Dileu swydd yn erbyn diswyddo annheg

Os ydych chi wedi dioddef diswyddiad annheg, megis diswyddo deongliadol, bydd y canllaw hwn yn eich helpu i wirio os oes gennych achos. Os ydych yn canfod nad yw’ch cyflogwr wedi dilyn y rheolau, efallai y gallech hawlio am ddileu swydd neu ddiswyddo annheg.

Beth yw dileu swydd?

Mae dileu swydd yn digwydd pan fydd eich swydd yn diflannu. Nid yw’r un fath â chael eich diswyddo am resymau eraill.

Pan fydd eich swydd yn cael ei dileu, nid ydych wedi gwneud unrhyw beth o’i le ac nid oes neb yn amau eich gallu i wneud eich swydd.

Y rhesymau mwyaf cyffredin i gyflogwyr ddileu swyddi pobl yw’r angen ar iddynt dorri costau, cau neu symud, neu oherwydd nad oes bellach angen y gwaith rydych chi’n ei wneud.

Beth yw proses dileu swydd deg?

Os yw dileu swyddi gorfodol yn angenrheidiol, mae’n rhaid i’r cyflogwr fod yn deg wrth benderfynu pwy sy’n mynd i golli eu swyddi. Wrth benderfynu, gallent ystyried rhai neu bob un o’r canlynol:

  • Os oes gennych chi undeb, unrhyw ddull dileu swyddi a gytunwyd â’r undeb hwnnw
  • Cofnodion presenoldeb a disgyblu
  • Medrau a phrofiad (gall hyn weithiau arwain at yr angen i bobl ailymgeisio am eu swydd)
  • Safonau gwaith

Mae’n rhaid i’ch cyflogwr hefyd roi digon o rybudd i chi o’r hyn sy’n digwydd, ymgynghori â chi ynglŷn â’r rheswm yr ydych wedi eich dethol ac ystyried rhywbeth amgenach na dileu swydd, gan gynnwys swydd wahanol os oes un ar gael.

Pryd y mae diswyddo yn annheg?

Dylai cyflogwyr bob amser siarad â chi’n uniongyrchol ynglŷn â’r rheswm am eich dethol ac edrych ar rywbeth amgenach na dileu swydd. Os nad yw hyn wedi digwydd, efallai eich bod wedi eich diswyddo’n annheg.

Bydd eich diswyddiad yn annheg os nad yw eich cyflogwr wedi dilyn proses dileu swydd deg. Yn ogystal, ni ddylai eich cyflogwr gael rheswm annheg dros eich dethol ar gyfer cael eich swydd wedi ei dileu, er enghraifft:

  • Rhyw
  • Hil
  • Oed
  • Cyfeiriadedd rhywiol
  • Crefydd
  • Beichiogrwydd
  • Anabledd
  • Bod yn aelod o undeb llafur
  • Gweithio’n rhan-amser neu ar gytundeb cyfnod penodedig

Os ydych yn credu nad yw eich cyflogwr wedi dilyn proses deg, neu rydych chi’n amau eich bod wedi eich dethol am reswm annheg, efallai y gallwch hawlio bod eich diswyddiad yn annheg mewn tribiwnlys.

Mewn sefyllfa o’r fath, efallai y bydd eich cyflogwr yn cynnig cytundeb cyfaddawdol. Swm o arian yw hyn yn gyfnewid am ildio eich hawl i fynd at dribiwnlys. Rhaid i’ch cyflogwr dalu ichi gael cyngor cyfreithiol annibynnol er mwyn ichi ddeall yn llwyr yr hawliau rydych chi’n eu hildio.

I gael rhagor o wybodaeth am ddileu swydd a sut y dylai eich cyflogwr fynd ati i gysylltu â chi, ewch i wefan GOV.UK.

Beth i’w wneud os ydych chi’n meddwl bod dileu eich swydd yn annheg

Cam 1 - Gwneud apêl ysgrifenedig

Os ydych chi’n meddwl bod dileu eich swydd yn annheg, fe ddylech yn gyntaf apelio yn erbyn penderfyniad eich cyflogwr.

Edrychwch ar eich cytundeb neu lyfryn staff ynglŷn â’r ffordd i wneud hyn a sicrhewch eich bod yn cadw llygad am unrhyw derfynau amser. Eglurwch pam rydych chi’n meddwl bod y ffordd rydych chi wedi eich dewis yn annheg a beth rydych chi am i’ch cyflogwr wneud i unioni’r sefyllfa.

Os oes gennych undeb llafur neu gynrychiolydd y gweithwyr, gallwch ofyn iddynt eich helpu gyda hyn.

Cam 2 – Siaradwch â chynrychiolydd eich undeb llafur

Os nad ydych chi’n hapus gydag ymateb eich cyflogwr, siaradwch â’ch undeb llafur neu eich cynrychiolydd staff, os oes gennych chi un. Efallai y byddant yn well am ddadlau’r achos ar eich rhan.

Cam 3 – Cymodi cynnar

Os nad yw trafodaethau gyda’ch cyflogwr yn gweithio a’ch bod yn meddwl bod gennych achos da, gallwch wneud hawliad i dribiwnlys cyflogaeth.

Cyn y gallwch wneud hyn, rhaid i chi hysbysu Acas, a fydd yn cynnig mynd at eich cyflogwr a cheisio setlo’r achos trwy gymodi cynnar.

Nid oes rhaid i chi na’ch cyflogwr gytuno i hyn. Rhaid i chi hysbysu Acas cyn gynted â phosibl oherwydd mae yna gyfyngiadau amser llym i hawlio.

Dysgwch fwy am Gymodi cynnar Acas.

Cam 4 – Ystyriwch dribiwnlys cyflogaeth

Os na allwch setlo eich hawliad trwy gymodi cynnar, a’ch bod yn dal i feddwl bod gennych achos da, gallwch fynd â’ch cyflogwr i dribiwnlys cyflogaeth.

Efallai y bydd rhaid i chi dalu ffi i wneud hawliad, ond mae’n bosibl y bydd hyn yn cael ei hepgor os ydych chi ar incwm isel.

Am gyngor ar hyn, siaradwch â’ch undeb llafur, Acas (y Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu), neu’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur os ydych chi’n byw yng Ngogledd Iwerddon.

Staff i mewn, staff allan

Mae gan eich cyflogwr hawl gyfreithiol i gyflogi staff newydd, hyd yn oed os ydynt yn dileu eich swydd chi. Efallai y byddant yn cyflogi rhywun i wneud gwaith gwahanol ble rydych chi’n gweithio neu i wneud eich gwaith chi mewn lleoliad gwahanol.

Os ydych chi’n meddwl y dylai’r swydd fod wedi cael ei chynnig i chi, yna mynnwch gyngor gan gynrychiolydd eich undeb neu gan gyfreithiwr.

“Prin mod i allan drwy’r drws nag yr oedd rhywun arall ddeng mlynedd ar hugain yn iau wedi cael fy swydd. Ceisiodd y penaethiaid ddweud wrtho i mai swydd newydd oedd, gyda medrau gwahanol, ond roeddwn i’n gwbl gymwys ac wnaethon nhw mo’i chynnig i mi. Gyda help fy undeb fe enillais fy achos mewn tribiwnlys cyflogaeth.” – Francois

Cael gwybod mwy

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?