Dylech flaenoriaethu a delio â llythyrau am daliad hwyr

Gall derbyn llythyr am daliad hwyr beri gofid mawr, ond does dim angen cynhyrfu. Yn gyntaf, mae angen i chi ddeall pa un o’ch dyledion yw’r pwysicaf ac wedyn dechrau delio â nhw neu siarad â chwmni sy’n rhoi cyngor diduedd am ddim ynghylch dyled. Cewch wybod mwy isod.

Dyledion â blaenoriaeth a dyledion heb flaenoriaeth

Mae’n bwysig gwybod y gwahaniaeth rhwng dyledion a blaenoriaeth a dyledion heb flaenoriaeth.

Nid y biliau mwyaf neu’r biliau â’r gyfradd llog uchaf yw eich dyledion â blaenoriaeth o reidrwydd. Ond os na chânt eu talu, gallech:

  • Golli’ch cartref – am nad ydych yn parhau â thaliadau morgais neu rent
  • Cael eich gwneud yn fethdalwr – am nad ydych wedi talu’ch biliau treth
  • Gweld bod eich system wresogi neu’ch goleuadau’n cael eu diffodd – am nad ydych wedi talu’ch biliau tanwydd
  • Derbyn ffurflen hawliad llys

Dyma’r dyledion â blaenoriaeth, y dylech eu talu’n gyntaf os na allwch dalu’ch holl filiau a’ch ad-daliadau dyledion:

  • Morgais, rhent ac unrhyw fenthyciadau a sicrhawyd yn erbyn eich cartref
  • Treth Incwm, Yswiriant Gwladol a TAW
  • Treth y Cyngor
  • Biliau nwy a thrydan
  • Cynhaliaeth plant
  • Trwydded deledu
  • Cytundebau hurbryniant, os yw’r hyn rydych yn ei brynu â nhw yn hanfodol, fel car i fynd i’r gwaith
  • Dirwyon llys

Mae eich dyledion heb flaenoriaeth yn cynnwys:

  • Biliau cerdyn credyd neu gerdyn siop
  • Benthyciadau diwrnod cyflog
  • Biliau credyd catalog neu mewn siop
  • Biliau dŵr
  • Gorddrafftiau
  • Benthyciadau personol
  • Arian a fenthycwyd gan deulu neu ffrindiau
  • Ffôn, Teledu a dyledion campfa

Pam na ddylech anwybyddu llythyrau am daliad hwyr

Os byddwch yn derbyn llythyr am daliad hwyr, y peth gwaethaf y gallwch ei wneud yw ei anwybyddu. Bydd hyn dim ond yn gwneud y sefyllfa’n waeth.

Gallai anwybyddu llythyrau am daliad hwyr:

  • Arwain at gostau taliad hwyr a ffioedd eraill, cynyddu eich dyledion ymhellach (er bod yn rhaid i’r benthyciwr anfon ‘hysbysiad ynghylch swm diffyg taliad’ o fewn 35 diwrnod yn dweud wrthych am y ffioedd hyn
  • Niweidio’ch sgôr credyd a’ch gallu i fenthyca yn y dyfodol – gallai achosion o golli taliadau a diffyg taliadau gael eu cofnodi yn eich adroddiad credyd

Beth i’w wneud os byddwch yn derbyn llythyr am daliad hwyr

Peidiwch â chynhyrfu os byddwch yn derbyn llythyr am daliad hwyr – dylai fod camau cyfreithiol yn ddewis olaf i gwmni sy’n mynd ar ôl eich dyled. Fodd bynnag, nid yw hyn yn golygu y gallwch anwybyddu’r llythyr.

Mae gwahanol fathau o lythyrau am daliad hwyr a rhaid cynnwys taflen wybodaeth gan yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol (FCA) gyda phob un am yr hyn y mae’r llythyr am daliad hwyr yn ei olygu a ble i fynd i gael cyngor. Dyma’r mathau o lythyr y gallech ei dderbyn:

  • Llythyrau’n dweud eich bod wedi colli taliad
  • Llythyr yn dweud eich bod mewn ôl-ddyled neu eich bod heb dalu
  • Llythyr yn rhoi saith diwrnod o rybudd i chi ynghylch camau llys

Siaradwch â’r bobl y mae arnoch arian iddynt

Dylech roi blaenoriaeth i siarad â’r bobl y mae arnoch arian iddynt neu gysylltu â chwmni sy’n rhoi cyngor diduedd am ddim ynghylch dyled a fydd yn eich helpu. Gallai’r cwmni neu’r cwmnïau y mae arnoch arian iddynt gynnig:

  • Trafod trefniad i ad-dalu’r hyn sydd arnoch mewn rhandaliadau
  • Rhewi neu leihau unrhyw daliadau llog
  • Rhoi ‘seibiant rhag taliadau’ byr ichi
  • Darparu ‘gofod anadlu’ ichi rhag llythyrau atgoffa a galwadau ffôn tra’ch bod yn trafod eich sefyllfa gyda darparwr cyngor ar ddyledion
  • Aildrefnu’r taliadau sydd gennych yn ddyledus, neu’r dyddiad cau ar gyfer talu

Bydd y rhan fwyaf o gredydwyr yn rhesymol os byddwch yn esbonio’ch sefyllfa wrthynt. Ond ni allant eich helpu chi os nad ydynt yn gwybod bod gennych broblemau.

Mae awgrymiadau ar sut i fynd at gredydwyr yn ein canllaw isod.

Gweithiwch faint sydd gennych yn ddyledus a faint gallwch fforddio’i ad-dalu

Mae angen i chi ddod i wybod faint o arian sydd gennych yn dod i mewn a faint o arian sydd gennych yn mynd allan i weld faint y gallwch ei neilltuo bob mis i dalu’ch dyledion.

Gallwch weithio faint o arian sydd gennych ar ôl bob mis gyda’n Cynlluniwr Cyllideb isod – neu gael cymorth gan wasanaeth sy’n rhoi cyngor am ddim ar ddyled (gweler yr adran ddiweddarach ‘Dylech gael cyngor am ddim ar ddyled os ydych yn cael trafferthion’).

Os ydych yn credu bod camgymeriad wedi digwydd

Os ydych chi’n credu bod camgymeriad wedi’i wneud neu fod dim arnoch yr arian mewn gwirionedd, peidiwch ag oedi – cysylltwch â’r cwmni ar unwaith fel nad yw llythyrau dilynol yn cael eu hysgrifennu.

Dylech gael cyngor diduedd am ddim ar ddyled os ydych yn cael trafferthion

Os ydych chi’n ei chael yn anodd ad-dalu’r arian sydd arnoch bob mis, siaradwch â chwmni sy’n rhoi cyngor diduedd am ddim ar ddyled. Byddant yn sôn wrthych am eich gwahanol opsiynau. Darllenwch ein canllaw isod i gael gwybod mwy.

Beth fydd yn digwydd os nad ydych yn ymateb

  • Byddwch yn parhau i dderbyn llythyrau a galwadau ffôn o bosibl gan eich credydwyr
  • Yn dibynnu ar y math o ddyled, byddwch wedyn yn derbyn hysbysiad ynghylch diffyg talu
  • Os nad ydych chi’n ymateb i’r hysbysiad ynghylch diffyg talu neu lythyrau’n galw am daliad, gallai’r credydwr drosglwyddo’ch dyled i asiantaeth casglu dyledion, ei gwerthu i gwmni sy’n prynu dyled neu gymryd camau cyfreithiol
  • Gallai eich credydwr fynd i’r llys sirol wedyn i gael dyfarniad yn eich erbyn am y ddyled. Yn yr Alban gelwir dyfarniad yn ‘ordinhad’

Rheolau ar gasglu dyledion

Mae arweiniad clir gan yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol am yr hyn na ddylai cwmni neu asiantaeth casglu dyledion ei wneud wrth gasglu dyled gredyd.

Ni allant:

  • Greu dogfennau sy’n edrych fel dogfennau llys pan nad dyna beth ydynt
  • Eich camarwain ynglŷn â’ch dyledion neu’ch hawliau
  • Defnyddio iaith gymhleth yn ddiangen
  • Cysylltu â chi ar adeg afresymol o’r dydd a rhaid iddynt ystyried unrhyw gais a wnewch i beidio cysylltu â chi ar adegau penodol neu mewn ffyrdd neilltuol
  • Anfon llythyrau’n galw am daliad wedi’u cyfeirio at ‘y deiliad’ (caniateir i gwmnïau cyfleustodau nad ydynt yn cael eu rheoleiddio gan yr FCA anfon llythyrau wedi’u cyfeirio at ‘y deiliad’ os bydd rhywun wedi symud)
  • Mynd ar ôl eich taliad os nad ydych yn atebol
  • Mynd i eiddo heb wahoddiad

Os yw casglwr dyledion yn torri rheolau’r FCA neu’n aflonyddu arnoch, dywedwch wrth eich Swyddfa Safonau Masnach leol amdanynt neu cwynwch wrth Wasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol.