Dewisiadau gofal plant

Gall dewis y gofal plant cywir fod yn dasg sy’n codi ofn. Mae ein canllaw yn eich tywys trwy’r gwahanol ddewisiadau - meddyliwch pa rai sy’n addas i anghenion ein teulu a’ch cyllideb.

Gwarchodwr plant cofrestredig

Costau gofal plant

Bydd costau gofal plant yn dibynnu ar y dewis a wnewch a’ch lleoliad. Er mwyn cymharu costau yn gyflym, gweler ein cymhariaeth costau gofal plant cyfartalog.

Beth ydyw?

Rhywun sy’n gofalu am blant yn ei gartref ei hun ac sydd wedi cofrestru gydag un o’r canlynol:

  • Ofsted (Lloegr)
  • Care Inspectorate (Yr Alban)
  • Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol (Cymru)
  • Ymddiriedolaeth Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol (Gogledd Iwerddon)

Manteision ac anfanteision

  • Maent yn hunangyflogedig, felly nid oes raid i chi boeni am dalu eu treth neu gyfraniadau Yswiriant Gwladol (NI)
  • Cyn belled â’u bod wedi cofrestru, gallech fod yn gymwys am help i dalu am eu gofal plant drwy ddefnyddio Gofal Plant Di-dreth, neu hawlio hyd at 85% yn ôl o’r gofal plant misol os ydych yn gymwys am Gredyd Cynhwysol, neu i ddefnyddio talebau gofal plant neu hawlio’r elfen gofal plant o’r Credyd Treth Gwaith.
  • Mae llawer o ofalwyr plant yn gweithio oriau hyblyg ac yn casglu/gollwng plant yn yr ysgol neu gylch chwarae.
  • Gallwch ddefnyddio eich lwfans gofal plant wythnosol am ddim os yw eich plentyn yn dair neu bedair oed.
  • Bydd angen i chi wneud trefniadau eraill os bydd yn wael neu ar wyliau.

Meithrinfa ddydd

Beth ydyw?

Gofal ac addysg i blant rhwng chwe wythnos a phum mlwydd oed.
Gallant gael eu rhedeg yn breifat neu gan sefydliadau cymunedol, awdurdodau lleol neu gyflogwyr.

Manteision ac anfanteision

Nani

Beth ydyw?

Rhywun sy’n gofalu am blentyn yn ei gartref ei hun. Fel arfer mae’n rôl lle bydd yr unigolyn yn byw yn y cartref neu’n dod i mewn yn ddyddiol, ond mae nanis rhan-amser ar gael hefyd.

Mae nanis yn gallu cofrestru gydag Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru o’u gwirfodd.

Manteision ac anfanteision

  • Mae eich plentyn yn cael gofal gartref.
  • Cyn belled â’u bod wedi cofrestru, gallwch ddefnyddio talebau gofal plant neu hawlio elfen gofal plant y Credyd Treth Gwaith.
  • Chi fydd y cyflogwr, ac yn gyfrifol am dalu’r Dreth Incwm a chyfraniadau YG.
  • Fel cyflogwr, mae cofrestru awtomatig yn golygu y bydd raid i chi dalu i bensiwn dros eich nani os bydd yn ennill mwy na £192 yr wythnos (£833 y mis) cyn treth.
  • Bydd angen i chi wneud trefniadau eraill os bydd yn wael neu ar wyliau.
Dysgwch fwy am gyflogi nani ar GOV.UK

Au pair

Beth ydyw?

Rhywun sy’n byw gyda chi a dysgu’r iaith a’r diwylliant lleol gan roi gofal plant am tua 30 awr a help o gwmpas y tŷ.

Manteision ac anfanteision

Dysgwch fwy am gyflogi au pair ar GOV.UK

Cylch chwarae neu gyn-ysgol

Beth ydyw?

Gofal ac addysg gymunedol a gwirfoddol ar gyfer plant rhwng tair a phump oed. Yn nodweddiadol maent yn cynnig sesiynau teirawr yn y bore neu’r prynhawn yn ystod y tymor.

Manteision ac anfanteision

Chwiliwch am gylch chwarae neu gyn-ysgol trwy adran Gwasanaethau Plant eich cyngor lleol

Canolfan Blant Dechrau’n Deg

Beth ydyw?

Canolfannau plant sy’n cael eu rhedeg gan yr awdurdod lleol gan gynnig cyngor a chefnogaeth i rieni a gofalwyr.

Mae rhai hefyd yn cynnig gofal plant i rai dwy i bedair oed.

Manteision ac anfanteision

  • Dewis rhad - mae llawer o’r gwasanaethau am ddim (gweler ein cymhariaeth costau gofal plant cyfartalog).
  • Gan eu bod yn ‘siop un stop’, gallwch gael cyngor ar bethau eraill fel hyfforddiant a chyfleoedd gwaith.
  • Nid yw pob canolfan yn caniatáu i chi adael eich plentyn yno trwy’r dydd.

Ysgol feithrin

Beth ydyw?

Cyflwyniad i addysg gynradd ar gyfer plant tair i bump oed – sy’n aml wedi ei gysylltu â chylch cyn-ysgol neu ysgol gynradd. Ar agor yn ystod oriau ysgol yn ystod y tymor.

Manteision ac anfanteision

  • Maent am ddim fel arfer os byddant yn gysylltiedig ag ysgol gynradd.
  • Bydd eich plentyn yn cael ei addysgu gan athrawon cymwysedig.
  • Bydd angen i chi chwilio am ddarpariaeth gofal plant arall ar gyfer gwyliau ysgol.

Teulu neu ffrindiau

A wyddech chi? Mae dros un o bob pedwar o deuluoedd yn defnyddio gofal nain a thaid yn ystod y tymor.

  • Ffynhonnell: Yr Adran Addysg, 2014

Beth ydyw?

Cael aelod o’ch teulu neu ffrind i ofalu am eich plentyn, naill ai am ddim, am daliad neu trwy drefniant lle byddwch yn gofalu am blant eich gilydd (a elwir yn ‘ofal plant dwyochrog’).

Gall hyn ymddangos yn ddewis cyfleus a fforddiadwy, ond gall y rheolau am y math hwn o drefniant fod yn gymhleth.

Manteision ac anfanteision

  • Nid oes rhaid i aelod o’r teulu gofrestru gydag Ofsted os yw’n darparu gofal plant am ddim
  • Yn ôl y gyfraith, ni allwch ddefnyddio ffrind i ofalu am eich plentyn yn rheolaidd am fwy na dwy awr y dydd yn ystod oriau gwaith arferol os yw’r plentyn dan wyth oed - oni bai bod eich ffrind yn ofalwr plant cofrestredig. Mae hyn yn rhywbeth i’w ystyried os oes gennych drefniant gofal plant dwyochrog
  • Os byddwch yn talu i aelod o’r teulu neu ffrind am ofal plant, ni allwch ddefnyddio talebau gofal plant na hawlio elfen gofal plant y Credyd Treth Gwaith new Credyd Cynhwysol oni bai ei fod yn ofalwr plant cofrestredig ac yn gofalu am o leiaf un plentyn arall nad yw’n perthyn.

Credydau Gofal plant Dynodedig i Oedolion

Mae’r cynllun hwn ar gyfer aelodau o’r teulu (neiniau a theidiau fel arfer) sy’n rhoi’r gorau i weithio er mwyn helpu i ofalu am blentyn.

Gallant elwa ohono os nad ydynt wedi cronni digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol (NI) i fod yn gymwys am bensiwn y wladwriaeth yn llawn.

Gall y gofalwr fod yn gymwys:

  • os yw’n hŷn nag 16 oed ond heb gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth
  • os yw’n perthyn i’r plentyn. Neiniau a theidiau yw’r gofalwyr mwyaf cyffredin, ond gall unrhyw aelod o’r teulu hawlio.

I fod yn gymwys, rhaid i’r plentyn fod dan 12 oed a:

  • bod y rhiant (neu’r prif ofalwr) yn gymwys am Fudd-dal Plant
  • bod gan y rhiant flwyddyn gymwys o gyfraniadau NI y mae’n fodlon eu trosglwyddo i’r gofalwr.
  • bod y rhiant (neu’r prif ofalwr) yn cytuno i’r cais. Efallai na fyddwch yn cytuno er enghraifft, os nad ydych yn dychwelyd i’r gwaith a bod angen y cyfraniadau NI arnoch.
Ewch i wefan GOV.UK am ragor o wybodaeth.

Ni ellir cyflwyno cais am flwyddyn dreth neilltuol tan y mis Hydref canlynol gan fod hyn yn caniatáu i gofnodion NI fod wedi eu diweddaru ar gyfer y flwyddyn dreth flaenorol.

I hawlio credydau Gofal plant Dynodedig i Oedolion, lawrlwythwch y ffurflenni cais ar wefan GOV.UKopens in new window.

Cofiwch, nid yw fyth yn rhy gynnar i ddechrau cynllunio ar gyfer cost gofal plant.
Does dim angen ichi fod ar incwm isel i gael help gyda chostau gofal plant. Mae nifer o leoedd sy’n cynnig help. Gwiriwch ein tudalen Help gyda Chostau Gofal Plant am fwy o wybodaeth.

Dewis y gofal plant cywir

Mae’r galw am lefydd gofal plant yn uchel ac weithiau’r unig ffordd o sicrhau lle yw cofrestru eich plentyn cyn ei eni hyd yn oed.

Mae costau gofal plant yn amrywio cryn dipyn gan ddibynnu ar ble yr ydych yn byw, felly mae’n syniad da cael gwybod beth allwch chi ddisgwyl ei dalu yn eich ardal.

Gweler ein cymhariaeth costau gofal plant cyfartalog ar gyfer y costau cyfartalog yn y Deyrnas Unedig a Llundain.

Gallwch gyfrifo a yw’r gofal plant rydych chi ei eisiau yn fforddiadwy trwy gymharu’r costau gyda’ch incwm dros ben ar ôl taliadau hanfodol.

Defnyddiwch ein Cynllunydd Cyllideb i weld sut mae costau gofal plant yn effeithio ar weithio amser llawn, rhan-amser neu hyblyg.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?