Digollediad os ydych wedi colli arian trwy gam-werthu

Os yw’ch cynghorydd wedi mynd yn fethdalwr a’ch bod wedi colli arian oherwydd eu hesgeulustod efallai y byddwch yn gallu cael rhywbeth yn ôl trwy’r Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol. Gwiriwch eich hawliau am forgeisi, pensiynau, yswiriant a buddsoddiadau eraill a gam-werthwyd a dysgu pryd a sut y gallech hawlio.

Gall y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol dalu digollediad hyd ar derfynau penodol os byddwch yn colli arian pan fydd banc, cymdeithas adeiladu, cwmni yswiriant neu gynghorydd ariannol yn mynd yn fethdalwr.

Mae hefyd yn edrych ar achosion ble gwerthwyd y math anghywir o gynnyrch i chi a’ch bod wedi colli arian, ac i’r unigolyn neu’r cwmni a roddodd y cyngor hwnnw i chi fynd allan o fusnes.

Yma rydym yn esbonio beth i’w wneud od ydych ar eich colled oherwydd:

  • Cam-werthu morgeisi
  • Cam-werthu yswiriant
  • Cyngor buddsoddi neu reolaeth buddsoddiad gwael

Ar gyfer beth na fydd y cynllun yn eich diogelu

Ni fyddwch wedi’ch diogelu gan y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol os:

  • Yw’r cwmni sy’n gyfrifol yn dal mewn busnes – rhaid i chi gwyno iddynt yn gyntaf ac yna fynd â’ch achos at Wasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol os nad ydych yn fodlon.
  • Nad oedd y cwmni wedi ei awdurdodi gan yr Awdurdod Rheoleiddio Darbodus neu’r Awdurdod Ymddygiad Ariannol (FCA) – gweler yr isadran nesaf ar gyfer sut i wirio hyn.
  • Roedd y cwmni wedi ei leoli dramor – er bod rhai cwmnïau gwasanaethau ariannol wedi eu cynnwys.
  • Ni wnaeth y buddsoddiad berfformio’n dda, oni bai y cafodd ei gam-werthu neu os rhoddwyd cyngor camarweiniol i chi am sut fyddai’n perfformio.

Os nad ydych wedi’ch diogelu oherwydd unrhyw un o’r rhesymau uchod, dysgwch beth i’w wneud trwy ddarllen Cam-werthu ariannol – beth i’w wneud os ydych wedi’ch effeithio

Gwiriwch fod eich cynghorydd wedi ei awdurdodi gan yr FCA

Er mwyn cael eich diogelu gan y cynllun ar gyfer cam-werthu, rhaid bod y cynghorydd wedi ei awdurdodi gan yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol (FCA) neu’r Awdurdod Rheoleiddio Darbodus (PRA). Mae’n hawdd iawn gwneud hyn ar gofrestr ar-lein yr FCA – dim ond fod angen i chi wybod beth yw enw’r cwmni neu gynghorydd.

Gwirio Chofrestr y Gwasanaethau Ariannol

Gallwch hawlio digollediad gan y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol os cam-werthwyd polisi yswiriant cyffredinol (yn hytrach na buddsoddiad) i chi a bod y cwmni a’i gwerthodd i chi wedi myn i’r wal.

Cam-werthu yw pan werthir polisi sy’n anaddas i chi. Gallai cwmni yswiriant neu gynghorydd fod yn euog o gam-werthu os ydynt:

  • Yn gwerthu yswiriant diogelu taliadau i chi sy’n cynnwys sicrwydd ar gyfer diweithdra er eich bod yn ddi-waith wedi ymddeol neu’n hunangyflogedig – byddai hyn yn golygu y byddai unrhyw hawliad yn debygol o gael ei wrthod.
  • Yn gwneud i chi brynu eu hyswiriant diogelu incwm cyn iddynt gymeradwyo’ch benthyciad – gallant fynnu bod gennych yr yswiriant hwn ond nid eich bod yn ei brynu ganddynt. Efallai na fyddwch yn sylwi y cam-werthwyd yswiriant i chi nes bod angen i chi hawlio ac yna gweld nad ydych wedi’ch diogelu.

Efallai y byddwch hefyd yn gallu hawlio gan y cynllun os:

  • Oedd gan eich cynghorydd ariannol neu frocer yswiriant ddyled i chi o hawliad a setlwyd gan y cwmni yswiriant, ond na wnaeth y cynghorydd neu frocer basio’r arian ymlaen i chi a’u bod wedi mynd i’r wal ers hynny.
  • Rhoddoch arian i’ch cynghorydd am eich premiwm yswiriant ac iddynt fynd allan o fusnes cyn ei dalu i’w cwmni yswiriant.
  • I chi ddioddef achos o dwyll – er enghraifft, os dywedodd y cynghorydd wrthych fod y premiymau yn fwy nag yr oeddynt mewn gwirionedd ac iddynt gadw’r gwahaniaeth.

Beth sydd heb ei gynnwys

Nid yw rhai mathau o yswiriant wedi eu diogelu gan y cynllun. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Unrhyw bolisi yswiriant cyffredinol a drefnwyd cyn 14 Ionawr 2005
  • Yswiriant morol
  • Yswiriant hedfan
  • Yswiriant busnes cludiant
  • Yswiriant credyd
  • Ailyswirio

Nid yw’r Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol yn cynnwys hawliadau yn erbyn cynghorwyr neu froceriaid wedi eu lleoli yn Ynysoedd y Sianel neu Ynys Manaw.

Faint allech chi ei gael?

Mae hyn yn dibynnu ar y math o yswiriant yr ydych yn hawlio ar ei gyfer.

Ar gyfer yswiriant gorfodol fel yswiriant car trydydd parti, dylech gael swm llawn gwerth yr hawliad yn ôl.

Ar gyfer mathau eraill o yswiriant fel yswiriant cynnwys tŷ, gall y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol dalu 90% o werth yr hawliad – er enghraifft, os ydych wedi colli £200 yna’r uchafswm digollediad y gallai’r cynllun dalu fyddai £180. Nid oes terfyn ar faint ellir ei dalu allan ond dim ond 90% o unrhyw hawliad allwch chi ei gael.

Os rhoddwyd cyngor gwael i chi am forgais ac i’r cwmni a roddodd y cyngor i chi fynd allan o fusnes, efallai y bydd y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol yn gallu talu digollediad i chi am unrhyw golled a ddioddefwyd o ganlyniad i’r cyngor drwg. Efallai y gallech hawlio os, er enghraifft:

  • Y gwerthwyd morgais i chi nad oedd yn addas ar eich cyfer ar y pryd oherwydd na chawsoch eich cynghori’n iawn am beth oedd ar gael.
  • Y gwerthwyd morgais i chi y byddech yn dal i’w dalu wedi i chi ymddeol, ac na wnaeth y cynghorydd wirio y byddech yn dal i allu gwneud y taliadau.
  • I chi dderbyn cyngor i ‘hunan dystio’ eich incwm a chymryd morgais drytach nag oedd ei angen arnoch.
  • I chi dderbyn cyngor i newid morgais, ond na roddwyd esboniad digonol i chi o pam ddylech newid ac i’r cyngor i newid arwain at golli arian i chi.

Faint allech chi ei gael?

Dim ond ar gyfer colled ariannol all y cynllun dalu, ac mae’r uchafswm y gallwch gael yn ddibynnol ar pryd yr aeth y cwmni dan sylw i’r wal a’i ‘ddatgan yn fethdalwr’ gan y cynllun.

Datganwyd yn fethdalwr ar neu wedi 1 Ionawr 2010 – gall y cynllun dalu uchafswm o £50,000 o’ch hawliad cam-werthu morgais yn erbyn un cwmni.

Datganwyd yn fethdalwr cyn 1 Ionawr 2010 – gall y cynllun dalu’r £30,000 cyntaf a 90% o’r £20,000 nesaf, hyd at uchafswm o £48,000 o’ch hawliad cam-werthu morgais yn erbyn un cwmni.

Er enghraifft, os ydych wedi colli £30,000 gallech gael y cyfan yn ôl, ond os ydych wedi colli £45,000 dim ond £43,500 fyddech yn gallu ei gael yn ôl.

Gallwch hawlio gan y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol os ydych wedi colli arian oherwydd buddsoddiad gwael neu gyngor buddsoddiad gwael am:

  • Stociau a chyfranddaliadau
  • Cronfeydd a reolir
  • Cynlluniau pensiwn personol
  • Buddsoddiadau hirdymor fel gwaddolion morgais

Dim ond os yw’r cwmni a roddodd y cyngor i chi wedi mynd allan o fusnes y gallech wneud cais i’r cynllun. Fel arall, dylech siarad â’r cwmni ei hun yn gyntaf.

Nid oes gennych hawl i ddigollediad dim ond am nad yw’ch buddsoddiad wedi perfformio’n dda neu os ydych yn colli arian. Rhaid bod eich colled oherwydd unrhyw un o’r canlynol:

  • Cyngor drwg neu gamarweiniol
  • Rheolaeth esgeulus o fuddsoddiadau
  • Twyll neu gamgyflead (er enghraifft, ble dywedwyd wrthych fod y buddsoddiad yn fath penodol o fuddsoddiad a’i fod yn rhywbeth arall, ac yna i chi ddibynnu ar yr hyn a ddywedwyd wrthych wrth brynu’r buddsoddiad)

Er enghraifft, os gofynnoch am fuddsoddiad gyda risg isel iawn o golli’ch arian ac i’ch cynghorydd argymell buddsoddiad risg uchel, efallai y gallech hawlio digollediad os colloch arian o ganlyniad. Ond os cymeroch fuddsoddiad risg uchel ar bwrpas ac yna i chi golli rhywfaint o’ch arian, ni fyddai gennych hawliad.

Faint allech chi ei gael?

Dim ond ar gyfer colled ariannol fydd y cynllun yn talu, ac mae’r uchafswm y gallwch gael yn ddibynnol ar pryd yr aeth y cwmni dan sylw i’r wal a’i ‘ddatgan yn fethdalwr’ gan y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol.

Datganwyd yn fethdalwr ar neu wedi 1 Ionawr 2010 – gall y cynllun dalu uchafswm o £50,000 am hawliadau cam-werthu yn erbyn un cwmni.

Datganwyd yn fethdalwr cyn 1 Ionawr 2010 – gall y cynllun dalu’r £30,000 cyntaf a 90% o’r £20,000 nesaf, hyd at uchafswm o £48,000 am hawliad cam-werthu yn erbyn un cwmni.

Er enghraifft, os ydych wedi colli £30,000 byddech yn cael y cyfan yn ôl, ond os ydych wedi colli £45,000 dim ond £43,500 fyddech yn ei gael yn ôl.

Cyn hawlio dylech:

  • Weld a oes gennych hawl i unrhyw arian gan ddiddymwyr y cwmni
  • Wirio fod y cwmni neu gynghorydd wedi ei awdurdodi gan yr FCA

Dylech edrych i weld a allwch hawlio’ch arian yn ôl gan y diddymwr yn gyntaf pob tro. Os nad yw hynny’n gweithio, yna gallwch hawlio gan y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol. Gallwch wneud hawliad ar-lein ar eu gwefan neu argraffu’r dogfennau a’u postio yn ôl.

Gallwch hefyd hawlio digollediad os byddai’ch banc, cymdeithas adeiladu neu undeb credyd yn mynd i’w wal – neu pe byddai’ch darparwr yswiriant neu bensiwn yn mynd i’r wal. Dysgwch fwy yn ein canllaw Y Cynllun Digolledu Gwasanaethau Ariannol

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?