Cael cymorth anffurfiol i reoli eich arian

Os ydych yn teimlo eich bod angen cymorth i gael trefn ar eich arian, gallech ofyn i ffrind neu aelod o’r teulu am gymorth. Mae llawer o bobl yn gwneud hyn a gall fod yn faich oddi ar eich ysgwyddau.

Pan fyddwch angen cymorth gyda’ch arian

Os ydych yn cael anhawster gyda dyledion, mae yna lawer iawn o gymorth cyfrinachol a gwasanaethau cynghori rhad ac am ddim ar gael ledled y DU. Dewch o hyd i un drwy ddefnyddio Canfyddwr cyngor ar ddyledionyn agor mewn ffenestr newydd.

Mae cael cymorth yn golygu nad oes raid i chi frwydro ymlaen ar eich pen eich hun a gallwch ddechrau datrys neu atal problemau ariannol fel:

  • Caledi i bartner neu aelod arall o’r teulu – os ydyn nhw’n dibynnu arnoch i reoli arian y cartref
  • Byw ar lai nag sydd raid i chi –os nad ydych yn hawlio budd-daliadau y mae gennych hawl iddynt
  • Biliau heb eu talu – a allai olygu bod gwasanaethau fel eich ffôn yn cael eu diffodd neu’ch bod yn cael eich bygwth ag achos llys
  • Mynd i ddyledion – os bydd yn anodd i chi gyllidebu a rheoli eich gwariant

Dewis rhywun i’ch helpu gyda’ch arian

Dylai’r sawl a ddewiswch i weithredu ar eich rhan fod yn rhywun y gallwch chi ymddiried ynddo yn llwyr, a dylech wirio y byddent yn fodlon gwneud hyn.

Pan fyddwch yn gwybod pwy ydych eisiau i’ch helpu, gallwch benderfynu pa gymorth sydd ei angen arnoch. Mae gwahanol opsiynau i ddewis ohonynt, yn dibynnu ar eich amgylchiadau.

  • A ydych yn cael anhawster gyda rhai tasgau ariannol ond nid eraill?
  • A ydych yn mynd trwy gyfnodau pan fyddwch yn cael trafferth ymdopi, ond yn gallu dod i ben ar adegau eraill?

Ystyriwch beth sy’n gweddu orau i chi a’ch sefyllfa.

Mae’r pethau y gall rhywun eich helpu gyda nhw yn cynnwys:

  • Cymorth gyda gwaith papur. Gallech fod angen ychydig o gymorth i gwblhau dogfennau pwysig, neu i ddeall rhai termau. Er enghraifft, gwybodaeth am eich cyfrif banc, treth, neu fudd-daliadau.
  • Cymorth gyda chyfarfodydd. Gallwch ofyn i rywun fynychu cyfarfodydd pwysig gyda chi, gyda chyfreithiwr er enghraifft, neu gynghorydd ariannol, neu gynghorydd ar fudd-daliadau.
  • Cymorth gyda gwariant dydd i ddydd. Gallwch siarad efo rhywun er mwyn cael cymorth am reoli’ch arian o ddydd i ddydd. Er enghraifft, gallech gwblhau ein Cynllunydd cyllideb rhad ac am ddim a dysgu sut i reoli’ch materion ariannol yn well.

Help gyda chyfrifon banc

Mae nifer o ffyrdd y medrwch gael cymorth gyda’ch bancio. Mae manteision ac anfanteision i’r cyfan, felly sicrhewch eich bod yn dewis yr un mwyaf addas i’ch anghenion.

Mandadau trydydd parti

Nid yw mandad trydydd parti’n briodol os yw deilydd y cyfrif yn colli’r gallu i wneud penderfyniadau perthnasol ei hun.

Mae mandad trydydd parti yn ddogfen sy’n rhoi gwybod i’ch banc, cymdeithas adeiladu neu ddarparwr cyfrif arall y gallant dderbyn cyfarwyddiadau am eich arian gan unigolyn penodol a enwir.

Mae’n rhoi’r awdurdod i’r unigolyn hwnnw redeg eich cyfrif banc (ond nid trefniadau ariannol eraill) ar eich rhan. Fel arfer mae rhai cyfyngiadau o ran yr hyn a ganiateir iddo ei wneud, fel ddim yn cael trefnu gorddrafft ffurfiol neu agor a chau cyfrif ar eich cyfer.

Gall hon fod yn opsiwn da os:

  • Ydych yn mynd dramor am gyfnod hir.
  • Ydych dros 18 ac yn mynd i brifysgol.
  • Angen ychydig o gymorth i reoli’ch bancio dydd i ddydd.

Siradwch â’ch banc neu ddarparwr cyfrif arall i ofyn am drefniant mandad trydydd parti. Mae hawl ganddynt i wrthod eich cais.

Am ragor o wybodaeth am fandadau trydydd parti lawrlwythwch ganllaw o wefan y BBA.

Cyfrifon ar y cyd

Gallwch agor cyfrif ar y cyd gyda rhywun arall, neu newid cyfrif sydd gennych yn barod fel ei fod mewn enwau ar y cyd. Os felly, nid dim ond chi fydd yn berchen ar yr arian yn y cyfrif bellach. Byddwch chi a’r unigolyn arall yn dod yn berchenogion ar y cyd.

Gyda chyfrif ar y cyd, gallwch eich dau godi arian a gwneud penderfyniadau eraill heb ofyn i’ch gilydd. Os byddwch yn sefydlu cyfrif ar y cyd er mwyn i rywun roi cymorth i chi dalu biliau a chostau eraill, ystyriwch gadw cyfrif personol ar wahân nad yw’n cael ei ddefnyddio ar gyfer biliau.

Pe bai un ohonoch yn marw, gallai’r unigolyn arall etifeddu’r holl arian yn y cyfrif yn awtomatig fel mater o drefn a gallu ei wario. Ac os yw un ohonoch yn hel dyledion ar y cyfrif, byddai’r llall yn atebol hefyd. Felly mae angen i chi sicrhau’ch bod yn agor cyfrif ar y cyd gyda rhywun yr ydych yn ymddiried yn llwyr ynddo.

I sefydlu cyfrif ar y cyd, cysylltwch â’ch banc neu ddarparwr cyfrif arall.

Os oes gennych chi gyfrif cerdyn Swyddfa’r Post®

Os caiff eich budd-daliadau eu talu i mewn i’r math hwn o gyfrif a’ch bod yn ei chael hi’n anodd mynd i Swyddfa’r Post eich hun, gallwch ofyn am ganiatâd i unigolyn a enwir (a elwir yn ‘asiant parhaol’) gael mynediad i’ch cyfrif hefyd.

Bydd yn cael ei gerdyn a PIN ei hun felly gall godi arian parod a gwirio’ch balans ar eich rhan.

Os bydd rhywun yn cynnig helpu gyda’ch cyfrif banc, eich cyfrif cerdyn Swyddfa’r Post® neu gyfrif arall, peidiwch â rhoi eich cerdyn a’ch PIN eich hun iddo. Byddwch yn torri’r rheolau diogelwch ac, os bydd arian yn mynd ar goll, efallai na fyddwch wedi eich diogelu.

Os byddwch yn agor cyfrif ar y cyd neu’n trefnu mandad trydydd parti, bydd yr unigolyn sy’n eich helpu yn cael ei gerdyn a’i PIN ei hun.

I benodi rhywun fel eich asiant parhaol, gofynnwch am ffurflen gais o unrhyw Swyddfa’r Post.

Ystyriwch agor cyfrif banc sylfaenol

Mae’n bosibl y bydd cyfrif banc sylfaenol yn opsiwn da os ydych wedi’ch gwrthod am gyfrif cyfredol. Gallwch ddefnyddio cyfrif banc sylfaenol i dderbyn arian a thalu biliau. Nid oes cyfleuster gorddrafft ynghlwm â’r cyfrifon hyn, felly ni fyddwch yn medru mynd i ddyled drwy wario mwy o arian nag sydd gennych.

Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth yn ein canllaw Cyfrifon banc sylfaenol.

Sefydlwch bŵer atwrnai cyffredin

Mae pŵer atwrnai yn drefniant cyfreithiol sy’n rhoi pŵer i rywun arall wneud penderfyniadau ar eich rhan.

Mae rhai pwerau atwrnai wedi eu cynllunio i barhau am byth. Ond gallwch wneud trefniant o’r enw ‘pŵer atwrnai cyffredin’. Caiff hon ei chynllunio i gael ei defnyddio – yn aml am gyfnod penodol, byr neu ar gyfer tasg benodol – pan fyddwch yn gallu gwneud eich penderfyniadau eich hun ond ei bod yn gyfleus gofyn i rywun arall gymryd y cyfrifoldeb.

Gall pŵer atwrnai cyffredin fod yn ddefnyddiol:

  • Os byddwch yn mynd ar eich gwyliau neu’n treulio cyfnod yn yr ysbyty, neu
  • Os gallwch wneud eich penderfyniadau’ch hun ond eich bod eisiau i rywun arall allu camu i mewn i helpu o bryd i’w gilydd

Gall pŵer atwrnai cyffredin gwmpasu:

  • Eich holl faterion ariannol – a elwir yn ‘bŵer cyffredinol’, neu
  • Dim ond rhai meysydd penodol, fel delio gyda’r swyddfa dreth neu werthu cartref

Gallwch ganslo’r trefniant ar unrhyw adeg. Mae pŵer atwrnai cyffredin yn dod yn annilys yn awtomatig os ydych yn colli’r gallu i wneud eich penderfyniadau’ch hun. Os ydych eisiau pŵer atwrnai a fydd yn parhau hyd yn oed os ydych yn colli’r gallu i wneud eich penderfyniadau’ch hun, byddwch angen sefydlu pŵer atwrnai parhaol (a elwir yn bŵer atwrnai parhaus yn yr Alban a phŵer atwrnai sy’n parhau yng Ngogledd Iwerddon).

I sefydlu pŵer atwrnai cyffredin, gallwch gysylltu â chyfreithiwr. Mae’n werth chwilio am y fargen orau oherwydd gall y gwasanaeth gostio hyd at £150.

Ond cyn i chi wario unrhyw arian, gwiriwch y bydd eich banc ac unrhyw ddarparwyr eraill yn cydnabod y pŵer ac yn derbyn cyfarwyddiadau’ch atwrnai.

Efallai y bydd Swyddfa Cyngor ar Bopeth yn gallu helpu hefyd.

Pan na fyddwch yn medru gwneud penderfyniadau yn y dyfodol

Os ydych yn gwybod y byddwch yn ei chael yn anodd gwneud penderfyniadau yn y dyfodol gallwch sefydlu pŵer atwrnai parhaus neu sy’n parhau. Bydd hyn yn caniatáu i rywun rydych yn ymddiried ynddo i wneud penderfyniadau ariannol ar eich cyfer yn yr hirdymor.

Gallai hynny ddigwydd yn sgil cyflwr meddygol sy’n gwaethygu er enghraifft.

Yng Nghymru a Lloegr mae’n bosibl sefydlu pŵer atwrnai parhaol ar GOV.UK. Mae’n costio £110, ond gallai fod yn rhad ac am ddim neu’n rhatach os ydych ar incwm isel neu’n cael budd-daliadau.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?