Cyflogi rhywun i roi cymorth gyda’ch gofal

Gall gofalwyr neu gynorthwywyr personol roi cymorth i chi fyw’n annibynnol yn eich cartref eich hun. Os byddwch yn penderfynu penodi un - gan ddefnyddio’ch arian eich hun neu drwy daliadau uniongyrchol - mae llawer i’w ystyried.

Beth all ofalwr neu gynorthwyydd personol ei wneud i mi?

Mae gofalwr neu gynorthwyydd personol yna i’ch cefnogi fel y gallwch fyw mor annibynnol â phosibl yn eich cartref eich hun.

Efallai byddant yn gweithio am ychydig oriau’r wythnos yn unig, neu am sawl awr bob dydd (neu nos) ac yn helpu gydag amrywiaeth o dasgau fel:

  • Siopa.
  • Paratoi prydau.
  • Cymorth gyda meddyginiaeth.
  • Gyrru neu’ch helpu i fynd o gwmpas.
  • Cefnogi gofalwyr teulu pan fydd angen seibiant arnyn nhw.
  • Gofal personol, fel ymolchi, gwisgo a defnyddio’r tŷ bach.

Defnyddio taliadau uniongyrchol i gyflogi cynorthwyydd personol

Wyddoch chi?

Amcangyfrifir y bydd mwy na miliwn o gynorthwywyr personol yn gweithio yn y DU erbyn 2025.

Os ydych yn gymwys am gyllid i gael gofal cymdeithasol yn eich cartref, mae’r swm o arian yr aseswyd bod ei angen arnoch ar gyfer eich gofal yn gallu cael ei dalu’n syth i’ch cyfrif banc.

Mae hynny’n golygu, yn lle cael cynorthwyydd personol sy’n cael ei ddarparu gan y cyngor, gallwch ei gyflogi’n uniongyrchol neu benodi asiantaeth gofal cartref i wneud hynny drosoch.

Defnyddio asiantaeth gofal cartref

I lawer o bobl, mae defnyddio asiantaeth gofal cartref yn llawer llai trafferthus. Ond mae’n rhaid i chi fod yn ymwybodol o rai materion pwysig:

  • Nid yw’r un rheolaeth gennych dros bwy sy’n rhoi’r gofal a chymorth i chi o’i gymharu â phe byddech yn cyflogi rhywun fel cymhorthydd(ion) personol eich hun.
  • Nid yw rhai cwmnïau gofal cartref yn cael eu rheoleiddio. Er enghraifft, gyda gwasanaethau rhagarweiniol, pan fydd gofalwr wedi’i ddyrannu, yr unigolyn sydd angen gofal a’i deulu sy’n gyfrifol am eu rheoli. Os ydych am osgoi’r math hwn o gwmni, gofynnwch iddynt anfon copi o’u hadroddiad Comisiwn Ansawdd Gofal (CQC) atoch. Os na allant wneud hynny, yna mae’n arwydd y gallent fod yn asiantaeth ragarweiniol heb ei reoleiddio.

Bydd asiantaeth reoleiddio yn ymdrin â phob taliad, treth ac yswiriant, yn ogystal â gwneud gwiriadau heddlu ac yn ymchwilio i eirdaon.

Fodd bynnag, efallai nad yr un person a fydd yn ymweld â’ch cartref bob amser.

Ac, wrth gwrs, mae’n costio mwy – caniatewch £5 i £10 ychwanegol yr awr, gan ddibynnu ar eich anghenion gofal a ble rydych yn byw.

I ddod o hyd i asiantaeth gofal cartref, ewch i wefan y UK Home Care Association (UKHCA).

Cyflogi cynorthwyydd personol

Mae’n amlwg bod rhai manteision yma.

Drwy gyflogi rhywun eich hun, cewch fwy o ddewis a rheolaeth ar bwy sy’n gofalu amdanoch a pha dasgau a wnânt.

Ond mae hefyd yn eich troi’n gyflogwr ar unwaith, gyda’r holl faterion cyfreithiol, ariannol ac ymarferol sydd ynghlwm gyda hynny.

Felly cyn dewis y llwybr hwn, bydd angen i chi ystyried llawer o bethau.

Cyflogi gofalwr neu gynorthwyydd personol

Oni bai bod rhywun rydych yn ei adnabod (efallai eich gofalwr asiantaeth neu awdurdod lleol) bydd angen i chi hysbysebu, cyfweld a gwneud gwiriadau.

Efallai yr hoffech gyflogi rhywun rydych yn ei adnabod i ddarparu’r gofal, fel aelod o’r teulu neu ffrind. Fodd bynnag, os ydych yn gymwys i gael cyllid awdurdod lleol a defnyddio taliadau uniongyrchol i gyflogi gweithiwr gofal mae yna reolau ynghylch cyflogi aelodau o’r teulu. Mae’r rheolau hyn yn amrywio yn dibynnu a ydych yng Nghymru, Lloegr, yr Alban neu Ogledd Iwerddon

Gwiriwch y rheolau ar gyflogi rhywun rydych yn ei adnabod ar wefan Carers UK.

Efallai y bydd asiantaethau recriwtio yn codi ffi arnoch, ond gallai fod yn werth chweil am y tawelwch meddwl ychwanegol

Gwirio hawl rhywun i weithio yn y DU

Fel cyflogwr, mae’n rhaid i chi sicrhau bod unrhyw ddarpar weithiwr yn gymwys i weithio yn y DU cyn eu cyflogi.

Gofynnwch am weld pasbortau pobl neu brawf adnabod arall i brofi eu bod yn dod o’r Ardal Economaidd Ewropeaidd neu fod ganddynt fisa i ithio yma.

Cofiwch gadw copi o’r gwaith papur.

I gael gwybod rhagor am yr hawl i weithio yn y DU, ewch i wefan y Swyddfa Gartref.

Gwiriadau’r Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) (gwiriadau CRB yn flaenorol)

Bellach, gelwir gwiriadau’r Swyddfa Cofnodion Troseddol (DBS) yn wiriadau’r Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS), neu wiriadau Diogelu Grwpiau Bregus (PVG) yn yr Alban.

Mae’n rhaid i chi gael copi o’r gwiriad DBS ar gyfer unrhyw un rydych yn gobeithio eu cyflogi cyn i chi roi cyfweliad iddynt neu eu gadael i mewn i’ch cartref.

Llunio cytundeb cyflogaeth ar gyfer gofalwr neu gynorthwyydd personol

Bydd angen i chi ddarparu datganiad ysgrifenedig o gyflogaeth. Dylai hyn gynnwys y tasgau penodol y disgwylir i’r cynorthwyydd personol eu darparu, lle gwaith, oriau gwaith, cyfradd tâl, hyd y gyflogaeth a hawl i wyliau.

Tâl a threth

Rhaid i chi o leiaf dalu’r isafswm cyflog i’ch cynorthwyydd personol – yn realistig, rydych yn sôn am tua £10 yr awr, neu’n agosach i £12 os yw’ch anghenion gofal yn fwy cymhleth.

Efallai hefyd y byddwch yn gyfrifol am ddidynnu treth ac Yswiriant Gwladol o’i gyflog, yn ogystal â thalu cyfraniad Yswiriant Gwladol fel cyflogwr.

Cewch wybod rhagor am dreth ac Yswiriant Gwladol wrth gyflogi pobl yn eich cartref eich hun ar wefan Cyllid a Thollau EM (HMRC).

Amser i ffwrdd, tâl salwch a thâl gwyliau

Bydd rhaid i chi dalu’r rhain, ond bydd hefyd angen i chi ddod o hyd i rywun i gymryd lle’r gweithiwr.

Mae gan eich gofalwr neu’ch cynorthwyydd personol hawl i:

  • Egwyliau gorffwys
  • Tâl gwyliau
  • Tâl salwch (yn yr rhanfwyf o achosion)
  • Uchafswm o oriau gwaith mewn unrhyw wythnos

Yswiriant

Fel cyflogwr, mae’n rhaid i chi gael Yswiriant Atebolrwydd Cyflogwr ac Yswiriant Atebolrwydd Cyhoeddus.

Dylai fod eich taliadau uniongyrchol yn gallu helpu tuag at gost hyn, ond bydd yn dibynnu ar eich awdurdod lleol.

Darganfyddwch fwy ar wefan Y Rheoleiddwr Pensiynauopens in new window.

Defnyddio gofalwr neu gynorthwyydd personol i reoli eich taliadau uniongyrchol

Mewn rhai achosion, gallwch ddewis i’ch cynorthwywyr personol neu ofalwr cael a rheoli’r taliadau uniongyrchol gan y cyngor ar eich rhan. Mae hwn fel arfer yn cael ei roi ar waith ar ran rhywun sydd heb y gallu meddyliol i wneud hynny ei hun ac fel arfer gan fod teulu’r unigolyn wedi gofyn am y trefniant.

Mae risgiau gyda’r math hwn o drefniant. Ac yn arbennig, rhaid gwarchod oedolion sy’n agored i niwed rhag twyll.

Felly, cyn cytuno i drefniant o’r fath hwn, rhaid bodloni’r awdurdod lleol fod y cynorthwyydd personol neu’r gofalwr yn ‘berson addas’ ac y bydd yn ymddwyn er budd pennaf y person maent yn gofalu amdanynt.

Gofynnwch i’ch awdurdod lleol ddarparu manylion ysgrifenedig ei broses i sicrhau bod cynorthwyydd personol yn cael ei ystyried i fod yn ‘berson addas’.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?