Credyd Cynhwysol i bobl sâl ac anabl

Mae Credyd Cynhwysol yn raddol ddisodli Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) fel y prif fudd-dal i’w hawlio os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd. Mae’r dudalen hon yn dweud rhagor wrthych chi am sut mae Credyd Cynhwysol yn gweithio a sut y caiff budd-daliadau salwch ac anabledd presennol fel ESA, Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) a Lwfans Byw i’r Anabl (DLA) eu heffeithio gan Gredydd Cynhwysol.

Beth yw Credyd Cynhwysol?

Gwnewch y mwyaf o’ch taliad Credyd Cynhwysol gyda help personol gan ein hofferyn Rheolwr Arian.

Mae Credyd Cynhwysol yn fudd-dal newydd, sy’n disodli budd-daliadau presennol. Caiff ei dalu’n wahanol i fudd-daliadau eraill oherwydd caiff ei dalu’n fisol fel arfer.

Darllenwch Esbonio Credyd Cynhwysol am ragor o wybodaeth.
Am fwy o wybodaeth ar hawlio Credyd Cynhwysol, eich ymrwymiadau, sancsiynau a gweithio wrth hawlio lawrlwythwch Universal Credit & You gan Gov.uk.

A allaf hawlio Credyd Cynhwysol os wyf yn sâl neu’n anabl?

Byw yng Ngogledd Iwerddon neu’r Alban?

Yng Ngogledd Iwerddon, mae Credyd Cynhwysol yn gweithio’n wahanol. Dysgwch fwy ar wefan nidirect.

Yn yr Alban, efallai y byddwch yn cael cynnig rhai dewisiadau o ran sut y telir eich Credyd Cynhwysol. Darllenwch ein canllaw ar Gredyd Cynhwysol yn yr Alban.

Ar hyn o bryd, mae Credyd Cyffredinol yn effeithio’n bennaf ar bobl sy’n sengl, newydd ddi-waith ac yn chwilio am waith yn Lloegr, yr Alban, Gogledd Iwerddon a Chymru.

Fodd bynnag, mae rhai ardaloedd yn cynnig gwasanaeth llawn, sy’n golygu y gallant ddelio â’r rhan fwyaf o’r rhai sy’n hawlio. Os ydych yn byw mewn ardal ‘gwasanaeth llawn’ efallai y bydd raid i chi geisio hawlio Credyd Cynhwysol yn hytrach nag ESA os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd.

Os bydd eich Canolfan Waith yn cynnig gwasanaeth llawn, yna bydd disgwyl ichi gyflwyno’ch hawliad a’i reoli ar-lein yn bennaf.

Gwiriwch a allwch chi hawlio Credyd Cynhwysol ar wefan GOV.UK
Dysgwch ragor am Ganolfannau Gwaith yn cynnig gwasanaeth llawn ar wefan GOV.UKopens in new window

A allaf hawlio Credyd Cynhwysol os wyf yn gweithio?

Gallwch hawlio Credyd Cynhwysol os ydych yn gweithio, ac os cawsoch eich asesu i brofi bod eich gallu i weithio yn gyfyngedig yna gallwch ennill swm penodol cyn y caiff eich taliadau Credyd Cynhwysol eu heffeithio. Gelwir hyn yn lwfans gweithio.

Os ydych yn ennill mwy na’r lwfans gweithio, bydd eich taliadau Credyd cynhwysol yn lleihau’n raddol wrth i’ch tâl gynyddu.

Sut mae Credyd Cynhwysol yn effeithio ar PIP a DLA?

Os ydych yn oedolyn ac yn cael un ai Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) neu Lwfans Byw i’r Anabl (DLA), bydd yn parhau i gael ei dalu ynghyd â’ch taliad Credyd Cynhwysol.

Fe gewch y budd-daliadau hyn os yw’ch cyflwr yn ddigon difrifol i chi fod yn gymwys i’w cael. Ni fyddant yn effeithio ar y swm a gewch drwy Gredyd Cynhwysol.

Fodd bynnag, os ydych yn hawlio DLA neu PIP ar gyfer plentyn sâl neu anabl, gall cyfradd y budd-dal a gewch effeithio ar eich taliad Credyd Cynhwysol.

Symud i Gredyd Cynhwysol o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Lwfans Cymorth Cyflogaeth yn gysylltiedig ag incwm yw un o’r budd-daliadau y mae Credyd Cynhwysol yn ei ddisodli. Os ydych yn hawlio ESA yn barod, nid oes raid i chi wneud dim. Bydd y DWP yn cysylltu â chi pan fydd hi’n bryd i chi symud i Gredyd Cynhwysol.

Pryd fyddaf i’n symud o ESA i Gredyd Cynhwysol?

Os ydych yn hawlio ESA yn barod ac nad yw eich amgylchiadau wedi newid, nid oes raid i chi wneud dim. Bydd yr Adran Waith a Phensiynau (DWP) yn cysylltu â chi pan fydd yn bryd i chi newid i Gredyd Cynhwysol.

Y cynllun ar hyn o bryd yw i bawb fod wedi symud i Gredyd Cynhwysol erbyn Mawrth 2023. Mae’r DWP yn galw hyn yn ‘ymfudo dan reolaeth’. Nid oes disgwyl i ymfudo dan reolaeth gychwyn yn ddim cynt na Haf 2019, ond bwriedir cynnal profion o Ionawr 2019.

Fodd bynnag, os bydd newidiadau penodol yn eich bywyd, yr hyn mae’r DWP yn ei alw’n ‘newid mewn amgylchiadau’, efallai y bydd gofyn i chi wneud hawliad newydd am Gredyd Cynhwysol os ydych chi’n byw mewn ardal wasanaeth llawn Credyd Cynhwysol.

Os bydd hyn yn digwydd, bydd unrhyw fudd-daliadau rydych yn eu cael sy’n cael eu hamnewid gan Gredyd Cynhwysol hefyd yn stopio ac yn hytrach dylai ffurfio rhan o’ch hawliad Credyd Cynhwysol. Bydd hyn yn cynnwys Budd-dal Tai, Credydau Treth a Chymhorthdal Incwm.

Beth yw newid amgylchiadau arwyddocaol?

Gallai newid arwyddocaol mewn amgylchiadau gynnwys:

  • dechrau gwaith

  • asesiad gallu i weithio aflwyddiannus

  • dechrau rhentu eiddo newydd (yn sicr os byddwch yn symud i awdurdod lleol newydd).

A fyddaf yn cael llai o arian os symudaf o ESA i Gredyd Cynhwysol?

Mae taliadau Credyd Cynhwysol yn cynnwys lwfans safonol ynghyd â thaliadau (a elwir yn elfennau) ar gyfer eich amgylchiadau personol. Mae’r elfen gallu cyfyngedig i weithio yn disodli’r ESA yn seiliedig ar incwm. Mae’r cyfraddau a delir ar gyfer yr elfen hon yn is na’r cyfraddau ESA presennol.

Os yw amgylchiadau penodol yn newid yn eich bywyd, a rhaid i chi hawlio Credyd Cyffredinol cyn i’r DWP gael ei newid, byddwch yn cael eich hasesu o dan y rheol Credyd Cyffredinol. Mae hyn yn golygu y gallai eich dyfarniad fod yn llai na’r hyn rydych chi’n ei gael ar hyn o bryd, ond gallai hefyd fod yn fwy.

Os ydych chi’n aros yr un fath ac mae DWP yn gofyn ichi newid i Credyd Cyffredinol fel rhan o ymfudo a reolir, ni ddylech chi golli unrhyw arian. Y rheswm am hyn yw y bydd eich taliad Credyd Cyffredinol yn dod i ben i’r lefel yr oeddech yn ei gael o’r blaen. Gelwir yr atodiad hwn yn amddiffyniad trosiannol.

Os ydych chi’n cael y Premiwm Anabledd Difrifol

Telir y Premiwm Anabledd Difrifol i bobl sy’n cael budd-daliadau penodol gyda phrawf modd (yn cynnwys ESA) sy’n byw ar eu pennau eu hunain ac sydd ag anghenion gofal sylweddol. Nid yw ar gael dan y Credyd Cynhwysol.

Os ydych chi’n cael y Premiwm Anabledd Difrifol yn rhan o’ch taliad ESA, ni fyddwch yn cael eich symud i Gredyd Cynhwysol nes byddwch yn gymwys am amddiffyniad trosiannol.

Os ydych chi eisoes yn hawlio Credyd Cynhwysol ac wedi colli’r Premiwm Anabledd Difrifol pan symudoch chi drosodd, mae’r DWP wedi dweud y dylech nawr gael taliad parhaus yn ogystal â thaliad ychwanegol wedi ei ôl-ddyddio i’r dyddiad pan symudoch i’r Credyd Cynhwysol. Cysylltwch â’ch hyfforddwr gwaith neu’r llinell gymorth Credyd Cynhwysol am ragor o fanylion.

Asesiad Gallu i Weithio

Pan fyddwch yn gwneud hawliad am Gredyd Cynhwysol, efallai y gofynnir i chi fynychu Asesiad Gallu i Weithio Nod hyn yw asesu sut mae eich anabledd neu salwch yn effeithio ar eich gallu i weithio.

Cewch eich asesu i fod yn un o’r categorïau canlynol:

  • rydych yn iach i weithio
  • mae eich gallu i weithio’n gyfyngedig - sy’n golygu, er nad ydych efallai’n medru chwilio am waith nawr, gallwch baratoi ar gyfer gwaith rhyw dro yn y dyfodol
  • mae eich gallu i weithio’n gyfyngedig ac ar gyfer gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith - sy’n golygu na fydd gofyn i chi chwilio am waith neu baratoi ar gyfer gwaith.

Defnyddir yr asesiad hefyd i benderfynu pa gyfradd o alluogrwydd cyfyngedig ar gyfer yr elfen waith y dylech chi ei chael.

Cyfraddau gallu cyfyngedig i weithio ar gyfer 2018/19

Cyfradd Y mis
Gallu cyfyngedig i weithio £126.11
Gallu cyfyngedig i weithio a gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith £328.32

Cofiwch, telir y swm hwn yn fisol fel rhan o gyfanswm eich taliad Credyd Cynhwysol.

Dysgwch ragor am elfennau eraill o Gredyd Cynhwysol y gallech eu hawlio o bosib yn ein canllaw Egluro Credyd Cynhwysol.

Credyd Cynhwysol a Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ‘math newydd’

Yn ddibynnol ar eich amgylchiadau, os ydych yn gymwys i gael Credyd Cynhwysol, efallai y byddwch yn medru hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth math newydd ar ben (neu yn hytrach na’ch) taliad Credyd Cynhwysol. Bydd hyn yn dibynnu ar swm eich enillion ac a ydych wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol.

Os ydych yn gymwys i hawlio’r ESA math newydd ac yn gymwys am help gyda chostau eraill, fel talu’ch rhent neu ofalu am eich plant, bydd raid i chi gyflwyno hawliad arall am Gredyd Cynhwysol.

Os nad ydych yn gymwys i hawlio’r ESA math newydd ond yn gallu hawlio Credyd Cynhwysol, gallwch gyflwyno hawliad am yr elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio’ o Gredyd Cynhwysol.

Os na allwch chi hawlio Credyd Cynhwysol

Os nad ydych yn byw mewn ardal sy’n caniatáu i chi hawlio Credyd Cynhwysol, efallai y cewch eich gwahodd i wneud hawliad am un ai Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig â chyfraniad neu’n gysylltiedig ag incwm (ESA) yn hytrach.

Os ydych yn gymwys am help gyda chostau eraill, fel talu’ch rhent neu ofalu am eich plant, bydd angen i chi gyflwyno hawliad am fudd-daliadau presennol, fel Budd-dal Tai neu Gredyd Treth Plant.

Dewch o hyd i ragor o wybodaeth yn ein canllaw Pa fudd-daliadau salwch ac anabledd allaf i eu hawlio?

A ydw i’n gymwys am y math newydd o ESA?

Mae’r ESA math newydd yn fudd-dal yn seiliedig ar gyfraniadau. Golyga hyn y gallech fedru ei hawlio os ydych wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol yn y ddwy flynedd dreth lawn cyn y flwyddyn yr ydych yn hawlio ynddi.

Caiff ei dalu waeth faint o gynilion sydd gennych chi neu’ch priod neu’ch partner mewn incwm neu gynilion.

Bydd angen i chi gael nodyn iach i weithio gan eich meddyg er mwyn medru cychwyn eich hawliad.

Asesiad Gallu i Weithio

Fel arfer bydd angen i chi gwblhau asesiad gallu i weithio i weld a ydych chi’n gymwys ar gyfer y math newydd o ESA. Os ydych chi’n ymgeisio am Gredyd Cynhwysol a’r math newydd o ESA, fe gewch un asesiad ar gyfer y ddau fudd-dal.

Ni fydd raid i chi gwblhau asesiad ar gyfer rhai cyflyrau meddygol penodol. Er enghraifft:

  • unrhyw salwch terfynol
  • rhai cyflyrau’n gysylltiedig â beichiogrwydd
  • rhai triniaethau am ganser, fel cemotherapi neu radiotherapi.

Wedi i chi gyflwyno’ch hawliad, cewch daliad asesiad wythnosol ar gyfradd benodol am hyd at 13 wythnos tra y byddwch yn disgwyl am eich apwyntiad asesiad gallu i weithio.

Ar ôl eich asesiad, os bydd penderfyniad eich bod yn gymwys i gael ESA, cewch eich rhoi mewn un o ddau grŵp:

  • Y grŵp cefnogaeth – os yw’ch cyflwr mor ddifrifol fel na allwch chi weithio neu baratoi ar gyfer gwaith
  • Y grŵp gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith – os yw’ch cyflwr yn caniatáu i chi wneud ychydig o waith neu baratoi ar gyfer gwaith

Faint yw’r ESA math newydd?

Telir y math newydd o ESA bob pythefnos am gyfnod hyd at flwyddyn (365 diwrnod).

Os ydych yn cael Credyd Cynhwysol am gostau eraill fel eich rhent neu roi cymorth i blant, bydd y swm a gewch mewn ESA math newydd yn cael ei ddidynnu o’ch taliad Credyd Cynhwysol.

Oedran Cyfradd Asesiad 2018/19 a delir am y 13 wythnos cyntaf
18 i 24 hyd at £57.90 (yr wythnos)
25 oed a hŷn hyd at £73.10 (yr wythnos)

Cyfradd ESA math newydd - telir ar ôl eich Asesiad Gallu am Waith

Grŵp Cyfradd ar gyfer 2018/19
Grŵp gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith hyd at £73.10 (yr wythnos)
Y grŵp cefnogaeth hyd at £109.10 yr wythnos

Os ydych yn y grŵp cefnogi ac ar ESA yn seiliedig ar incwm, mae gennych hawl hefyd i gael y premiwm anabledd uwch o £16.40 yr wythnos.

Gallech fod yn gymwys hefyd am y premiwm anabledd difrifol, sy’n £64.30 yr wythnos.

Os ydych yn byw ar eich pen eich hun, gydag anghenion gofal dwys a’ch bod yn cael y premiwm anabledd difrifol, ni chewch eich symud i Gredyd Cynhwysol os bydd eich amgylchiadau’n newid. Dim ond pan fydd y DWP yn gofyn ichi y cewch eich symud i Gredyd Cynhwysol, felly mi fyddwch yn gymwys am ddiogelwch wrth symud o un i’r llall.

Os ydych eisoes wedi symud i Gredyd Cynhwysol ac wedi colli’ch premiwm anabledd difrifol, fe gewch daliadau parhaus i bontio’r gwahaniaeth a thaliadau ychwanegol ar gyfer y cyfnod ers symud.

A allaf gael yr ESA math newydd ar ôl blwyddyn?

Os ydych yn y grŵp cymorth, gallwch barhau i gael yr ESA math newydd wrth i chi barhau yn y grŵp hwn. Rydych yn debygol o gael asesiad gallu i weithio arall i weld a ydych yn gymwys o hyd.

Os ydych yn y grŵp gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith, bydd eich taliad ESA math newydd yn dod i ben.

Os ydych yn parhau’n gymwys am help oherwydd eich salwch neu anabledd, efallai y gallwch hawlio’r elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio’ fel rhan o’ch taliad Credyd Cynhwysol.

Credyd Cynhwysol os oes gennych chi blentyn sâl neu anabl

Os yw’ch plentyn yn anabl neu’n dioddef o gyflwr iechyd hirdymor, gallech fedru hawlio’r elfen plentyn anabl fel rhan o’ch taliad Credyd Cynhwysol misol.

Bydd cyfradd yr elfen plentyn anabl a gewch yn dibynnu ar gyfradd y DLA neu PIP yr ydych yn ei gael ar gyfer eich plentyn.

Cewch y gyfradd uwch os yw’ch plentyn:

  • eisoes yn cael yr elfen ofal cyfradd uwch o’r DLA
  • eisoes yn cael yr elfen byw dyddiol uwch, neu
  • wedi’i gofrestru fel rhywun dall.

Cewch y gyfradd is os yw’ch plentyn yn cael yr holl gyfraddau eraill o DLA neu PIP.

Elfen plentyn anabl ar gyfer 2018/19

Cyfradd (y mis)
Uwch £383.86
Is £126.11

Cofiwch, fe gewch y taliad hwn fel rhan o’ch taliad Credyd Cynhwysol misol sengl.

Credyd Cynhwysol os ydych yn gofalu am rhywun

Os ydych yn ofalwr ar gyfer rhywun yn eich cartref sydd yn ddifrifol anabl, efallai y byddwch yn medru cael yr ‘elfen gofalwr’ fel rhan o’ch taliad Credyd Cynhwysol misol.

Faint ydyw?

Mae’r elfen gofalwr yn £156.45 y mis.

Pwy sy’n ei gael?

Byddwch yn treulio o leiaf 35 awr yr wythnos yn gofalu am rywun. Nid oes raid i chi fod yn hawlio Lwfans y Gofalwr i gael yr elfen gofalwr.

A fydd hyn yn effeithio ar fy mudd-daliadau eraill?

Os yw’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano hefyd yn cael Credyd Cynhwysol, ni fydd yn effeithio ar ei daliad.

Fodd bynnag, gall budd-daliadau’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano gael eu heffeithio:

  • os ydych chi’n cael yr elfen gofalwr, a
  • bod yr unigolyn yr ydych chi’n gofalu amdano’n cael y premiwm anabledd difrifol.

Beth os bydd dau ofalwr yn yr un cartref?

Os ydych chi a rhywun arall yn eich cartref yn gofalu am yr un unigolyn, ni all y ddau ohonoch gael yr elfen gofalwr. Bydd raid i chi benderfynu drwy’ch gilydd pwy fydd yn ei hawlio.

Beth os ydych chi eisoes yn cael y Lwfans Gofalwr?

Os ydych yn cael y Lwfans Gofalwr gallwch barhau i’w gael, os parhewch i fod yn gymwys.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?