Cytundebau gwahanu yn hytrach nag ysgariad neu ddiddymiad

Os ydych yn meddwl am gael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon, ond nad ydych wedi cyflwyno’r papurau, gallwch gael cytundeb gwahanu. Bydd hwn yn nodi pwy fydd yn talu’r rhent neu forgais a biliau, nes byddwch yn penderfynu a ydych am symud ymlaen i gael ysgariad neu ddiddymiad.

Beth yw cytundeb gwahanu?

Mae cytundeb gwahanu yn ddefnyddiol os nad ydych wedi penderfynu eto a ydych am gael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, neu os na allwch wneud hynny eto. Mae’n gytundeb sydd – yn nodweddiadol – yn nodi’r trefniadau ariannol y byddwch yn eu sefydlu tra byddwch wedi gwahanu. Gall gynnwys amrywiaeth o feysydd:

  • pwy sy’n talu’r morgais neu rent, a biliau’r teulu
  • pwy sy’n parhau i fyw yng nghartref y teulu a/neu beth sy’n digwydd os bydd yn cael ei werthu
  • beth sy’n digwydd i unrhyw ddyledion, fel benthyciadau neu orddrafft
  • beth sy’n digwydd i gynilion, buddsoddiadau ac asedau ariannol eraill
  • beth sy’n digwydd i unrhyw eitemau fel ceir neu ddodrefn, yn arbennig rhai a brynwyd ar y cyd
  • a fydd arian cynhaliaeth yn cael ei dalu i gynnal un ohonoch a/neu unrhyw blant; a
  • threfniadau gofal plant: gyda phwy y bydd unrhyw blant yn byw a hawliau i’w gweld

Ar gyfer y cyplau hynny sy’n bwriadu gwahanu’n barhaol, yn ddelfrydol byddai’r cytundeb gwahanu’n egluro natur y cytundeb ariannol terfynol a gyflwynir o flaen y llys pan fydd ysgariad neu ddiddymiad yn dod i gasgliad yn derfynol.

Manteision ac anfanteision cytundeb gwahanu

Manteision:

  • Rydych yn cytuno nad oes raid i chi fyw gyda’ch gilydd, felly ni all eich cynbartner (gŵr, gwraig neu bartner sifil) honni eich bod wedi ei adael nag fel arall
  • Rydych yn dangos eich bod chi eich dau yn ystyried bod y berthynas ar ben a’r dyddiad y daeth i ben
  • Mae’n hyblyg – gallwch benderfynu beth hoffech chi ei gynnwys
  • Os byddwch yn cadw ato, gall y cytundeb gadw’r gwahanu yn llai stormus ac y bydd y ddau ohonoch yn gwybod beth yw eich sefyllfa
  • mae’n rhoi eglurdeb a sicrwydd i’r ddau ohonoch
  • er nad yw’n gyfreithiol rwym yn dechnegol, bydd cytundebau a negodwyd yn gywir ac yn deg yn cael eu cynnal os cânt eu herio

Anfanteision:

  • Nid yw’n hawdd i’w orfodi
  • Ni ellir ei newid oni bai eich bod chi eich dau yn cytuno ar y newidiadau
  • Gall llys anwybyddu peth neu’r cyfan o’r cynnwys os byddwch yn symud ymlaen i ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil – nid yw’n cynrychioli’r gair olaf

Datgelu ariannol: bod yn agored am eich arian

Er mwyn i gytundeb gwahanu fod yn rhwymol yn gyfreithiol, rhaid i chi a’ch partner fod yn hollol agored am eich arian. Gelwir hyn yn ‘ddatgelu ariannol’. Yn y ffordd honno bydd y ddau ohonoch yn gwybod beth sydd gan y llall mewn cynilion, buddsoddiadau, eiddo a dyledion, a gallwch gytuno beth y mae’r ddau ohonoch yn gyfrifol am ei dalu.

Os na fyddwch yn agored a gonest am eich arian, mae’n debygol o olygu na fyddwch yn gallu dibynnu ar y cytundeb yn y dyfodol.

A ddylech gael cyngor cyfreithiol?

Nid oes angen i chi gael cyngor cyfreithiol wrth lunio cytundeb gwahanu, ond mae’n syniad da iawn gwneud hynny. Pam? Mae nifer o resymau:

  • oherwydd eich bod yn cytuno i gytundeb a all fod yn rhwymol yn gyfreithiol
  • gallwch gael cyngor a oes unrhyw resymau pam na ddylech lofnodi’r cytundeb gwahanu, cyn i chi ei lunio
  • mae eich cytundeb gwahanu yn fwy tebygol o fod yn rhwymol yn gyfreithiol os ydych chi a’ch cynbartner wedi rhoi datgeliad ariannol llawn a’ch bod chi eich dau wedi cael cyngor cyfreithiol annibynnol gan gyfreithiwr

Mae’n arbennig o bwysig cael cyngor cyfreithiol gan gyfreithiwr os yw’r gwahanu yn chwerw, os bydd un ohonoch yn llawer cyfoethocach na’r llall neu os yw eich cynbartner yn eich bwlio neu eich bygwth ac yn rhoi pwysau arnoch i lofnodi’r cytundeb.

Os ydych chi a’ch cynbartner eisoes wedi penderfynu a chytuno beth hoffech chi ei gynnwys yn eich cytundeb gwahanu, dylech ofyn i’ch cyfreithiwr eich hun ei wirio a’i lunio fel dogfen gyfreithiol. Ni allwch chi eich dau ddefnyddio’r un cyfreithiwr.

Pryd allwch chi ddefnyddio cytundeb gwahanu?

Gallwch ddefnyddio cytundeb gwahanu os byddwch chi neu eich cynbartner yn ystyried cael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, ond nad ydych wedi penderfynu gwahanu yn bendant.

Gallwch hefyd ddefnyddio cytundeb gwahanu os nad ydych yn gallu ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil – efallai oherwydd eich bod wedi bod gyda’ch gilydd am lai na blwyddyn yng Nghymru a Lloegr neu am lai na dwy flynedd yng Ngogledd Iwerddon – ond am gytuno pwy ddylai dalu beth.

A yw cytundeb gwahanu yn un y gellir ei orfodi dan y gyfraith?

Yn dechnegol nid yw cytundebau gwahanu yn rhai y gellir eu gorfodi dan y gyfraith. Fodd bynnag, os bu’r ddau ohonoch yn agored ac yn onest am eich arian ac wedi cael cyngor cyfreithiol annibynnol am y cytundeb ac wedi diogelu’ch hunain, gallai fod yn anodd i chi ddadlau mewn llys na ddylech orfod cadw ato.

Fodd bynnag, ni fyddai llys yn caniatáu – er enghraifft – i un ohonoch gael eich rhwymo gan derm yn y cytundeb gwahanu a ddywed na allech fyth fynd i’r llys i gael arian cynhaliaeth neu arian i gynnal plentyn.

Deall gwahanu cyfreithiol neu farnwrol

Mewn achosion prin, gellir defnyddio ‘gwahanu cyfreithiol’ neu ‘wahanu barnwrol’. Y prif resymau yw oherwydd:

  • mae eich crefydd yn eich gwahardd rhag cael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil
  • rydych am gael rhagor o amser a llonydd i benderfynu a ydych am gael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil
  • rydych wedi bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil am lai na blwyddyn yng Nghymru a Lloegr neu am lai na dwy flynedd yng Ngogledd Iwerddon

Mae’n broses lawer mwy ffurfiol na llunio cytundeb gwahanu. Rhaid i chi ofyn am ‘wahaniad cyfreithiol’ neu ‘farnwrol’ trwy lenwi ffurflen a’i hanfon at eich llys lleol. Nid yw’r math hwn o wahanu yn diweddu priodas – yn syml cewch eich rhyddhau o’r gofyniad i gydfyw. Golyga hyn nad ydych yn rhydd i ailbriodi.

Eich cam nesaf

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?