwl.

Mae Lwfan Gweini yn ddi-dreth ac nid yw unrhyw gynilion nac incwm a allai fod gennych yn effeithio arno.

Efallai y bydd gennych hawl iddo os:

  • ydych yn oedran Pensiwn y Wladwriaeth neu drosodd
  • ydych angen help gyda gofal personol oherwydd salwch neu anabledd. Gallai hyn fod yn anabledd corfforol neu feddyliol, neu’n anhawster dysgu.
  • yw eich anabledd yn golygu eich bod angen help i ofalu amdanoch chi’ch hun neu oruchwyliaeth i sicrhau diogelwch eich hun neu eraill.

Mae’n rhaid eich bod wedi bod angen gofal a chefnogaeth am o leiaf chwe mis. Fodd bynnag, os ydych yn derfynol wael, gallwch wneud cais am Lwfans Gweini ar unwaith ac ni fydd yn rhaid i chi aros chwe mis.

Mae Lwfans Gweini yn seiliedig ar y gofal rydych ei angen, nid lefel gofal rydych yn ei dderbyn ar hyn o bryd. Felly hyd yn oed os nad ydych yn derbyn cefnogaeth gan ofalwr ar hyn o bryd, efallai y bydd gennych hawl o hyd i’r budd-dal hwn.

Fel rheol ni allwch gael Lwfans Gweini os ydych yn byw mewn cartref gofal ac mae’r awdurdod lleol yn talu am eich gofal.

Ond gallwch barhau i wneud cais am Lwfans Gweini os ydych yn byw mewn cartref gofal ac yn talu amdano eich hun.

Fe gewch gyfradd is os byddwch angen help yn ystod y dydd neu’r nos, a chyfradd uwch os byddwch angen help ddydd a nos.

Cyfraddau Lwfans Gweini ar gyfer 2021-22

Cyfradd Uwch Cyfradd Is
£89.60 £60

Os ydych yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, cewch wybod rhagor am y Lwfans Gweini, gan gynnwys sut i wneud cais, ar wefan GOV.UK.

Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, cewch wybod rhagor am y Lwfans Gweini, gan gynnwys sut i wneud cais, ar wefan nidirect.

Efallai eich bod dros oedran Pensiwn y Wladwriaeth ac yn cael Taliad Annibyniaeth Personol yn lle Lwfans Gweini.

Darganfyddwch fwy ar wefan GOV.UK.

Taliad Annibyniaeth Personol (PIP)

Os ydych o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth ac yn cael anhawster symud o gwmpas neu wneud tasgau dyddiol, neu’r ddau, gallwch wneud cais am Daliad Annibyniaeth Personol (PIP).

Mae PIP yn ddi-dreth, yn cael ei dalu pob pedair wythnos ac nid yw eich incwm na chynilion yn effeithio arno.

Mae dwy ran i PIP:

  • Yr elfen ‘symudedd’ (mae rhai pobl yn ei alw’n lwfans symudedd), sy’n cael ei dalu os ydych angen help i symud o gwmpas.
  • Yr elfen ‘bywyd bob dydd’, a delir os ydych angen help gyda gofal personol.

Rhaid eich bod wedi bod yn cael anhawsterau am o leiaf dri mis a disgwyl iddynt barhau am o leiaf naw mis. Fodd bynnag, os ydych yn derfynol wael gallwch wneud cais am PIP ar unwaith gan ddefnyddio proses llwybr cyflym.

Mae dwy gyfradd ar gyfer y naill daliad. Bydd pa un a gewch yn dibynnu ar ba mor ddifrifol yw’ch anghenion.

Cyfraddau Taliad Annibyniaeth Personol 2021/22

Elfen bywyd bob dydd Elfen symudedd
Cyfradd sylfaenol £60 Cyfradd sylfaenol £23.70
Cyfradd uwch £89.60 Cyfradd uwch £62.55

Am fwy o wybodaeth ar sut i wneud cais gweler gwefan Cyngor ar Bopeth.

Gostyngiadau ac eithriadau Treth Cyngor

Os oes gennych anabledd, efallai y byddwch yn gymwys i gael mwy nag un disgownt a gostyngiadau hyn o’r Dreth Cyngor:

Disgownt person sengl

Os ydych chi’n byw ar eich pen eich hun, fe gewch y disgownt person sengl o 25% ar eich bil treth cyngor.

Mae rhai pobl mewn rhai sefyllfaoedd hefyd yn cael eu ‘diystyru’ am dreth cyngor. Mae hyn yn golygu, os ydych chi’n byw ar eich pen eich hun gydag un neu fwy o bobl ‘wedi’u diystyru’ byddwch chi’n cael eich trin fel eich bod yn sengl at ddibenion treth cyngor ac yn cael disgownt o 25% ar eich bil.

Mae pobl sydd â nam meddyliol difrifol ymhlith y rhestr o bobl sy’n cael eu ‘diystyru’ am dreth cyngor.

Wrth gyfrif nifer y bobl, bydd eich cyngor yn diystyru unrhyw un sydd â nam meddyliol difrifol, ac unrhyw un sy’n ofalwr byw i mewn (cyn belled nad yw’r gofalwr byw i mewn yn bartner i’r unigolyn sy’n derbyn gofal neu’n rhiant plentyn o dan 18 oed).

Ni chewch y disgownt os oes mwy nag un oedolyn yn byw gyda chi nad yw’n gymwys.

Nid yw’ch incwm na’ch cynilion yn effeithio ar y disgownt hwn.

Gallwch wneud cais am hyn hyd yn oed os nad oes gennych anabledd neu anghenion gofal.

Darganfyddwch fwy am bwy sy’n cael eu ‘diystyru’ am dreth cyngor ar wefan Which?.

Eithriad nam meddyliol difrifol

Ni fydd yn rhaid i chi dalu unrhyw Dreth Cyngor os yw’ch meddyg yn tystio bod gennych nam meddyliol difrifol, fel clefyd Alzheimer a’ch bod yn byw ar eich pen eich hun.

Nid yw’ch incwm na’ch cynilion yn effeithio ar yr eithriad hwn.

Bydd angen i chi ddefnyddio ffurflen gais arbennig a rhoddir gostyngiad o 100% i chi os ydych chi’n gymwys. Cysylltwch â’ch cyngor lleol i ddarganfod mwy.

Darganfyddwch fwy am wneud cais am eithriad neu ddisgownt treth cyngor y salwch meddwl difrifol (SMI) ar wefan MoneySavingExpert.

Cynllun gostyngiad bandiau anabl

Efallai y gallwch chi ddangos bod angen cartref mwy arnoch chi oherwydd eich anabledd. Er enghraifft, oherwydd bod angen ystafell ychwanegol arnoch (fel ystafell wlyb i lawr y grisiau) neu mwy o le i fynd o gwmpas mewn cadair olwyn (fel drysau wedi’u lledu).

Yn yr achos hwnnw, byddwch yn cael eich trethu fel petai’ch cartref mewn band treth is. Mae hyn yn lleihau’r swm y mae’n rhaid i chi ei dalu.

Nid yw’ch incwm na’ch cynilion yn effeithio ar y gostyngiad hwn.

Ni fydd rhai addasiadau cartref yn eich gwneud chi’n gymwys i gael y gostyngiad hwn, fel lifft grisiau neu ramp cadair olwyn allanol. Bydd y rhestr lawn o’r hyn sy’n eich gwneud chi’n gymwys yn newid yn dibynnu ar eich cyngor.

Darganfyddwch fwy am sut i wneud cais am y Gostyngiad Bandiau Anabl ar wefan Disability Rights UK.

Cynllun cymorth/gostyngiad Treth Cyngor

Os yw’ch incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael gostyngiad yn eich bil. Mae cynghorau’n gweithredu eu cynlluniau eu hunain, felly mae maint y gostyngiad yn amrywio yn dibynnu ar ble rydych chi’n byw.

Os symudwch yn barhaol i gartref gofal ac nad yw’ch cartref blaenorol wedi’i feddiannu mwyach, rydych wedi’ch eithrio rhag Treth Cyngor.

  • Darganfyddwch fwy am ostyngiadau Treth Gyngor ar wefan Which?.
  • Chwiliwch am ‘disgownt Treth Cyngor’ a ‘Cymorth/Gostyngiad Treth Gyngor’ ar wefan Turn2Us.
  • Cysylltwch â’ch cyngor lleol i wneud cais am ddisgownt a gostyngiadau Treth Cyngor. Dewch o hyd i’ch cyngor lleol ar GOV.UK.

Dim ond i bobl sy’n byw yng Nghymru, Lloegr a’r Alban y mae’r Dreth Cyngor yn berthnasol.

Os ydych chi’n byw yng Ngogledd Iwerddon a bod eich incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y cewch ostyngiad yn eich cyfraddau trwy’r Cynllun Rhyddhad Ardrethi. Efallai y cewch gymorth ychwanegol os oes gennych anabledd neu os ydych chi’n ofalwr.

Darganfyddwch fwy ar wefan nidirect.

Pensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Pensiwn

Mae Pensiwn y Wladwriaeth yn rhoi incwm rheolaidd i chi pan gyrhaeddwch oedran Pensiwn y Wladwriaeth.

Mae’n seiliedig ar gyfraniadau Yswiriant Gwladol rydych chi naill ai wedi’u talu yn y gorffennol neu wedi cael eich credydu fel petaech wedi eu talu (er enghraifft, wrth ofalu am blant). Nid yw’r swm a gewch yn cael ei effeithio gan eich incwm neu gynilion eraill.

Mae Credyd Pensiwn yn ychwanegu at eich incwm wythnosol i isfaswm gwarantedig. Mae’r swm a gewch yn dibynnu ar eich incwm a’ch cynilion.

Credyd Pensiwn yw’r prif fudd-dal prawf modd i bobl sydd wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth. Os ydych yn iau na hyn a bod eich incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael budd-daliadau eraill, fel Credyd Cynhwysol.

Os ydych yn byw gyda phartner ac mae un ohonnoch o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth, ni fyddwch yn gallu gwneud cais am Gredyd Cynhwysol nes y bydd y ddau ohonnoch yn gymwys. Efallai y gallwch wneud cais am Gredyd Cynhwysol yn hytrach.

Gallwch fod yn gymwys i gael swm uwch o Gredyd Pensiwn (neu fudd-daliadau prawf modd i bobl iau) os ydych yn anabl iawn neu os ydych yn ofalwr.

Nid yw llawer o bobl sydd â hawl i Gredyd Pensiwn yn gwneud cais amdano, oherwydd nad ydynt yn gwybod amdano,

Fodd bynnag, mae Credyd Pensiwn yn fudd-dal pwysig iawn. Mae ei gael yn golygu y gallech fod yn gymwys i gael cymorth ariannol ychwanegol, fel Budd-dal Tai a budd-daliadau eraill sy’n dibynnu ar brawf modd.

Gallwch ddarganfod mwy am Gredyd Pensiwn ar wefan gov.uk a gallwch wneud cais yn hawdd ar-lein, dros y ffôn neu trwy’r post.

Darganfyddwch fwy yn ein canllawiau:

Help gyda chostau tai

Rhent

Os ydych mewn oedran gweithio, yn rhentu’ch cartref ac mae’ch incwm a’ch cynilion yn isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael cymorth â chostau tai trwy Gredyd Cynhwysol i’ch helpu i dalu’ch rhent.

Os ydych yn hawlio Credyd Pensiwn, byddwch hefyd yn cael eich asesu’n awtomatig i weld a ydych yn gymwys i gael Budd-dal Tai a delir gan eich awdurdod lleol. Felly gwnewch yn siŵr eich bod yn gwneud cais amdano os ydych yn cael trafferth â’ch rhent.

Morgais

Os ydych yn cael Credyd Pensiwn (neu rai budd-daliadau prawf modd eraill), rydych yn berchen ar eich cartref ac mae gennych forgais o hyd, gallwch wneud cais am gymorth y llywodraeth i dalu’r llog ar eich morgais trwy’r cynllun benthyciad Cymorth ar gyfer Llog Morgais (SMI).

Mae defnyddio’r cynllun benthyciad SMI yn golygu bod y llywodraeth yn talu’ch llog morgais am y tro. Rydych yn ad-dalu’r llywodraeth o’r arian pan fydd eich cartref yn cael ei werthu yn y pen draw.

Darganfyddwch fwy am SMI a dewisiadau amgen eraill yn ein canllaw Cymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI)

Darganfwyddwch fwy yn ein canllaw Cymorth gan y llywodraeth os na allwch dalu’ch morgais.

Budd-daliadau eraill

Os ydych ar incwm isel, efallai y byddwch yn gymwys i gael budd-daliadau eraill a help â chostau iechyd.

  • Edrychwch ar ar Turn2Us, elusen sy’n helpu pobl i gael mynediad at fudd-daliadau lles, grantiau a chymorth arall.
  • Darganfyddwch fwy am gymorth â chostau iechyd ar wefan GIG.
  • Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, darganfyddwch fwy am fudd-daliadau eraill ar wefan nidirect.

Budd-daliadau i ofalwyr

Os ydych yn gofalu am rywun sy’n sâl neu’n anabl, gall effeithio ar eich sefyllfa ariannol chi hefyd.

Mae cymorth ar gael – nid oes rhaid i chi fod yn perthyn i’r sawl y gofalwch amdanynt nac yn byw gyda’r unigolyn hwnnw.

Gweler ein canllaw Budd-daliadau a chredydau treth y gallwch eu hawlio fel gofalwropens in new window.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?