Cynllunio beth i'w adael yn eich ewyllys

Wrth wneud eich ewyllys, ystyriwch faint sydd gennych i’w adael a phwy fydd yn cael beth. Bydd y canllaw hwn o gymorth i chi roi trefn ar y pethau sylfaenol, er mwyn i chi fedru cychwyn ysgrifennu’r ewyllys.

Llunio’ch ewyllys – cam wrth gam

Cyn i chi fedru ysgrifennu ewyllys rhaid i chi benderfynu pwy sydd am gael beth.

Dylech osod sylfaen eich cynllun ar gyfer eich arian a’ch eiddo – eich ystâd – yn gynnar iawn, cyn i chi ymweld â chyfreithiwr neu drafod eich ewyllys gyda’ch teulu.

Peidiwch â phoeni, mae’n haws nag y mae’n ymddangos – dilynwch y broses gam wrth gam.

1. Gwnewch restr o bwy yr hoffech i elwa o’ch ystâd

Dim ond ychydig o funudau a gymer fwy an thebyg i wneud y cam hwn – gallwch ei wneud nawr hyd yn oed.

Gallech gynnwys:

  • ffrindiau
  • elusennau
  • eich partner neu briod
  • plant ac aelodau eraill o’r teulu

Eich buddiolwyr yw’r enw a roddir ar y bobl (neu’r elusennau hyn).

2. Rhestrwch eich asedau a beth yw eu gwerth yn fras

Cychwynnwch gyda’r asedau sydd fwyaf hawdd i’w prisio:

  • cynilion
  • pethau gwerthfawr, megis gemwaith neu drysor teuluol

Yna ewch ymlaen at y pethau sydd yn newid mewn gwerth. Bydd y rhain yn anoddach i’w prisio yn union.

Maent yn cynnwys:

  • eich pensiwn
  • eich busnes, os ydych yn berchennog neu yn gyd berchennog ar un
  • buddsoddiadau yn y farchnad stoc – cyfranddaliadau, bondiau a chronfeydd
  • eiddo – eich tŷ, ac unrhyw eiddo fel buddsoddiad, tir, neu hyd yn oed le parcio sy’n perthyn i chi. Cofiwch ystyried gwerth unrhyw ddyledion a ddiogelwyd yn erbyn eich eiddo.

Yn olaf, meddyliwch am unrhyw eitemau sentimental yr hoffech i berson neilltuol eu cael.

Bydd yr hawl i gynnwys eich pensiwn yn dibynnu ar reolau eich pensiwn a bydd angen i chi wirio hynny.

Os gallwch chi gynnwys eich pensiwn, bydd tipyn o waith meddwl er mwyn amcangyfrif ei werth.

Bydd y gwerth yn dibynnu ar eich cynllun a pha bryd y byddwch chi’n marw. Yn gyntaf, dylech ddarllen y cyngor budd-daliadau marwolaeth agorir mewn ffenestr newydd gan y Gwasanaeth Cynghori ar Bensiynau.

3. Meddyliwch sut yr hoffech chi rannu eich arian a’ch eiddo wrth lunio’ch ewyllys

Yn fras mae pum math o etifeddiaeth gallech ei adael.

  • Rwy’n gadael £2,000 i fy mab” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd ariannol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael swm penodol o arian.
  • Rwy’n gadael fy ngemwaith i fy merch” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd benodol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael eitem benodol sydd yn perthyn i chi. Y ffordd i’w adnabod fydd gweld beth sydd yn cwrdd â’r disgrifiad hwnnw ar ddyddiad y farwolaeth. Os nad oes gemwaith ar yr adeg honno, yna bydd y rhodd yn methu.
  • Rwy’n gadael hanner fy ystâd i fy mrawd” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd weddilliol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael canran o faint bynnag yw gwerth eich ystâd, yn dilyn talu unrhyw ddyledion, costau, rhwymedigaethau ac etifeddiaeth.
  • Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig os yw hi yn fy ngoroesi, ond os na fydd hi yn fy ngoroesi yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – dyma ‘gymynrodd refersiynol’ ar gyfer eich merch. Gallwch fanylu ar beth fydd yn digwydd os yw’r person sydd i gael rhywbeth gennych yn marw.
  • Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig am weddill ei bywyd, ac yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – mae hyn yn creu ‘ymddiriedolaeth’ dros eich cyfran chi o’r tŷ. Mae ymddiriedolaeth yn eich caniatáu i ddweud pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo yn union wedi i chi farw (e.e. eich gwraig), ac yna pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo (e.e. eich merch) unwaith y mae’r person cyntaf a ddewisoch i gael budd yn union wedi i chi farw hefyd wedi marw. Gall y math hwn o gymynrodd fynd o’i le yn hawdd, felly bydd angen arnoch gael cyngor cyfreithiol os ydych chi’n dymuno cynnwys ‘ymddiriedolaeth’ yn eich ewyllys.

Os yw’ch materion yn eithaf syml (er enghraifft, rydych yn dymuno gadael popeth i’ch gŵr) mae’n debygol y defnyddiwch gymynrodd weddilliol syml yn unig.

Os yw pethau’n fwy cymhleth, mae’n debygol y defnyddiwch gyfuniad. Er enghraifft:

Mae Mike yn briod gydag un mab. Mae gan ei wraig fab hefyd, o briodas flaenorol. Mae o yn gadael:

  • ei gyfran ef o’i gartref i’w wraig am weddill ei bywyd
  • £1,000 yr un i’w wyrion
  • ei oriawr i fab ei wraig
  • unrhyw beth arall yn ei ystâd i elusen

Mae June wedi ysgaru gyda thri o blant a phedwar o wyrion. Mae gan ei mab broblemau iechyd meddwl. Mae hi yn gadael:

  • £500 yr un i’w wyrion
  • hanner gweddill yr ystâd mewn ymddiriedolaeth i’w mab am weddill ei fywyd, i’w rannu rhwng ei merched hi wedi iddo ef farw, a
  • chwarter yr ystâd yr un i’w merched, ond os bydd naill un o’r merched yn marw o’i blaen hi, bydd plant y ferch honno yn derbyn cyfran chwarter y ferch a fu farw, o’r ystâd rhyngddynt

4. Gwiriwch i weld a fydd angen i chi dalu Treth Etifeddiaeth

Fel arfer nid oes angen talu treth:

  • Os yw gwerth eich ystâd yn llai na throthwy o £325,000, neu
  • Os gadewch bopeth uwchlaw’r trothwy i’ch priod neu bartner sifil, neu
  • Os gadewch bopeth uwchlaw’r trothwy i fuddiolwr eithriedig fel elusen

Gellir trosglwyddo’r lwfans i briod neu bartner sifil os ni chaiff ei ddefnyddio yn sgil y farwolaeth gyntaf.

Mae yna hefyd drothwy Atodol ar gyfer eich cartref.

Dysgwch fwy am pwy sy’n gorfod talu yn Canllaw i Dreth Etifeddiaeth

Os ydych chi’n meddwl y gallech fod yn atebol i dalu treth etifeddiaeth, darllenwch Y 5 ffordd orau i leihau eich Treth Etifeddiaeth

Nid yw’r rheolau’n syml. Felly, mae’n debyg y byddwch yn dymuno cael cyngor proffesiynol i’ch cynorthwyo gyda hyn.

5. Meddyliwch am ddiogelu eich buddiolwyr

Weithiau, fe allech ddymuno diogelu eich cymynrodd – er enghraifft, os ydych yn gadael rhywbeth i blentyn neu rywun gydag anableddau neu broblemau iechyd meddwl.

Mae nifer o bobl yn ymdrin â hyn trwy sefydlu ymddiriedolaethau: mae hyn yn golygu y gall unrhyw beth yr ydych yn ei adael gael ei reoli gan bobl yr ydych chi’n ymddiried ynddynt i weithredu yn y ffordd orau ar gyfer eich buddiolwr.

Un ai am byth neu hyd nes y gall edrych ar ôl ei hun.

Darllenwch ein canllaw ar Ddefnyddio ymddiriedolaeth i leihau eich Treth Etifeddiaeth

Beth i’w wneud wedi i chi lunio’ch ewyllys

Unwaith y byddwch wedi gweithio drwy’r camau bydd gennych syniad eithaf clir ynglŷn â beth yr ydych yn dymuno ei adael yn eich ewyllys ac i bwy.

Efallai yr hoffech Siarad gyda’ch teulu ynglŷn â’ch cynlluniau.

Eich cam nesaf yw Cael llunio eich ewyllys.

Os yw eich ystâd yn eithaf syml (ee rydych yn gadael popeth i’ch partner), gallwch drefnu pethau eich hun mae’n siŵr.

Os yw eich materion cyllidol yn rhai cymhleth (a mwy), mae’n beth call i chi gael cyngor gan gyfreithiwr.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?