Datrys problemau ag atwrneiod ac ymddiriedolwyr

Gall fod yn wir bryder i feddwl y gallai person sy’n gyfrifol am arian rhywun arall wneud rhywbeth o’i le, neu efallai nad ydynt yn gymwys. Rhaid i chi ddatrys y broblem – boed trwy egluro camddealltwriaeth, neu gymryd camau.

Beth yw atwrneiod ac ymddiriedolwyr?

Mae atwrneiod ac ymddiriedolwyr yn gofalu am arian a materion ariannol ar gyfer pobl eraill. Nid oes rhaid iddynt fod yn gyfreithwyr – gall unrhyw un ddod yn atwrnai neu ymddiriedolwr.

Penodir atwrneiod o dan atwrneiaeth, sy’n rhoi’r hawl iddynt wneud penderfyniadau ariannol a (weithiau) meddygol i rywun arall. Weithiau, gall pobl dderbyn grymoedd tebyg gan lys, ac os ydynt wedi’u penodi gan y llys, fe’u gelwir yn:

  • dirprwyon (Cymru a Lloegr), sef y term y byddwn yn ei ddefnyddio yn yr erthygl hon
  • gwarcheidwaid neu ymyrwyr (yr Alban)
  • rheolwyr (Gogledd Iwerddon)

Penodir ymddiriedolwyr i reoli ymddiriedolaeth – swm o arian neu asedau a ddelir er budd rhywun arall. Gallai hyn fod yn arian y mae rhywun wedi’i adael yn ei ewyllys i dalu am addysg plentyn, neu efallai’n arian i berson sy’n anabl ac yn methu â rheoli ei hun.

Pryd i boeni am atwrneiod ac ymddiriedolwyr

Rhaid i atwrneiod, dirprwyon ac ymddiriedolwyr weithredu er lles:

  • gorau’r person a wnaeth yr atwrneiaeth
  • y person y penododd y llys hwy i ofalu am ei gyllid
  • bobl a ddylai elwa ar yr ymddiriedolaeth

Ni ddylech gymryd camau os ydych chi’n credu:

  • nad ydynt yn gweithredu er lles gorau’r person
  • yn camddefnyddio arian
  • yn gwneud penderfyniadau gwael sy’n effeithio ar y person
  • yn cyflawni trosedd

Mae’r hyn y dylech chi ei wneud yn dibynnu ar p’un a ydynt yn atwrnai, yn ddirprwy neu’n ymddiriedolwr.

Os ydych yn poeni am atwrnai neu ddirprwy

Awgrym da

Eich cam cyntaf yw trafod pethau’n bwyllog gyda’r dirprwy neu’r atwrnai.

Os mai’r person rydych chi’n poeni amdanynt yw eich atwrnai eich hun, neu os ydych yn gweithredu fel atwrnai ar y cyd gyda nhw, dylech ddechrau drwy siarad â hwy. Mae’r un peth yn berthnasol os oes gennych bryderon am ddirprwy (neu berson cyfatebol yn yr Alban neu Ogledd Iwerddon). Efallai y byddant wedi gwneud camgymeriad y gallwch ei gywiro heb fawr o drafferth. Dywedwch wrthynt yn glir am yr hyn sy’n eich pryderu, a cheisiwch ddod i gytundeb.

Os na allwch chi ddatrys pethau drwy siarad, neu os ydych yn credu bod rhaid i’r hyn y maent yn ei wneud gael ei atal ar frys (er enghraifft, rydych yn credu eu bod yn cyflawni trosedd), dylech roi gwybod amdanynt i’r sefydliad a gofrestrodd yr atwrneiaeth neu a benodwyd hwy fel dirprwy, gwarcheidwad neu ymyrrwr, neu reolwr.

Os nad eich atwrnai neu atwrnai ar y cyd gyda chi yw’r person rydych yn poeni amdano, neu os nad ydych yn teimlo’n gyfforddus yn siarad â’r bobl dan sylw, cysylltwch ag un o’r sefydliadau hynny’ uniongyrchol.

Beth ellid ei wneud am eich pryderon?

Unwaith y byddwch wedi mynegi eich pryderon, bydd rhywun o’r sefydliad y cysylltoch ag ef yn ymchwilio. Os ydynt yn credu bod rhywbeth o’i le, gallant:

  • Cael barn arbenigol arall – gallent archebu adroddiad ffurfiol gan awdurdod lleol, ymwelydd GIG neu berson arall diduedd.
  • Dweud wrth yr atwrnai neu’r dirprwy yr hyn y maent yn ei wneud o’i le, a rhoi cyfarwyddiadau mwy manwl am sut y dylent weithredu.
  • Cael esboniad – gallant ofyn i’r atwrnai esbonio eu gweithredoedd, a mynd â phethau ymhellach os nad ydynt yn fodlon â’r ateb.
  • Atal neu gael gwared ar yr atwrnai neu’r dirprwy’n barhaol.

Os yw’r person mewn perygl

Os credwch y gallai’r atwrnai neu’r dirprwy (neu eu gweithredoedd) roi’r person y maent yn gyfrifol amdanynt mewn perygl corfforol, ffoniwch yr heddlu ar unwaith.

Os ydych yn poeni am ymddiriedolwr

Os nad ydych yn hapus gyda’r ffordd y mae ymddiriedolwr yn ymddwyn, efallai y byddwch yn gallu eu hatal. Ni all llawer o bobl ddiswyddo ymddiriedolwr. Os yw’n eich ymddiriedolaeth chi (hynny yw, chi sefydlodd ef gan ddefnyddio’ch asedau – eich arian a’ch buddsoddiadau) efallai y bydd y grym gennych i wneud hynny. Gall ymddiriedolwr arall wneud hynny hefyd – mae sut mae hyn yn gweithio yn dibynnu ar reolau’r ymddiriedolaeth benodol. Mae’n werth derbyn cyngor proffesiynol os ydych yn dymuno gweithredu.

Os nad ydych yn rhan agos, dylech siarad â’r person wnaeth roi’r asedau yn yr ymddiriedolaeth (os gallwch), neu geisio trafod materion gydag ymddiriedolwyr eraill.

Os oes rhaid cael gwared ar ymddiriedolwr

I ddechrau, os mai chi sefydlodd yr ymddiriedolaeth, edrychwch ar y dogfennau ymddiriedolaeth i weld a yw’r rheolau’n caniatáu i chi gael gwared ar ymddiriedolwyr.

Os ydych yn ymddiriedolwr arall i’r ymddiriedolaeth neu os ydych yn fuddiolwr o’r ymddiriedolaeth, weithiau gellir cael gwared ar ymddiriedolwr trwy ddefnyddio darpariaethau cyfreithiol eraill na fyddant i’w cael yn y dogfennau ymddiriedolaeth eu hunain fel arfer. Dylech siarad â chyfreithiwr os ydych yn y sefyllfa hon.

Os yw’r dogfennau ymddiriedolaeth neu ryw ddarpariaeth gyfreithiol arall yn caniatáu i chi gael gwared ar ymddiriedolwyr, mae angen y gwaith papur cywir arnoch. Gallwch ei chael gan y cyfreithiwr neu’r cwmni ariannol sy’n rheoli’r ymddiriedolaeth. Fel arfer, y cyfan sy’n angenrheidiol yw llofnodi ffurflen ychwanegol. Efallai y bydd rhaid i’r ymddiriedolwr rydych am ei ddileu ei lofnodi, ond efallai y gallwch gael gwared arno heb ei lofnod. A chofiwch bod angen o leiaf dau ymddiriedolwr ar y rhan fwyaf o ymddiriedolaethau – felly os bydd dileu un ymddiriedolwr yn eich gadael heb ddigon, bydd arnoch angen dod o hyd i un arall.

Beth bynnag fo’ch amgylchiadau, y syniad gorau yw siarad â’ch cyfreithiwr neu sefydliad ariannol sy’n rheoli’r ymddiriedolaeth.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?