Cytundebau gwahanu fel dewis amgen i ysgariad neu ddiddymiad yn yr Alban

Os ydych chi’n ystyried ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil yn yr Alban, ac nad ydych chi wedi llenwi’r papurau hyd yma, gallwch lunio cytundeb gwahanu. Bydd hwn yn nodi pwy fydd yn talu’r rhent neu forgais a biliau, nes byddwch yn penderfynu a ydych am symud ymlaen i gael ysgariad neu ddiddymiad.

Beth yw cytundeb gwahanu?

Mae cytundeb gwahanu ffurfiol neu ‘gofnod o gytundeb’ yn ddogfen gyfreithiol rwym sy’n egluro’r hyn a gytunwyd rhwng cwpl sy’n gwahanu.

Cyn belled â’i fod wedi ei gofrestru, mae gan y cytundeb yr un grym â gorchymyn llys (a ddefnyddir gan y llysoedd i ddatgan sut ddylai cwpl rannu eu heiddo a’u hasedau) a gellir ei orfodi yn yr un modd.

Mae hyn yn golygu y gellir ei ddefnyddio gan gyplau sy’n gwahanu ond nad ydynt eisiau ysgaru neu ddiddymu eu partneriaeth sifil.

Gall ymdrin ag ystod o feysydd, er enghraifft:

  • Pwy sy’n talu’r morgais neu rent, a biliau’r teulu
  • Beth sy’n digwydd i unrhyw ddyledion, fel benthyciadau neu orddrafft
  • Beth sy’n digwydd i gynilion, buddsoddiadau ac asedau ariannol eraill
  • Pwy sy’n parhau i fyw yng nghartref y teulu a/neu beth sy’n digwydd os bydd yn cael ei werthu
  • Beth sy’n digwydd i unrhyw eitemau fel ceir neu ddodrefn, yn arbennig rhai a brynwyd ar y cyd
  • A oes taliadau yn cael eu gwneud i gefnogi un ohonoch chi a/neu unrhyw blant; a
  • Threfniadau gofal plant: gyda phwy y bydd unrhyw blant yn byw a hawliau i’w gweld

Datgelu ariannol: bod yn agored am eich arian

Os nad ydych chi eisiau i’ch ‘cofnod o gytundeb’ gael ei herio - oherwydd nad yw’n deg neu’n rhesymol - mae’n rhaid i chi a’ch cyn-bartner (gŵr, gwraig neu bartner sifil) fod yn gwbl agored a gonest am eich materion ariannol.

Y ffordd honno bydd pob un ohonoch yn gwybod beth sydd gan y llall o ran:

  • Dyledion,
  • Cynilion,
  • Eiddo; a
  • Buddsoddiadau.

Y ffordd hynny, gallwch ill dau gytuno ar yr hyn yr ydych chi’n gyfrifol am ei dalu.

A ddylwn i gymryd cyngor cyfreithiol?

Nid oes yn rhaid i chi gymryd cyngor cyfreithiol pan fyddwch chi’n llunio cytundeb gwahanu, ond mae’n syniad da gwneud hynny.

Y rheswm dros hynny yw gan y bydd unrhyw beth y byddwch chi’n ei gynnwys yn eich ‘cofnod o gytundeb’ yn gyfreithiol rwym.

Ni fyddwch chi’n gallu newid eich meddwl ar ôl i chi gytuno.

Mae’n arbennig o bwysig cymryd cyngor cyfreithiol gan gyfreithiwr os yw’r gwahanu yn chwerw, os yw un ohonoch yn llawer cyfoethocach na’r llall neu os yw’ch cyn-bartner yn bwlio neu’n fygythiol ac yn eich rhoi dan bwysau i lofnodi’r cytundeb.

Os ydych chi’n dau eisoes wedi cytuno yr hyn y byddech chi’n hoffi ei gynnwys yn eich cytundeb gwahanu, dylai’r ddau ohonoch ofyn i’ch cyfreithwyr ei wirio a’i lunio fel dogfen gyfreithiol.

Pa bryd y gallaf ddefnyddio cytundeb gwahanu?

Gallwch ddefnyddio ‘cofnod o gytundeb’ os ydych chi a’ch cyn-bartner yn ystyried cael ysgariad neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil a:

  • Eich bod chi eisiau rhoi trefn ar eich materion ariannol heb ofyn i’r llys wneud hynny.
  • Nad ydych chi’n gallu ysgaru na ddiddymu’ch partneriaeth sifil, hwyrach am resymau crefyddol ond eisiau cytuno pwy sy’n talu am rai pethau.
  • Eich bod chi wedi penderfynu gwahanu ond eich bod chi eisiau rhoi trefn ar eich materion ariannol ar y cyd a/neu drefniadau gofal plant, ond yn dymuno aros cyn ysgaru neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil.

A yw cytundeb gwahanu yn un y gellir ei orfodi dan y gyfraith?

Mae cytundebau gwahanu’n gyfreithiol rwym yn yr Alban a gellir eu gorfodi yn yr un modd â gorchymyn llys os cofrestrir y cytundeb.

Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i chi feddwl yn ofalus am yr hyn yr ydych chi’n cytuno iddo.

Mae’n bwysig eich bod chi a’ch partner yn dod i gytundeb teg am bwy sy’n talu’r morgais neu’r rhent a biliau, a sut y byddwch chi’n delio ag asedau ariannol eraill neu ddyledion.

Ond ni ddylech gytuno ag unrhyw beth na allwch chi gadw ato.

Deall gwahanu cyfreithiol neu farnwrol

O dan achosion prin iawn, defnyddir ‘gwahaniad barnwrol’ neu ‘wahaniad cyfreithiol’ gan bobl nad ydynt eisiau ysgaru neu ddiddymu eu partneriaeth sifil neu na allant wneud hynny am resymau crefyddol.

Byddai’n rhaid i chi ymgeisio i’r llys am ‘archddyfarniad gwahanu’.

Serch hynny, ychydig iawn o bobl sy’n defnyddio hyn gan fod cytundebau gwahanu yn gyfreithiol rwym yn yr Alban.

Eich cam nesaf

Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol ar ysgariad neu ddiddymiad.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?