Canllaw dechreuwr i dwyll

Mae sgamiau yn dod yn fwyfwy soffistigedig, yn enwedig pan ddaw hi at eich targedu chi ar-lein a thrwy ddyfeisiau symudol. Yn y canllaw hwn rydym yn edrych ar sut y gallwch adnabod sgâm, diogelu’ch hun a beth i’w wneud os ydych chi’n ddioddefwr neu wedi’ch targedu.

Beth yw twyll

Gall twyll a sgamiau ddod ar sawl ffurf, ond mae pob un wedi’i gynllunio i gael gafael ar eich arian.

Gallant wneud hyn trwy eich cael chi i ddatgelu’ch manylion personol, dwyn eich gwybodaeth, neu hyd yn oed drosglwyddo’ch arian o wirfodd.

Yr hyn sy’n allweddol yw sut i adnabod sgâm, diogelu’ch hun a beth i’w wneud os ydych chi’n meddwl eich bod chi wedi cael eich targedu neu wedi dod yn ddioddefwr.

Mathau o sgamiau

Gall y tactegau y mae sgamwyr a thwyllwyr yn eu defnyddio amrywio o rywun yn dod at eich drws i alwad ffôn annisgwyl.

Mae’r rhyngrwyd a datblygiadau mewn cyfathrebu digidol wedi agor ffyrdd eraill i sgamwyr eich targedu chi a dwyn gwybodaeth.

Mae’n ddigon posibl eich bod chi wedi dod ar draws y math mwyaf cyffredin o sgamiau - yr e-bost sgâm gan dywysog o Nigeria neu neges gan Gyllid a Thollau ei Mawrhydi neu eich banc.

Serch hynny, er y gall sgamiau e-bost fod yn weddol hawdd eu hadnabod a’u hosgoi, mae eraill yn llawer yn fwy soffistigedig.

Dysgwch fwy am y mathau gwahanol o sgamiau, sut i’w hadnabod a beth i’w wneud os ydych chi wedi’ch targedu.

Sut i adnabod twyll

Mae gwybod am beth i gadw golwg amdano pan ddaw hi at sgamiau yn un o’r ffyrdd gorau i ddiogelu’ch hun.

  • Cyswllt digymell neu annisgwyl. Os ydych chi wedi derbyn unrhyw fath o gyswllt, ond yn enwedig galwad ffôn, heb rybudd, y peth gorau yw ei osgoi.
  • Cyfeiriad e-bost. Os byddwch chi’n derbyn e-bost, ehangwch y paen ar dop y neges i weld gan bwy yn union y mae’r neges. Os yw’n sgâm, bydd y cyfeiriad e-bost y daw’r neges oddi wrtho wedi’i lanw gyda rhifau ar hap, neu wedi’i gamsillafu.
  • Os yw’n swnio’n rhy dda i fod yn wir, dyna sy’n wir fel arfer. Mae hyn yn rhywbeth y byddwch chi fel arfer yn ei ffeindio gyda sgamiau pensiwn neu fuddsoddi, ble y mae’r twyllwr yn sicrhau enillion anferth i chi, ond yn dweud wrthych ei fod yn risg isel.
  • Manylion personol, codau PIN a chyfrineiriau. Mae’r rhain yn bethau na fyddai unrhyw gwmni dilys yn gofyn amdanynt.
  • Penderfyniadau cyflym. Os rhoddir pwysau arnoch chi i wneud penderfyniad yn y fan a’r lle, byddwch amheus. Nid yw sgamwyr eisiau i chi gael amser i feddwl am y peth.
  • Dylai cystadlaethau ar hap, yn enwedig os nad ydych chi’n cofio cystadlu, seinio clychau rhybudd.
Gallwch ganfod rhestr fwy cynhwysfawr o’r arwyddion rhybudd ar gyfer mathau penodol o sgamiau ar y dudalen hon.

Sut i ddiogelu’ch hun yn erbyn sgamiau

Y cam nesaf i osgoi sgamiau yw gwybod sut i ddiogelu’ch hun. Er bod rhai o’r rhain yn gyngor da yn gyffredinol, mae llawer wedi’u hanelu at eich cadw chi’n ddiogel ar-lein:

  • Osgowch unrhyw gyswllt annisgwyl. Dylai unrhyw alwadau ffôn, llythyron, negeseuon e-bost neu bobl yn curo ar eich drws gael eu hanwybyddu.
  • Peidiwch byth â rhoi gwybodaeth bersonol. Gellir ei defnyddio i ddwyn eich hunaniaeth a chael mynediad at eich cyfrifon.
  • Cadwch eich systemau gweithredu a meddalwedd gwarchod rhag firws yn gyfredol. Peidiwch ag anwybyddu diweddariadau gan y gall y rhain yn aml gynnwys pats i’ch diogelu yn erbyn mathau newydd o sgamiau, firysau a meddalwedd wystlo. Mae’r un peth yn wir am ddyfeisiau symudol hefyd.
  • Sicrhewch fod gan bob cyfrif gyfrinair cryf. Peidiwch â defnyddio’r un cyfrinair ar gyfer nifer o gyfrifon a newidiwch hwy’n rheolaidd.
  • Peidiwch â gwneud unrhyw ragdaliadau hyd nes y byddwch chi’n siŵr bod y cwmni yr ydych chi’n delio ag ef yn ddilys.
  • Os ydych chi’n ansicr am gwmni gwasanaethau ariannol, gwiriwch cofrestr FCA o gwmnïau wedi’u rheoleiddio. Os nad ydynt ar y rhestr, peidiwch â gwneud unrhyw beth gyda hwy.
  • Os ydych chi’n ansicr am unrhyw fath arall o gwmni, gallwch edrych amdanynt ar Tŷ’r Cwmnïau i weld eu cefndir, neu i chwilio am adolygiadau ar-lein.
  • Defnyddiwch gysylltiadau Wi-Fi diogel a saff ac osgowch Wi-Fi cyhoeddus. Mae’ch cyswllt 3G neu 4G safonol yn aml yn fwy diogel nac un mewn siop goffi neu fwyty.
  • Sicrhewch fod unrhyw wefannau yr ydych chi’n eu defnyddio yn ddiogel. Gwiriwch i weld a yw cyfeiriad y we yn dechrau gyda HTTPS, nid dim ond HTTP.
  • Cofrestrwch ar gyfer gwasanaeth blocio galwadau megis y Telephone Preference Service. Efallai na fydd hyn yn atal pob galwad sgâm gan eu bod yn gweithredu y tu hwnt i ganllawiau cyfreithiol, ond bydd yn atal galwyr digroeso. Mae hyn yn golygu y bydd unrhyw alwadau amheus neu annisgwyl yr ydych chi’n eu derbyn ymron yn sicr gan bobl nad ydych chi eisiau delio â hwy.

Beth ddylech chi ei wneud os ydych chi wedi dioddef twyll?

Os ydych chi’n meddwl eich bod chi wedi dioddef o dwyll, mae tri pheth y mae angen i chi ei wneud:

  1. Rhoi’r gorau i anfon arian yn syth bin. Os yw’r taliad wedi’i sefydlu fel Debyd Uniongyrchol, cysylltwch â’ch banc i roi stop ar hyn ar unwaith.
  2. Adroddwch y twyll wrth Action Fraud ar 0300 123 2040 neu ddefnyddio’u hofferyn adrodd ar-lein.
  3. Byddwch yn ymwybodol o sgamiau dilynol. Weithiau ar ôl adrodd am dwyll fe allech chi gael eich targedu eto gan dwyllwr sy’n dweud y gall gael eich arian yn ôl.

Os ydych chi’n meddwl eich bod wedi’ch targedu gan dwyll, dylech adrodd amdano hefyd er mwyn ymchwilio iddo. Gallwch wneud hyn trwy wefan yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol gan ddefnyddio eu ffurflen adroddopens in new window.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?