Help a chefnogaeth i’r hunangyflogedig yn ystod ac ar ôl Coronafeirws

Os ydych yn hunangyflogedig, mae’r llywodraeth wedi cyhoeddi ystod o fesurau i’ch helpu a’ch cefnogi. Mae’r canllaw hwn yn dweud mwy wrthych am y cynlluniau sydd ar gael a sut y byddant yn effeithio arnoch os ydych yn unig fasnachwr, yn gweithio yn yr economi gig neu’n rhedeg eich busnes eich hun. Mae yna wybodaeth hefyd am y mathau o fudd-daliadau lles y gallai fod gennych hawl i wneud cais amdanynt os yw’ch incwm wedi gostwng neu os na allwch weithio oherwydd eich bod yn sâl neu’n hunan-ynysu.

Estyniad o’r cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth a help arall

Mae’n rhaid bod yr ail grant cymhorthdal incwm wedi cael ei hawlio ar neu cyn 19 Hydref 2020.

Bydd grant newydd ar gael i bobl hunangyflogedig i gwmpasu’r cyfnod rhwng Tachwedd 2020 ac Ionawr 2021.

Os ydych yn gymwys, bydd y llywodraeth yn talu 40% o’ch elw misol ar gyfartaledd, hyd at gyfanswm o £3,750.

Bydd ail grant yn rhedeg o fis Chwefror i Ebrill 2021 er y gall y swm a gewch fod yn wahanol.

I wneud eich cais byddwch angen:

  • Cyfeirnod Unigryw y Trethdalwr (UTR) ar gyfer Hunanasesiad (UTR)
  • Rhif Yswiriant Gwladol
  • ID Defnyddiwr a chyfrinair Porth y Llywodraeth
  • Manylion banc yn y DU os ydych yn gofyn am daliad trosglwyddiad banc (Bacs)

Bydd manylion pryd y byddwch yn gallu gwneud cais am y grant yn cael eu rhyddhau cyn bo hir.

Cymhwyster am y cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth

Teclyn Llywio Ariannol

Yn chwilio am arweiniad ariannol ond ddim yn gwybod ble i ddechrau? Nid ydych ar eich pen eich hun. Defnyddiwch y Teclyn Llywio Ariannol i gael help yn syth yn seiliedig ar eich amgylchiadau.

Dechreuwch

Os oeddech yn gymwys am y ddau gynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth cyntaf a bod eich hunangyflogaeth wedi parhau i gael ei amharu arno oherwydd yr achos o goronafeirws, bydd gennych hawl i’r ddau grant nesaf.

Mae’r amodau cymhwyso yn parhau i fod yr un fath. Mae’n rhaid i chi ennill mwy na hanner eich incwm o hunangyflogaeth ac wedi cyflwyno ffurflen dreth ar gyfer 2018/19 ac wedi:

  • bod ag elw masnachu cyfartalog o lai na £50,000 ar gyfer y blynyddoedd treth 2016/17, 2017/18 a 2018/19

neu os nad ydych wedi bod yn masnachu am yr holl flynyddoedd hynny

  • elw masnachu o lai na £50,000 ar gyfer 2018/19.

Bydd CThEM yn defnyddio eich elw masnachu cyfartalog o 2016/17, 2017/18 a 2018/19 i weithio allan maint y grant.

A oes gennych gwestiwn?

Bydd ein cynghorwyr yn rhoi’r arweiniad cywir i chi.

Dechreuwch wesgwrs ar-lein neu ffoniwch ni ar 0800 138 1677

Os ydych yn hunangyflogedig, ond wedi cymryd amser i ffwrdd yn ystod 2018/19 i ofalu am blant newydd, neu blentyn sydd newydd ei fabwysiadu, gallwch ddal i wneud cais trwy’r cynllun. Byddwch yn cael eich asesu naill ai ar eich ffurflen dreth 2017/18 neu’ch ffurflen dreth 2016/17 a 2017/18.

Mae’r cynllun hwn yn agored i unig fasnachwyr ac aelodau partneriaethau.

Os ydych yn talu cyflog a difidendau i chi’ch hun trwy gwmni, ni fyddwch yn gymwys, ond efallai y bydd y cynllun cadw swyddi yn sgil coronafeirws yn eich helpu os ydych yn ennill trwy TWE.

Os ydych wedi dod yn hunangyflogedig ers Ebrill 2019, ni fyddwch yn gymwys.

Os nad ydych yn gymwys i gael y grant hwn, byddwch yn dal i allu cael gafael ar gymorth arall gan y llywodraeth, gan gynnwys budd-daliadau a grantiau cymorth busnes.

Os ydych yn gymwys am y grant cymhorthdal incwm ac yn aros iddo gael ei dalu, efallai y gallech wneud cais am Gredyd Cynhwysol os yw incwm eich cartref yn isel ac mae gennych chi a’ch partner neu briod gynilion o lai na £16,000.

Fel gyda grantiau blaenorol, bydd angen datgan y grant fel incwm pan fydd yn cael ei dalu. Mae hyn yn debygol o leihau’n sylweddol neu ddileu unrhyw daliad Credyd Cynhwysol y byddwch yn ei gael yn Mehefin neu Orffennaf, yn dibynnu ar bryd rydych yn cael eich grant a’ch cyfnod asesu.

Mae hyn yn golygu y bydd angen i chi gynllunio ymlaen llaw ar gyfer sut y byddwch yn talu costau angenrheidiol.

Nid yw gwneud cais am y grant yn effeithio ar eich siawns o gael eich derbyn am wyliau talu os ydych yn cael trafferthion i dalu eich biliau.

Darganfyddwch fwy am wyliau talu os oes gennych forgais.
Os ydych angen cerbyd ar gyfer gwaith, darganfyddwch fwy am wyliau talu ar gytundebau cyllid car.
Os yw eich anghenion yswiriant wedi newid oherwydd coronafeirws, efallai y gallech gael ad-daliad neu ostyngiad mewn premiymau.
Dysgwch fwy am wyliau talu ar gardiau credyd, benthyciadau personol, benthyciadau diwrnod cyflog, cytundebau rhentu i berchen a dulliau eraill o fenthyca yng nghoronafeirws a’ch arian.

Edrychwch allan am sgamiau

Mae’n debygol y bydd y cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth yn cael ei dargedu gan sgamwyr sy’n honni i fod o CThEM. Os ydych yn hunangyflogedig dylech eisoes wedi derbyn e-bost gan CThEM yn egluro am y cynllun ac yn dweud wrthych nad oes unrhyw reswm i gysylltu â hwy am hyn.

Os cysylltir â chi nawr drwy e-bost, ffôn neu neges testun gan rhywun sy’n honni i fod o CThEM yn cynnig grant cymhorthdal incwm, ad-daliad treth neu unrhyw help ariannol arall, mae hwn yn sgam.

Taliad Cymorth Profi ac Olrhain

O 28 Medi (24 Medi yng Nghymru), os dywedir wrthych am hunan-ynysu gan system Profi ac Olrhain y GIG, ni allwch weithio gartref ac rydych yn hawlio:

  • Credyd Cynhwysol
  • Credyd Treth Gwaith
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm
  • Cymhorthdal Incwm
  • Credyd Pensiwn
  • Budd Tai

Bydd gennych hawl i daliad o £500.

Gwneir y taliad hwn gan eich awdurdod lleol, a disgwylir iddo fod mewn lle erbyn 12 Hydref 2020.

Os dywedir wrthych am hunan-ynysu ar ôl 28 Medi, ond cyn i’r cynllun gael ei sefydlu, bydd taliadau’n cael eu hôl-ddyddio.

Bydd yn rhaid i chi ddangos prawf o’ch cyflogaeth i fod yn gymwys a bydd gwiriadau’n cael eu cynnal i wirio nad ydych yn gallu gweithio gartref.

Beth sy’n digwydd os ydych yn methu â gweithio oherwydd eich bod yn sâl neu’n gorfod hunan-ynysu

Tâl salwch hunangyflogedig a choronafeirws

Os ydych yn hunangyflogedig ni allwch gael Tâl Salwch Statudol.

Os ydych wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol, efallai y gallwch wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd os ydych yn sâl.

ESA a choronafeirws

Mae’r llywodraeth wedi dweud y byddwch nawr yn cael eich talu o ddiwrnod cyntaf eich cais, yn hytrach nag ar ôl wyth diwrnod.

Os mai dyma’r tro cyntaf i chi wneud cais am ESA bydd angen i chi gwblhau ffurflen ESA1W ac anfon nodyn ffitrwydd gan NHS 111 gyda’ch ffurflen gais i ddangos nad ydych yn ffit i weithio. Dylech gael eich taliad cyntaf i’ch cyfrif banc neu gymdeithas adeiladu o fewn tair wythnos.

Efallai y gallwch hefyd wneud cais am elfennau o Gredyd Cynhwysol os ydych angen help gyda chostau eraill ar gyfer plant neu dai os oes gennych chi a’ch partner neu briod cynilion o lai na £16,000. Mae eu hincwm hwy hefyd yn cael ei gymryd i ystyriaeth fel rhan o’r cais.

Beth sy’n digwydd os nad ydych yn gymwys am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA)?

Efallai y gallwch hefyd wneud cais am elfen gallu cyfyngedig i weithio a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith o Gredyd Cynhwysol os oes gennych chi a’ch partner neu briod cynilion o lai na £16,000. Mae eu hincwm hwy hefyd yn cael ei gymryd i ystyriaeth fel rhan o’r cais.

Darganfyddwch fwy am ESA dull newydd a Credyd Cynhwysol os ydych yn sâl.
Dysgwch fwy am wneud cais am Gredyd Cynhwysol os ydych yn hunangyflogedig.

Beth allwch chi ei wneud os yw eich incwm wedi gostwng yn sylweddol?

Os oes gennych unrhyw gwestiynau am wneud cais am Gredyd Cynhwysol gallwch siarad yn hollol gyfrinachol gydag ymgynghorydd Help i Wneud Cais Cyngor Ar Bopeth a all eich cefnogi drwy’r broses.

Os ydych yn yr Alban, ewch i wefan Cyngor ar Bopeth yr Alban.

Credyd Cynhwysol i’r hunangyflogedig a choronafeirws

Os ydych yn teimlo’n dda ond bod eich gwaith wedi sychu i fyny ac rydych yn bwriadu gwneud cais i’r cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth ac mae gennych chi (a’ch partner neu’ch priod os ydych yn byw fel cwpl) gynilion o lai na £16,000 efallai y gallwch wneud cais am Gredyd Cynhwysol tan mae’r cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth yn dechrau.

Efallai y gallwch wneud cais am elfennau costau eraill, fel tai, cyfrifoldebau gofalu neu fagu plant.

Os oes gennych gynilion rhwng £6,000 a £16,000, bydd swm y Credyd Cynhwysol a gewch yn cael ei leihau.

Credyd Cynhwysol a’r llawr isafswm incwm

Mae’r llawr isafswm incwm wedi cael ei ddiddymu dros dro.

Mae’r llawr isafswm incwm yn fformiwla a ddefnyddir i gyfrifo faint o Gredyd Cynhwysol y dylech ei gael pan rydych yn hunangyflogedig. Mae’n seiliedig ar isafswm cyflog cenedlaethol a nifer tybiedig o oriau gwaith, os ydych yn eu gweithio ai peidio.

Dylai dileu’r llawr isafswm incwm gynyddu swm y Credyd Cynhwysol y mae gennych hawl i wneud cais amdano os nad ydych yn gallu gweithio a chaniatau i chi gadw eich statws hunangyflogaeth.

Gwneud cais am Gredyd Cynhwysol

Pwysig

Os ydych yn gwneud cais newydd ar gyfer Credyd Cynhwysol, ni fydd angen i chi ffonio’r Adran Gwaith a Phensiynau bellach. Byddwch yn derbyn galwad os oes angen gwirio eich gwybodaeth, a byddwch yn derbyn neges drwy eich dyddlyfr ar-lein.

Os ydych wedi defnyddio eich cyfrif Porth y Llywodraeth yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, er enghraifft, i gyflwyno ffurflen dreth Hunanasesu, gellir ei defnyddio i brofi pwy ydych chi.

Os ydych yn gwneud cais am Gredyd Cynhwysol bydd yn rhaid i chi aros o leiaf bum wythnos am y taliad cyntaf, felly peidiwch ag oedi cyn gwneud cais.

Gallwch wneud cais am daliad ymlaen llaw tra’ch bod yn aros am eich taliad Credyd Cynhwysol. Gallwch siarad â’ch anogwr gwaith am sut i wneud hyn ar ôl i chi wneud eich cais. Mae’r taliad ymlaen llaw yn fenthyciad y bydd angen ei dalu’n ôl o daliadau Credyd Cynhwysol yn y dyfodol, felly gwnewch yn siŵr eich bod yn gofyn am yr hyn sydd ei angen arnoch yn unig.

Os ydych yn stopio hawlio Credyd Cynhwysol cyn i’r taliad ymlaen llaw gael ei dalu’n ôl, bydd yn rhaid i chi gytuno ar gynllun ad-dalu gyda’r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP).

Os ydych chi neu’ch partner neu’ch priod eisoes yn cael unrhyw un o’r budd-daliadau sy’n cael eu disodli gan Gredyd Cynhwysol, gan gynnwys Credydau Treth, Budd-dal Tai neu Gymhorthdal Incwm, bydd y budd-daliadau hyn yn dod i ben a bydd eich incwm budd-dal am y costau hyn yn cael ei ailasesu fel rhan o’r cais Credyd Cynhwysol.

Dysgwch fwy am wneud cais am Gredyd Cynhwysol os ydych yn hunangyflogedig.
Edrychwch i weld os ydych yn gymwys a gwnewch gais am Gredyd Cynhwysol ar wefan Gov.uk.

Os ydych yn penderfynu dod â’ch hunangyflogaeth i ben

Os penderfynwch ddod â’ch hunangyflogaeth i ben a gwneud cais am fudd-daliadau, mae’r hyn y gallwch ei hawlio yn dibynnu ar y math o gyfraniadau Yswiriant Gwladol roeddech yn eu talu a’r swm sydd gennych mewn cynilion fel cartref.

Os oeddech ond yn talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2

Efallai y byddwch yn gallu cadw i fynd nawr bod y llywodraeth wedi cyhoeddi’r cynllun cymhorthdal incwm hunangyflogaeth, ond os ydych yn penderfynu dod â’ch hunangyflogaeth i ben a chwilio am waith â thâl fel arfer ni fyddwch yn gallu gwneud cais am Lwfans Ceisio Gwaith dull newydd (JSA) os oeddech ond yn talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2.

Mae Credyd Cynhwysol yn seiliedig ar incwm a chynilion eich cartref ac ni fyddwch yn gallu gwneud cais amdano os oes gennych gynilion o dros £16,000 oherwydd mae’n fudd-dal prawf modd. Bydd yn rhaid i chi aros nes bydd eich cynilion chi (a’ch partner neu’ch priod) yn gostwng o dan £16,000 cyn y gallwch wneud cais am Gredyd Cynhwysol.

Os oes gennych gynilion rhwng £6,000 ac £16,000 byddwch yn cael swm llai o Gredyd Cynhwysol.

Os ydych wedi talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 1

Os oeddech yn gweithio fel gweithiwr cyflogedig yn ystod y ddwy i dair blynedd diwethaf ac wedi talu digon o Yswiriant Gwladol Dosbarth 1 neu wedi cael credydau Yswiriant Gwladol, efallai y gallwch wneud cais am Lwfans Ceisio Gwaith dull newydd. Byddwch hefyd yn gallu gwneud cais am Gredyd Cynhwysol i helpu gyda chostau tai, cyfrifoldebau gofalu neu fagu plant os oes gennych gynilion o lai na £16,000.

Os nad oes gennych hawl i wneud cais am JSA a bod gennych gynilion o lai na £16,000 byddwch yn gallu gwneud cais am Gredyd Cynhwysol yn syth.

Darganfyddwch fwy am Lwfans Ceisio Gwaith ar wefan Gov.UK.

Os ydych yn gweithio yn yr economi gig

Oni chytunwyd arno fel rhan o’ch contract, ni fydd gennych hawl i Dâl Salwch Statudol, absenoldeb salwch neu absenoldeb gwyliau â thâl.

Mae rhai cyflogwyr wedi dweud y byddant yn cynnig tâl salwch os bydd yn rhaid i chi hunan-ynysu oherwydd coronafeirws. Mae eraill wedi dweud y gallent gynnig rhyw fath o iawndal os ydych wedi cael diagnosis o goronafeirws.

Os ydych yn gweithio yn yr economi gig, gwiriwch gyda’r cwmni i ddarganfod beth yw eich hawliau.

Byddwch yn gallu hawlio budd-daliadau sydd ar gael i bobl hunangyflogedig os ydych yn gymwys.

Dysgwch fwy am wneud cais am Gredyd Cynhwysol os ydych yn hunangyflogedig.

Help coronafeirws os ydych yn rhedeg eich busnes eich hun

Mae’r llywodraeth wedi dweud y byddant yn ariannu’r gost o SSP i gyflogwyr gyda gweithlu o 250 neu lai o bobl am hyd at 14 diwrnod.

Gallwch hefyd wneud cais i CThEM am grant i gwmpasu 80 y cant o gyflog eich gweithwyr, hyd at £2,500 y mis.

Mae’r llywodraeth wedi cyhoeddi grantiau a chymorth gyda threthi busnes ar gyfer busnesau bychan a chanolig.

Bydd banciau hefyd yn cynnig benthyciadau i gwmniau maint bychan a chanolig o dan gynllun ‘Coronavirus Business Interruption Loan’ y llywodraeth.

Gall busnesau bychan gael mynediad i fenthyciadau rhwng £2,000 a £50,000 trwy’r Cynllun Benthyciad Bownsio’n Ôl. Mae’r rhain yn ddi-log am 12 mis ac ni fydd unrhyw ad-daliadau’n ddyledus yn ystod y cyfnod hwn.

Os ydych wedi cymryd Benthyciad Bownsio’n Ôl, mae gennych bellach fwy o opsiynau ar gyfer ei ad-dalu o dan y cynllun Talu Wrth Dyfu. Gallwch wneud cais i:

  • ymestyn hyd tymor y benthyciad o chwech i ddeng mlynedd, a allai dorri ad-daliadau misol bron i hanner
  • gwneud taliadau llog yn unig am hyd at chwe mis

Os ydych wedi cofrestru ar gyfer TAW, mae’r llywodraeth wedi cyhoeddi bod taliadau TAW sy’n ddyledus rhwng 20 Mawrth a diwedd Mehefin 2020 wedi cael eu gohirio tan Mawrth 2021.

Os byddwch yn cael trafferth talu’n llawn, gallwch ledaenu ad-daliadau dros 11 taliad llai heb i unrhyw log gael ei godi dros y flwyddyn dreth 2021/22.

Darganfyddwch fwy am y cymorth sydd ar gael i fusnesau ar wefan Gov.uk.
Gallwch hefyd ddarganfod mwy am ba gymorth sydd ar gael ar wefan Cymorth Busnes Gov.uk.

Mae cymorth ychwanegol ar gael os ydych yng Nghymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Yn yr Alban, ewch i wefan gov.scot.
Yng Nghymru, ewch i wefan gov.wales.
Yng Ngogledd Iwerddon, ewch i wefan NI Business Info.

Gellir gohirio taliadau ffurflenni treth Hunanasesiad a ohiriwyd o fis Gorffennaf 2020 ac sy’n ddyledus ym mis Ionawr 2021 tan fis Ionawr 2022.

Mae Cyllid a Thollau EM wedi ehangu ei Gynllun Amser i Dalu os ydych yn cael trafferthion ariannol oherwydd unrhyw beth sy’n ymwneud â choronafeirws ac mae treth yn ddyledus gennych.

Os ydych eisoes wedi methu taliad neu’n poeni y byddwch yn colli’ch taliad nesaf, ffoniwch linell gymorth Amser i Dalu Cyllid a Thollau EM ar 0800 015 9559.

Os yw’ch busnes yn cael trafferth o effaith coronafeirws, gallwch ffonio Llinell Ddyled Busnes ar 0800 197 6026.

Darganfyddwch fwy am ba gymorth a allai fod ar gael i’ch busnes ar y wefan Llinell Dyled Busnes.
Yng Ngogledd Iwerddon dylech ymweld ag Advice NI Business Debt Service.

O 15 Chwefror 2021, os ydych yn cyflogi pobl, efallai y gallwch wneud cais am y Bonws Cadw Swyddi. Taliad trethadwy unwaith ac am byth yw hwn o £1,000 ar gyfer pob gweithiwr y gwnaethoch eu rhoi ar ffyrlo ond eu cadw mewn cyflogaeth barhaus tan 31 Ionawr 2021.

Darganfyddwch fwy am y Bonws Cadw Swyddi ar Gov.uk.

Os gorfodir eich busnes i gau oherwydd cyfyngiadau coronafeirws

Os gorfodir eich busnes i gau oherwydd cyfyngiadau coronafeirws lleol neu genedlaethol, efallai y gallwch hawlio grant i dalu costau sefydlog, fel rhent ar gyfer eich adeiladau busnes.

Gall busnesau bach sydd â gwerth ardrethol o £15,000 neu lai wneud cais am £1,300 y mis.

Gall busnes maint canolig sydd â gwerth ardrethol rhwng £15,000 a £51,000 wneud cais am £2,000 y mis.

Gall busnesau mawr sydd â gwerth ardrethol o fwy na £51,000 wneud cais am £3,000 y mis.

Darganfyddwch fwy am grantiau os yw eich busnes yn gorfod cau ar wefan Gov.ukopens in new window.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?