Cael morgais os ydych yn sâl neu’n anabl

Ni ddylai bod yn sâl neu’n anabl eich atal rhag cael morgais, hyd yn oed os ydych yn dibynnu ar fudd-daliadau am y cyfan neu ran o’ch incwm. Dyma beth mae angen ichi ei wneud wrth wneud cais.

Eich hawliau cyfreithiol

Os gallwch fforddio morgais, ni chaniateir i fanciau a benthycwyr eraill wrthod eich cais oherwydd eich bod yn anabl yn unig. Ac ni all benthycwyr fynnu eich bod yn talu blaendal mwy neu wneud ad-daliadau misol mwy na chwsmeriaid nad ydynt yn anabl.

I bwy mae deddfwriaeth anabledd yn gymwys?

Mae’n bosibl y bydd rheolau gwrth-wahaniaethu’n gymwys i chi, hyd yn oed os nad ydych yn ystyried eich bod yn unigolyn anabl. Er enghraifft os oes cyflwr corfforol gyda chi fel canser, MS neu HIV, neu salwch meddwl fel iselder.

Cewch wybod rhagor am wahaniaethu anabledd ar wefan Cyngor ar Bopeth.

Cyn i chi gychwyn ymgeisio am forgeisi

Os ydych am ymgeisio am forgais – naill ai i brynu eiddo newydd neu i ail-forgeisio – mae’n bwysig sicrhau eich bod wedi ymbaratoi’n dda. Dilynwch y camau syml hyn:

Cam 1 – Lluniwch gyllideb fisol

Dan reolau newydd yn cychwyn ar 26 Ebrill 2014, mae’n rhaid i fenthycwyr morgeisi wirio y byddwch yn gallu fforddio’ch taliadau morgais trwy ystyried eich incwm ac alldaliadau rheolaidd. Felly cyn ymgeisio mae angen ichi lunio cyllideb o’ch holl incwm ac all-daliadau.

Gallwch ddefnyddio ein Cynllunydd Cyllideb i wneud hyn.

Cam 2 – Cyfrifwch faint allwch chi fforddio ei fenthyca

Wrth gyfrifo faint allwch chi fforddio ei fenthyca, mae benthycwyr hefyd yn ystyried a fyddech yn gallu talu eich taliadau misol pe byddai’r gyfradd llog yn codi.

Felly mae angen i chi ystyried hyn a hefyd sut byddech yn talu eich taliadau os:

  • bydd eich amgylchiadau’n newid – er enghraifft os byddwch chi neu eich partner yn colli eich swydd
  • bydd eich incwm yn gostwng – er enghraifft pe byddai’ch budd-daliadau’n cael eu lleihau

Er mwyn diogelu eich hun yn erbyn gostyngiad annisgwyl yn eich incwm yn y dyfodol gallech:

  • gasglu cronfa argyfwng – yn ddelfrydol swm sydd yn gyfwerth â thri mis o alldaliadau
  • ystyried cymryd yswiriant amddiffyn taliadau morgais

Mae’n rhaid i’r benthyciwr wrthod eich cais am forgais os nad ydych yn pasio eu gwiriad fforddiadwyedd.

Cam 3 – Rhoi trefn ar eich gwaith papur

Casglwch ynghyd eich holl gyfriflenni banc a gwaith papur yn ymwneud â’ch incwm. Ac os ydych yn derbyn budd-daliadau, peidiwch ag anghofio manylion ynghylch faint rydych yn ei dderbyn neu’r hyn y dylech ei dderbyn.

Cael morgais os ydych yn derbyn budd-daliadau salwch neu anabledd

Os yw budd-daliadau’n cyfrif am y cyfan neu ran o’ch incwm, ni ddylai hyn eich atal rhag cael morgais ond gall olygu ei fod yn anos.

Mae rhai benthycwyr yn fwy tebygol na’r lleill o dderbyn budd-daliadau anabledd fel incwm wrth wneud eu gwiriadau fforddiadwyedd. Gall cynghorydd morgeisi eich helpu i ddod o hyd i fenthyciwr sy’n fwy parod i fenthyca i rywun yn eich sefyllfa chi. (Gweler ‘Cael cyngor arbenigol’ isod.)

Cymorth gyda thaliadau llog morgais

Os ydych yn hawlio budd-dal fel Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm neu Gymorth Incwm efallai y byddwch yn medru hawlio help at daliadau llog ar eich morgais. Gelwir hyn yn Gymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI).

Os ydych yn gymwys amdano, byddwch yn cael cymorth i dalu’r llog (ond nid yr ad-daliadau cyfalaf) ar hyd at £200,000 o’ch morgais. Fodd bynnag, mae yna gyfnod disgwyl o 39 wythnos cyn mae taliadau SMI yn dod yn weithredol felly dylech gyflwyno’ch hawliad cyn gynted ag y medrwch.

Telir yr arian yn uniongyrchol i’ch darparwr benthyciadau.

Gallwch hawlio’r cymorth hwn os ydych yn derbyn budd-daliadau pan ymgeisiwch am eich morgais. Fodd bynnag, ni fydd pob benthyciwr yn cyfrif Cymorth ar gyfer Llog ar Forgais fel incwm wrth benderfynu a fyddant yn rhoi benthyciad ichi neu beidio.

Gall Yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) leihau swm y cymorth a dderbyniwch os yw’n ystyried bod eich cartref yn rhy fawr neu ei fod mewn ardal sy’n rhy ddrud. Os digwydd hyn i chi, dylech egluro i’r DWP pam bod arnoch angen:

  • cartref o faint mwy – er enghraifft, os oes gennych ofalwr sy’n byw i mewn neu os oes angen ichi gadw llawer o gyfarpar swmpus gartref
  • byw mewn ardal arbennig – er enghraifft, mae’n rhaid ichi fyw yn agos i’r teulu neu ysbyty arbennig
Dysgwch ragor am Gymorth ar gyfer Llog ar Forgais ar wefan GOV.UK.

Ystyriwch gynllun rhan-berchnogaeth

HOLD – Perchentyaeth ar gyfer pobl ag anabledd hirdymor

Mae HOLD yn gynllun rhan-berchnogaeth ar gyfer pobl ag anableddau hirdymor ac mae’n rhan o raglen tai fforddadwy’r llywodraeth. Y ffordd mae’n gweithio yw eich bod yn prynu cyfran o’r cartref ar y farchnad agored ac mae cymdeithas dai yn prynu’r gyfran sy’n weddill. Mae’r gymdeithas dai’n negodi gyda gwerthwr yr eiddo a darparwr y morgais ar eich rhan.

My Safe Home

Gall y darparwr arbenigol, My Safe Home, eich helpu i brynu cartref os ydych yn anabl. Mae’n gweithio gyda benthycwyr penodol ar gynlluniau rhannu perchnogaeth.

Cael cyngor arbenigol

Gwnewch yn siŵr eich bod yn siarad â nifer o fenthycwyr a chynghorwyr morgeisi, gan y bydd hyn yn eich helpu i ddod o hyd i’r morgais sy’n bodloni eich anghenion.

Cysylltwch â’ch Sefydliad Pobl Anabl lleol

Mae Sefydliadau Pobl Anabl (DPO) yn gweithredu ledled Cymru a Lloegr. Gall DPOs gynnig gwybodaeth a chyngor cyfrinachol, annibynnol am ddim, ac maent yn cael eu rhedeg gan bobl anabl ac ar eu cyfer.

Cysylltwch â’ch Sefydliad Pobl Anabl lleol.
Yn yr Alban, cysylltwch â Cyngor ar Bopeth.
Yng Ngogledd Iwerddon, cysylltwch â Disability Action.

Siaradwch â chynghorydd morgeisi annibynnol

Mae cynghorwyr morgeisi’n cynnig cyngor diduedd a hefyd gallant chwilota ar eich rhan. Mae rhai’n codi ffi am eu gwaith.

I ddysgu rhagor am gynghorwyr morgeisi annibynnol a’r gwasanaethau maent yn eu cynnig, darllenwch ein canllaw Dewis morgaissut i ddod o hyd i’r cynnig iawn.

Defnyddiwch wefannau cymharu prisiau

Mae gwefannau cymharu yn lle da i gychwyn ar gyfer unrhyw un sy’n ceisio dod o hyd i morgais addas.

Argymhellwn y gwefannau canlynol er mwyn cymharu morgeisi:

Cofiwch:

  • Ni fydd pob un gwefan gymharu yn rhoi’r un canlyniadau i chi, felly cofiwch ddefnyddio mwy nag un gwefan cyn gwneud penderfyniad.
  • Felly mae’n bwysig gwneud tipyn o waith ymchwil i mewn i’r math o gynnyrch neu nodweddion a ddymunwch cyn prynu neu newid darparwr.
  • Dysgwch ragor yn ein canllaw ar wefannau cymharu.

Siaradwch â’ch banc neu gymdeithas adeiladu

Cysylltwch â’ch banc neu’ch cymdeithas adeiladu a gofyn am siarad â’u cynghorydd morgeisi.

Ond cofiwch y bydd banciau a chymdeithasau adeiladu yn rhoi gwybod ichi am eu cynnyrch morgeisi eu hunain yn unig. Felly, ystyriwch yr wybodaeth y byddant yn ei rhoi ichi a’i chymharu â’r cynigion eraill cyn penderfynu.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?