Dyledion da a dyledion drwg

Cyn ichi gael benthyg arian, mae’n syniad da cael gwybod y gwahaniaeth rhwng dyledion da a dyledion drwg. Mae’n werth mynd i ddyled ar gyfer rhai pethau, ond gall dyledion eraill eich gadael mewn llanastr ariannol mawr. Dyma sut mae dweud y gwahaniaeth.

Beth yw dyled dda?

Yn syml, ystyr dyled dda yw rhywbeth sy’n fuddsoddiad synhwyrol yn eich dyfodol ariannol, a ddylai olygu eich bod ar eich ennill yn y tymor hir ac na ddylai gael effaith negyddol ar eich sefyllfa ariannol gyffredinol.

Bydd gennych reswm clir a phendant dros gymryd y ddyled, a chynllun realistig i’w thalu’n ôl sy’n caniatáu ichi glirio’r ddyled cyn gynted â phosibl neu mewn cyfres o daliadau rheolaidd a fforddiadwy (e.e. ar gyfer morgais).

Bydd rhywun â dyled dda hefyd wedi canfod y ffordd rataf bosibl o gael benthyg yr arian hwnnw. Bydd wedi gwneud hyn drwy ddod o hyd i’r dull benthyca, y gyfradd llog, y swm benthyciad neu gredyd, a’r telerau ac amodau mwyaf priodol ar ei gyfer. Mewn rhai achosion, bydd yn golygu cynnig â’r gyfradd llog isaf bosibl, ond ni fydd hynny’n wir ym mhob achos, er enghraifft os yw’r gyfradd isaf hefyd yn golygu costau uchel neu gosbau.

Enghreifftiau o ddyledion da

Dyma rai enghreifftiau o sut y gallech fod ar eich ennill yn y tymor hir wrth gymryd dyled:

  • Benthyciad myfyriwr. Bydd cymryd benthyciad myfyriwr i dalu am y brifysgol yn eich helpu i gael gradd. Mae hwn yn fuddsoddiad da gan fod graddedigion prifysgol fel arfer yn cael eu talu mwy na phobl nad ydynt yn raddedigion, ac yn bwysicach na hynny, gan fod y gyfradd llog yn gymharol isel a does dim rhaid ichi dalu’r benthyciad yn ôl nes eich bod yn ennill mwy na swm penodol.
  • Morgais. Mae morgais yn gallu bod yn ddyled dda, oherwydd bydd yn eich galluogi i brynu cartref i fyw ynddo. Ar ôl talu’r morgais hwnnw’n ôl, bydd y cartref hwnnw’n ased ariannol mawr sy’n debygol o gynyddu mewn gwerth dros amser. Hefyd, gallai’r taliadau morgais misol fod yn rhatach na rhent.
  • Buddsoddi yn eich busnes eich hun. Mae benthyciad i’ch helpu i ddatblygu eich busnes eich hun hefyd yn gallu bod yn ddyled dda, ar yr amod bod gennych chi gynllun busnes synhwyrol a realistig. Os bydd eich busnes yn gwneud yn dda, yn y pen draw bydd yn werth llawer mwy na’r benthyciad gawsoch chi ar y dechrau.
  • Prynu car rydych yn gallu ei fforddio, os yw’n hanfodol i’ch galluogi i fynd i’r gwaith ac ennill bywoliaeth. Ond mae’n bwysig bod gennych ddigon o incwm i allu fforddio costau ad-dalu’r benthyciad a chostau rhedeg y car.

Beth yw dyledion drwg?

Dyledion drwg yw’r rhai sy’n llyncu eich arian, nad ydynt yn fforddiadwy ac nad ydynt yn cynnig unrhyw obaith go iawn o ‘dalu am eu hunain’ yn y dyfodol.

Mae’n debygol nad oes gan ddyledion drwg unrhyw gynlluniau ad-dalu realistig ychwaith, ac maent yn aml yn digwydd wrth i bobl brynu eitemau nad ydynt wir eu hangen ar hap neu gael benthyg arian i dalu biliau bob dydd.

Os na allwch chi fforddio cael benthyg yr arian (er enghraifft, os nad ydych yn siŵr a fyddwch chi’n gallu gwneud yr ad-daliadau misol), mae’n bendant yn ddyled ddrwg.

Enghreifftiau o ddyledion drwg

Dyma rai enghreifftiau o bethau y dylech feddwl yn ofalus amdanynt cyn mynd i ddyled ar eu cyfer. Os na allwch chi fforddio talu’r ddyled yn ôl yn y tymor byr iawn, mae’n siŵr ei fod yn well ichi beidio â gwario’r arian.

  • Gwyliau moethus na allwch chi ei fforddio. Gall gwyliau moethus fod yn drip unwaith mewn oes, ond mae’n well ei osgoi os yw hefyd yn golygu oes o ddyled. Yn hytrach na mynd i ddyled ceisiwch gynilo yn gyntaf, gan ailystyried eich cynlluniau os bydd angen fel y bydd yn dal yn bosibl ichi fynd ar wyliau ond ei fod yn wyliau y gallwch ei fforddio.
  • Car newydd sbon nad oes arnoch ei angen. Os nad oes angen ichi brynu car newydd, meddyliwch ddwywaith am y peth. Mae ceir newydd bob amser yn colli eu gwerth, a petaech yn colli eich swydd, er enghraifft, ac yn methu gwneud yr ad-daliadau, efallai y byddai gennych fenthyciad sy’n fwy nag y gallech ei gael am werthu’r car. Mae hynny’n golygu na fyddai gennych gar ond y byddai gennych ddyled (a llog) ar ôl i’w thalu.
  • Cael benthyg arian i dalu biliau a/neu ymrwymiadau credyd eraill. Os ydych chi’n cael trafferth cyrraedd diwedd y mis, gallwch gael cyngor cyfrinachol yn rhad ac am ddim a fydd yn eich helpu i roi trefn ar eich sefyllfa ariannol.

Awgrymiadau ar sut mae osgoi dyledion drwg

Pan fyddwch yn ystyried cael benthyg arian, gofynnwch y cwestiynau canlynol i’ch hun. Os byddwch chi’n ateb ‘na’ i unrhyw un o’r cwestiynau, mae’n debygol bod honno’n ddyled ddrwg.

  • A fydd cael benthyg yr arian hwn yn gwella fy sefyllfa ariannol yn y tymor hir?
  • Ydw i wedi chwilio o gwmpas er mwyn cael y cynnig gorau?
  • Ydw i’n cael benthyg yr arian hwn yn y ffordd rataf bosibl?
  • A fyddwn i’n gallu ymdopi petai cyfraddau llog yn codi yn y dyfodol?
  • A fyddai’n gallu fforddio’r ad-daliadau misol yn ddidrafferth?
  • Ydw i’n deall yr holl delerau ac amodau sy’n gysylltiedig â chael benthyg yr arian hwn?
  • Ydw i’n deall y risgiau a beth a allai digwydd petai pethau’n mynd o’i le?

Faint o arian ddylwn i gael benthyg?

Ar ôl ichi benderfynu bod yr arian rydych am ei fenthyg yn ddyled dda, bydd angen ichi gyfrifo faint yn union ydych yn mynd i’w fenthyg a sut ydych yn mynd i dalu’r arian yn ôl. Os byddwch chi’n cael benthyg mwy o arian nag y mae arnoch ei angen a chithau heb gynllun ar gyfer ei dalu’n ôl, gall dyled dda newid i fod yn ddyled ddrwg yn sydyn iawn.