Dogfennau ffeithiau allweddol sy'n esbonio'ch morgais

Pan fyddwch yn ymgeisio am forgais fe roddir gwybodaeth ichi am wasanaethau cwmni. Yn ogystal mae’n rhaid i chi gael rhyw fath o ddogfen(nau) esboniad morgais ar yr adeg pan argymhellir neu ddewisir cynnyrch. Fel arall gallwch ofyn amdano ar unrhyw adeg. Pan fydd y benthyciwr yn cytuno i fenthyg yr arian ichi yn y pen draw (ar ôl iddo gynnal yr holl wiriadau angenrheidiol), bydd yn anfon Cynnig Morgais ichi.

Mae’r canllaw hwn yn esbonio pam mae’n bwysig eich bod yn deall yr wybodaeth a’r dogfennau a gewch a sut y gallant eich helpu i gael cynnig morgais gwell.

Negeseuon allweddol ynghylch y gwasanaeth morgais

Awgrym

Gofynnwch i’ch benthyciwr neu’ch cynghorydd i esbonio eu gwasanaeth morgais yn eich cyfarfod cyntaf neu pan fyddwch yn cysylltu â nhw a gofynnwch amdano yn ysgrifenedig.

Mae’n rhaid i’r ‘Negeseuon allweddol ynghylch y gwasanaeth morgais’ gael ei esbonio ichi pan ydych yn siarad â’ch benthyciwr neu gynghorydd morgais. Mae’n rhaid iddo gynnwys:

  • Morgeisi pwy sy’n cael eu cynnig ichi – er enghraifft dim ond ei forgeisi ei hun fydd benthyciwr yn eu cynnig ichi fel arfer, tra gall brocer drefnu morgeisi o’r farchnad gyfan. Mae’n rhaid iddynt egluro ichi os oes unrhyw gyfyngiadau ar yr ystod o gynhyrchion morgais maent yn eu darparu. Bydd angen ichi wybod faint o ddewis fydd gennych chi.
  • Faint y bydd yn rhaid ichi ei dalu am y gwasanaeth. Gall fod yn ddim byd, ffi benodol neu ganran o swm y morgais, neu’r ddau. Dylech hefyd gael gwybod os yw cynghorydd yn cael taliad comisiwn.
  • Os yw manylion y morgais yn cael eu darparu ar sail gwybodaeth yn unig a’ch bod yn gwneud penderfyniad eich hun, a elwir hefyd yn “weithredu’n unig”, dylid egluro hyn ichi. Mae’n rhaid i froceriaid a chynghorwyr ariannol gynnig cyngor.

Mae’n rhaid darparu’r wybodaeth hon yn glir ac amlwg, fel rhan o’r sgwrs gychwynnol (yn achos cyfarfod neu sgwrs ffôn) neu ar sgrin (mewn achos gwerthiannau ar y rhyngrwyd) neu mewn dogfen (mewn achos cais trwy’r post).

Lle mae cynnyrch wedi’i argymell neu ddewis caiff Esboniad Ffeithiau Allweddol ei gyflwyno hefyd. Bydd hwn yn gadael ichi weld holl fanylion allweddol y cynnyrch a bydd yn manylu ar y taliadau misol y bydd angen ichi eu gwneud, y gyfradd llog sy’n gymwys, unrhyw ffioedd neu daliadau a’r cyfanswm i’w dalu dros gyfnod y morgais.

Holwch eto a ydych chi’n cael cyngor

Cewch gyngor ar y rhan fwyaf o werthiannau morgais. Fodd bynnag, bydd eithriadau. Er enghraifft, mae’n bosibl y byddwch yn gwrthod y cyngor a roddwyd ichi neu y byddwch am fynd ymlaen ar sail gwybodaeth rydych wedi’i chasglu ar eich hunan ar-lein neu drwy’r post.

Gelwir hyn yn werthiant gweithredu’n unig a bydd y benthyciwr yn ysgrifennu atoch i egluro nad ydych wedi cymryd cyngor ac nad yw wedi asesu addasrwydd y morgais ichi.

Bydd cael cyngor gan arbenigwr cymwys yn cynnig diogeliad ychwanegol i chi. Os digwydd fod y morgais yn anaddas ichi gallwch gwyno wrth Wasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol. Gallech golli’r hawl hon os dewiswch werthiant gweithredu’n unig.

Fel rheol gyffredinol, mae gwerthiant gweithredu’n unig yn golygu nad yw deialog wedi digwydd rhyngoch chi a’r cwmni yn ystod y gwerthiant er bod eithriadau os ydych ond yn gofyn am fwy o fanylion am eich morgais dewisol. Cewch wybod mwy am eich hawliau os byddwch yn cael cyngor gwael yn ein canllaw isod.

A oes angen ichi dalu am gyngor ar forgeisi?

Nid oes angen ichi dalu ffi ar y cychwyn am gyngor ar forgeisi o reidrwydd gan fod rhai broceriaid morgeisi’n cynnig gwasanaeth lle nad ydynt yn codi ffi. Yn hytrach na chael eu talu gan y sawl sy’n cael y morgais, maent yn cymryd comisiwn gan y benthyciwr. Dilynwch y ddolen isod i gael rhagor o wybodaeth am y gwahanol fathau o wasanaeth sy’n cael eu cynnig.

Dogfen esboniad morgais

Pan fydd darparwr benthyciadau neu gynghorydd yn argymell morgais, neu pan fydd darparwr morgais yn cyflwyno cynnig morgais, rhaid iddo roi dogfen esboniad morgais i chi sy’n seiliedig ar eich anghenion morgais ac sy’n egluro:

  • cost gyffredinol y morgais gan gynnwys llog, dros y cyfnod llawn
  • eich ad-daliadau misol
  • unrhyw ffioedd neu daliadau y mae’n rhaid i chi eu talu ar y cychwyn i gael y morgais
  • y gyfradd llog neu’r Gyfradd Codi Tâl Ganrannol Flynyddol (APRC) a’r math o log (h.y. sefydlog neu amrywiol)
  • beth sy’n digwydd os bydd y cyfraddau llog yn codi a sut y bydd hyn yn effeithio ar eich ad-daliadau
  • a oes gan y morgais nodweddion arbennig, megis y gallu i ordalu neu dandalu
  • a ydych yn gallu gwneud gordaliadau ac unrhyw gosbau am wneud hynny
  • beth sy’n digwydd os nad ydych eisiau’r morgais mwyach, a
  • hyd y cyfnod myfyrio (h.y. 7 niwrnod o leiaf, neu ragor yn ddibynnol ar y darparwr benthyciadau).

Gelwir y ddogfen gan amlaf yn Esboniad Ffeithiau Allweddol (KFI).

Erbyn 2019, bydd y Daflen Gwybodaeth Safonol Ewropeaidd (ESIS) yn disodli’r KFI presennol. Mae’r ddogfen ESIS yn debyg i’r KFI ond bydd rhagor o fanylder am y morgais a’r telerau a gynigir i chi ganddynt.

Gallai rhai cynghorwyr morgais a darparwyr benthyciadau roi ESIS i chi pan fyddant yn argymell morgais neu yn cyflwyno cynnig morgais. Tra gallai eraill barhau i roi fersiwn fwy manwl i chi o’r ddogfen KFI gyfredol gydag atchwanegiadau o unrhyw wybodaeth ychwanegol yn ôl yr angen tan hynny.

Cewch y ddogfen hon hefyd hyd yn oed os penderfynwch i fynd am werthiant gweithredu yn unig.

Sut y gall yr Esboniad Ffeithiau Allweddol eich helpu

Mae’r ddogfen Esboniad Ffeithiau Allweddol neu’r ESIS a roddir i chi’n hytrach, yn ei gwneud yn hawdd i chi gymharu cyfanswm cost morgeisi ochr yn ochr oherwydd mae’r dogfennau’n cynnwys yr un wybodaeth, wedi’i chyflwyno yn yr un ffordd fel arfer.

Er enghraifft, mae modd cymharu’r ad-daliadau misol yn gyflym, a beth sy’n digwydd ar ddiwedd y cynnig cychwynnol. Wrth gwrs, dylech chi hefyd ddarllen print mân y cynnig morgais cyn llofnodi unrhyw gynnig.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn gwybod am yr holl ffioedd y bydd yn rhaid ichi eu talu. Darllenwch ein canllaw isod i ddeall mwy am y ffioedd a’r taliadau gwahanol y bydd angen ichi eu cymharu.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?