Cynllunio beth i'w adael yn eich ewyllys

Faint sydd gennych chi i’w adael? Pwy sy’n cael beth? Dyma sut i weithio’r pethau sylfaenol allan fel y gallwch feddwl o ddifrif am eich ewyllys.

Cynllunio eich ewyllys – cam wrth gam

Cyn i chi fedru ysgrifennu ewyllys rhaid i chi benderfynu pwy sydd am gael beth. Dylech osod sylfaen eich cynllun ar gyfer eich arian a’ch eiddo – eich ystad – yn gynnar iawn, cyn i chi ymweld â chyfreithiwr neu drafod eich ewyllys gyda’ch teulu.

Peidiwch â phoeni, mae’n haws nag y mae’n ymddangos – dilynwch y broses cam wrth gam.

1. Gwnewch restr o bwy yr hoffech iddynt elwa o’ch ystâd

Dim ond ychydig o funudau a gymerwch mae’n debyg i wneud y cam hwn – gallwch ei wneud nawr hyd yn oed. Gallech gynnwys:

  • eich partner neu briod
  • plant ac aelodau eraill o’r teulu
  • cyfeillion
  • elusennau

Eich buddiolwyr yw’r enw a roddir ar y bobl (neu’r elusennau) hyn.

2. Rhestrwch eich asedau a beth yw eu gwerth yn fras

Cychwynnwch gyda’r asedau sydd fwyaf hawdd i’w prisio:

  • cynilion
  • phethau gwerthfawr, megis gemwaith neu drysor teuluol

Yna ewch ymlaen at y pethau sydd yn newid mewn gwerth. Bydd y rhain yn anoddach i’w prisio yn union. Maent yn cynnwys:

  • eiddo – eich tŷ, ac unrhyw eiddo buddsoddiad, tir neu hyd yn oed le parcio car rydych yn berchen arno
  • buddsoddiadau yn y farchnad stoc – cyfranddaliadau, bondiau, cronfeydd
  • eich busnes, os ydych yn berchennog neu yn gyd berchennog ar un
  • eich pensiwn

Yn olaf, meddyliwch am unrhyw eitemau sentimental yr hoffech i berson neilltuol eu cael.

Bydd yr hawl i gynnwys eich pensiwn yn dibynnu ar reolau eich pensiwn a bydd angen i chi wirio hynny. Os y medrwch chi gynnwys eich pensiwn, bydd tipyn o waith meddwl er mwyn amcangyfrif ei werth.

Bydd y gwerth yn dibynnu ar eich cynllun a pha bryd y byddwch chi’n marw. Yn gyntaf, dylech ddarllen cyngor budd-daliadau marwolaeth gan y Gwasanaeth Cynghori ar Bensiynau.

3. Meddyliwch sut yr hoffech chi rannu eich arian a’ch eiddo

Yn fras mae pum math o etifeddiaeth gallech ei adael.

  • Rwy’n gadael £2,000 i fy mab” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd ariannol’ Mae’n golygu eich bod yn gadael swm penodol o arian.
  • Rwy’n gadael fy ngemwaith i fy merch” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd benodol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael eitem benodol sydd yn perthyn i chi. Y ffordd i’w adnabod fydd gweld beth sydd yn cwrdd â’r disgrifiad hwnnw ar ddyddiad y farwolaeth. Os nad oes gemwaith ar yr adeg honno, yna bydd y rhodd yn methu.
  • Rwy’n gadael hanner fy ystad i fy mrawd” – gelwir hyn yn ‘gymynrodd weddilliol’. Mae’n golygu eich bod yn gadael canran o faint bynnag yw gwerth eich ystad, yn dilyn unrhyw gostau a threth.
  • Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig os yw hi yn fy ngoroesi, ond os na fydd hi yn fy ngoroesi yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – dyma ‘gymynrodd rifersiwn’ ar gyfer eich merch. Gallwch fanylu ar beth fydd yn digwydd os yw’r person sydd i gael rhywbeth gennych yn marw.
  • Rwy’n gadael fy nghyfran i o fy nhŷ i fy ngwraig am weddill ei bywyd, ac yna bydd yn cael ei drosglwyddo i fy merch” – mae hyn yn creu ‘ymddiriedolaeth’ dros eich cyfran chi o’r tŷ. Mae ymddiriedolaeth yn eich caniatáu i ddweud pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo yn union wedi i chi farw (e.e. eich gwraig), ac yna pwy yr ydych chi’n ei ddewis i gael y budd o’ch eiddo unwaith y mae’r person cyntaf a ddewisoch i gael budd yn union wedi i chi farw, hefyd wedi marw. Gall y math hwn o gymynrodd fynd o’i le yn hawdd, felly bydd angen arnoch gael cyngor cyfreithiol os ydych chi’n dymuno cynnwys ‘ymddiriedolaeth’ yn eich ewyllys.

Os yw’ch materion yn eithaf syml (er enghraifft, rydych yn dymuno gadael popeth i’ch gŵr) mae’n debygol y defnyddiwch gymynrodd weddilliol syml yn unig. Os yw pethau’n fwy cymhleth, mae’n debygol y defnyddiwch gyfuniad. Er enghraifft:

Mae Mike yn briod gydag un mab. Mae gan ei wraig fab hefyd, o briodas flaenorol. Mae o yn gadael:

  • ei gyfran ef o’i gartref i’w wraig am weddill ei bywyd gan drosglwyddo i’w fab wedi iddi hi farw
  • £1,000 yr un i’w wyrion
  • ei oriawr i fab ei wraig
  • unrhyw beth arall yn ei ystâd i elusen

Mae June wedi ysgaru gyda thri o blant a phedwar o wyrion. Mae gan ei mab broblemau iechyd meddwl. Mae hi yn gadael:

  • £500 yr un i’w wyrion
  • hanner gweddill yr ystad mewn ymddiriedolaeth i’w mab am weddill ei fywyd, i’w rannu rhwng ei merched hi wedi iddo ef farw
  • chwarter yr ystad yr un i’w merched, ond os bydd naill un o’r merched yn marw o’i blaen hi, bydd plant y ferch honno yn derbyn cyfran chwarter y ferch a fu farw, o’r ystad rhyngddynt

4. Gwiriwch i weld a fydd angen i chi dalu Treth Etifeddiaeth

£325,000 yw trothwy Treth Etifeddiaeth ar gyfer unigolyn ar hyn o bryd neu hyd at £650,000 ar gyfer pâr priod neu bâr mewn partneriaeth sifil. Os yw eich ystad werth mwy na hyn pan fyddwch yn marw, bydd angen talu Treth Etifeddiaeth (40% ar hyn o bryd) ar y gweddill. Gellir lleihau neu ddileu trothwy’r Dreth Etifeddiaeth gan roddion penodol a roddir yn y saith mlynedd cyn marwolaeth.

O 6 Ebrill 2017, bydd lwfans di-dreth newydd o £100,000 (yn codi i £175,000 erbyn 2020/21) yn rhoi lwfans ychwanegol i bob unigolyn i’w ddefnyddio yn erbyn eu cartrefi, cyn belled â’u bod yn ei adael er budd eu plant neu wyrion a wyresau. Gellir trosglwyddo’r lwfans i briod neu bartner sifil os ni chaiff ei ddefnyddio yn sgil y farwolaeth gyntaf.

Golyga hyn, wrth ei ychwanegu at y lwfans unigol presennol o £325,000, bydd cwpl yn medru gadael £1 miliwn heb orfod talu treth etifeddiaeth erbyn 2020.

Nid yw’r rheolau’n syml. Os ydych yn credu eich bod yn agos i’r trothwy bydd angen i chi gael mwy o wybodaeth ynglŷn â sut i’w osgoi yn gyfreithiol neu i leihau’r cyfanswm – all arbed miloedd o bunnoedd i chi. Mae’n debyg y byddwch yn dymuno cael cyngor proffesiynol i’ch cynorthwyo gyda hyn.

5. Meddyliwch am ddiogelu eich buddiolwyr

Weithiau, fe allech ddymuno diogelu eich cymynrodd – er enghraifft, os ydych yn gadael rhywbeth i blentyn neu i rhywun gydag anableddau neu broblemau iechyd meddwl. Mae nifer o bobl yn ymdrin â hyn trwy sefydlu ymddiriedolaethau: mae hyn yn golygu y gall unrhyw beth yr ydych yn ei adael gael ei reoli gan bobl yr ydych chi’n ymddiried ynddynt i weithredu yn y ffordd orau ar gyfer eich buddiolwr, un ai am byth neu hyd nes iddynt fedru edrych ar ôl eu hunain.

Beth i’w wneud nesaf

Unwaith y byddwch wedi gweithio drwy’r camau bydd gennych syniad eithaf clir ynglŷn â beth yr ydych yn dymuno ei adael ac i bwy. Efallai yr hoffech chi siarad gyda’ch teulu ynglŷn â’ch cynlluniau.

Eich cam nesaf yw ysgrifennu’ch ewyllys. Os yw eich ystad yn eithaf syml (ee rydych yn gadael popeth i’ch partner), gallwch drefnu pethau eich hun mae’n siŵr. Os yw eich materion cyllidol yn rhai cymhleth (a mwy), mae’n beth call i chi gael cyngor gan gyfreithiwr.