Taliadau uniongyrchol - trefnu a thalu am eich gofal

Mae talu am wasanaethau gofal (ar gyfer chi eich hun a rhywun rydych yn gofalu amdano neu amdani) gyda thaliadau uniongyrchol gan eich cyngor lleol, yn rhoi annibyniaeth, dewis a rheolaeth ichi. Ond mae rheoli cyllideb ofal hefyd yn gyfrifoldeb.

Beth yw taliadau uniongyrchol?

Os yw’ch cyngor lleol (neu’ch Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol yng Ngogledd Iwerddon) yn cytuno i gyllido rhywfaint neu’r cyfan o’ch gwasanaethau gofal, byddwch yn cael dewis rhwng:

  • Y cyngor yn darparu’r gwasanaethau’n uniongyrchol ichi
  • Cael taliadau uniongyrchol gan y cyngor, a threfnu’ch gwasanaethau cymorth a gofal eich hun a thalu amdanynt eich hun

Os dewiswch i dderbyn taliadau uniongyrchol gan y cyngor, gallwch bob amser newid eich meddwl yn ddiweddarach, a gofyn i’r cyngor ddarparu gwasanaethau ichi’n uniongyrchol yn hytrach. Gallech wneud hynny pe byddech yn ei chael hi’n anodd rheoli’r taliadau, er enghraifft.

A yw taliadau uniongyrchol yn destun profion modd?

Ydyn - bydd y swm a gewch yn dibynnu ar eich amgylchiadau ariannol, ac efallai bydd angen ichi ychwanegu ychydig o’ch arian eich hun atynt.

Darllenwch ein canllaw: Cyllid awdurdod lleol ar gyfer costau gofal – a ydych yn gymwys?

Cael asesiad gofal cymdeithasol

I gael taliadau uniongyrchol, mae angen ichi gysylltu’n gyntaf â’ch cyngor lleol neu’ch ymddiriedolaeth leol i ofyn iddynt asesu’ch anghenion gofal.

Sut mae asesiad anghenion gofal awdurdod lleol yn gweithio

Sut mae taliadau uniongyrchol yn gweithio ac ar gyfer beth allwch chi eu defnyddio?

Mae taliadau uniongyrchol yn mynd yn syth i’ch cyfrif banc, Swyddfa’r Post, cymdeithas adeiladu neu Gynilion Cenedlaethol, ond ni allwch wario’r arian ar unrhyw beth o’ch dewis.

Rhaid i’r cyngor fod yn fodlon ei fod yn mynd tuag at y gwasanaethau gofal y cytunwyd arnynt yn eich cynllun gofal.

Mae cynllun gofal yn gytundeb ysgrifenedig rhyngoch chi a’ch swyddog iechyd proffesiynol a/neu’r gwasanaethau cymdeithasol i roi cymorth i chi reoli’ch gofal a’ch lles o ddydd i ddydd.

Mae’r cynllun gofal yn seiliedig ar yr hyn a ddymunwch, felly chi sy’n rheoli.

Cewch adolygiad o’ch cynllun gofal unwaith y flwyddyn o leiaf. Cewch ofyn am adolygiad hefyd os teimlwch nad yw’r cynllun yn gweithio neu os bydd pethau eraill yn eich bywyd yn newid.

Gallai taliadau uniongyrchol fod yn addas i chi:

  • os ydych am gadw’ch gwasanaethau cymorth a gofal eich hun neu gael rheolaeth arnynt
  • os ydych am fwy o ddewis wrth ddewis y cynhyrchion a’r gwasanaethau sy’n bodloni’ch anghenion penodol
  • rydych yn hyderus gydag arian a gwaith papur neu fod gennych chi bobl i roi cymorth i chi gyda hynny
  • os ydych yn fodlon cadw derbynebau ac anfonebau a chyflwyno’r rhain i’r gwasanaethau cymdeithasol mewn pryd

Mae’n debygol nad yw taliadau uniongyrchol yn addas i chi:

  • rydych yn teimlo’n anesmwyth am fod yn gyflogwr – efallai bydd angen i chi reoli’r bobl sy’n gofalu amdanoch, er mae cymorth ar gael i wneud y trefniadau hynny
  • nid ydych yn hyderus am gadw cofnodion gofalus a ffeilio dogfennau pwysig fel derbynebau, yn ddiogel, er mae cymorth i wneud y trefniadau hynny ar gael
  • os ydych yn treulio cyfnodau aml neu hir yn yr ysbyty
  • os ydych yn fodlon gadael i’ch awdurdod lleol ddarparu gwasanaethau gofal i chi

Faint gaf i fel taliad uniongyrchol?

Rhaid i’r taliad uniongyrchol fod yn ddigon i fodloni’r anghenion sydd gennych chi yn unol ag asesiad y cyngor lleol.

Os defnyddiwch eich taliad uniongyrchol i dalu am weithiwr gofal, efallai y bydd yna rai costau ychwanegol ynghlwm (er enghraifft, costau recriwtio, cyfraniadau pensiwn cyflogwr, treth incwm). Rhaid i’r taliad uniongyrchol fod yn ddigon i fodloni’r costau hyn.

Fodd bynnag, yn ddibynnol ar eich amgylchiadau ariannol, gallech orfod cyfrannu tuag at gost eich gofal. Prawf modd neu asesiad ariannol gan awdurdod lleol fydd yn penderfynu hynny.

Dysgwch ragor yn ein canllaw ‘Profion modd i gael help gyda chostau gofal – sut maen nhw’n gweithio.

Sut i wneud cais am daliadau uniongyrchol

Os ydych eisoes yn cael gwasanaethau gofal, holwch eich cyngor lleol am daliadau uniongyrchol.

Os ydych yn gwneud cais am wasanaethau gofal am y tro cyntaf, dylai’ch gweithiwr cymdeithasol drafod y dewis taliadau uniongyrchol gyda chi pan fydd yn asesu’ch anghenion gofal.

Os ydych yn byw yng Nghymru, yr Alban neu Loegr ymgeisiwch am daliadau uniongyrchol ar wefan GOV.UK.

Os ydych chi’n byw yng Ngogledd Iwerddon, dysgwch fwy am daliadau uniongyrchol ar wefan nidirect

Rheoli taliadau uniongyrchol i dalu am y ofal

Os ydych wedi dewis derbyn taliadau uniongyrchol, y cam nesaf yw gweithio allan pa ddarparwyr a gwasanaethau yr hoffech chi eu defnyddio.

Mae yna reolau a osodir gan yr awdurdod lleol i sicrhau bod pawb yn gwneud hyn mewn modd diogel a theg.

  • Rhaid i chi gadw derbynebau i ddangos sut mae’r gyllideb yn cael ei gwario a’u hanfon at y gwasanaethau cymdeithasol os byddant yn gofyn i chi.
  • Dim ond ar wasanaethau gofal a chymorth sy’n cwrdd ag anghenion penodol eich cynllun gofal y cewch wario’r arian.
  • Os na fedrwch gadw cyfrif am bopeth yr ydych yn ei wario, neu rydych yn defnyddio’r arian ar gyfer eitemau nad ydynt yn eich cynllun gofal, mae’n bosib y bydd gofyn i chi dalu’r arian yn ôl i’ch awdurdod lleol.
  • Ni chewch ddefnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am ofal anffurfiol gan briod, partner neu berthynas agos sy’n byw gyda chi, oni bai bod ef neu hi wedi cofrestru fel gofalwr.
  • Ni chewch ddefnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am lety preswyl parhaol, ond fe allech fedru defnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am gyfnodau byr achlysurol mewn llety preswyl os bydd y cyngor yn cytuno eich bod angen hynny.

Mae’r rheolau ynglŷn â thaliadau uniongyrchol yn amrywio ledled y wlad.

Siaradwch gyda’ch gweithiwr cymdeithasol neu cysylltwch â’r cyngor i weld sut mae’r amrywiaethau rhanbarthol yn effeithio arnoch chi.

Cael cymorth i reoli taliadau uniongyrchol

Gall eich awdurdod lleol roi cymorth ichi reoli eich taliadau uniongyrchol.

Neu, mae nifer o sefydliadau gwirfoddol a mentrau cymdeithasol yn darparu cefnogaeth sydd wedi ei theilwra wrth i chi reoli eich taliadau uniongyrchol a rhoi cynllun gofal at ei gilydd. Mae’r sefydliadau hyn yn annibynnol o’r awdurdod lleol.

Er enghraifft:

  • Mae gan Hawliau Anabledd DU (y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Byw’n Annibynnol yn flaenorol) linell gymorth, sy’n cynnig cyngor ar daliadau uniongyrchol a chyflogi gofalwr.

Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, efallai hefyd y byddwch yn dymuno:

Os na allwch reoli’ch arian ar eich pen eich hun

Os na allwch chi reoli’ch materion ariannol eich hun, gellir gwneud taliadau uniongyrchol i mewn i ymddiriedolaeth a reolir gan ymddiriedolwyr a allai fod yn aelodau o’r teulu, ffrindiau neu bobl broffesiynol.

Darllenwch ein herthygl ar sefydlu ymddiriedolaeth.

Defnyddio taliadau uniongyrchol i benodi gofalwr

Os defnyddiwch eich taliadau uniongyrchol i gyflogi gofalwr, byddwch felly’n cymryd rhai cyfrifoldebau fel cyflogwr.

Mae hyn yn golygu y bydd angen i chi feddwl am dreth, Isafswm Cyflog Cenedlaethol, salwch a thâl gwyliau, pensiwn ac yswiriant atebolrwydd.

Os yw hynny’n eich dychryn, mae pobl a sefydliadau ar gael i roi cymorth:

  • Edrychwch ar gwmnïau lleol sy’n cynnig gwasanaethau cyflogres. Am ffi maent yn ymdrin â chyfraniadau treth ac Yswiriant Cenedlaethol.
  • Meddyliwch am ddefnyddio asiantaeth gofal cartref yn hytrach na chyflogi rhywun eich hun. Byddant yn ymdrin â’r gwaith papur i gyd, gan gynnwys canolwyr a gwirio troseddau, a’ch anfonebu chi yn uniongyrchol.
  • Siaradwch â chynghorydd llinell gymorth Carers Direct ar 0300 123 1053 os hoffech gael cymorth i ddod o hyd i gefnogaeth yn lleol.

Gofynnwch i’ch adran gofal cymdeithasol ynglŷn ag asiantaethau gofal cartref lleol a’u gwirio gyda’r rheolydd perthnasol:

Darllenwch ein canllaw ‘Cyflogi gofalwr neu gynorthwy-ydd personol’.

Cymharu nwyddau a gwasanaethau

Hyd yn oed os ydych wedi penderfynu prynu nwyddau gofal a chefnogaeth a gwasanaethau eich hun, gallwch ofyn i’r gwasanaethau cymdeithasol am gymorth o hyd. Gallant roi gwybod i chi am ddarparwyr lleol a hoff gyflenwyr, fel y gallwch ddod o hyd i’r fargen orau.

Cadw cofnodion o’r arian a wariwch ar daliadau uniongyrchol

Os byddwch yn cael taliadau uniongyrchol bydd angen i chi gadw golwg ar faint y byddwch yn ei wario.

Bydd eich cyngor yn medru dweud wrthych pa wybodaeth y disgwylir i chi ei darparu (megis taflenni amser wedi eu harwyddo gan ofalwyr, derbynebau am offer neu anfonebau gan asiantaethau gofal cartref), yn ogystal â sut a pha bryd y dylid cyflwyno’r wybodaeth hyn iddynt.

Efallai y byddwch yn dymuno sefydlu cyfrif banc yn benodol ar gyfer derbyn eich taliadau uniongyrchol a thalu am ofal. Os gwnewch hynny, mae’n hawdd cadw llygad ar eich gwariant ac yna gallwch gyflwyno’r gyfriflen banc yn llawn i’ch cyngor lleol.

Beth i’w wneud os bydd eich amgylchiadau yn newid

Awgrym da

Peidiwch ag oedi dweud wrth eich cyngor neu ymddiriedolaeth am newid yn eich amgylchiadau – gall olygu rhagor o arian i chi.

Os bydd eich anghenion yn newid, cysylltwch â’ch cyngor cyn gynted ag y gallwch er mwyn iddynt fedru adolygu’r lefel o daliad sydd ei angen arnoch – efallai y byddwch yn gymwys am ragor o arian.

Neu, os nad oes angen i chi wario’r cyfanswm llawn gan fod eich cyflwr yn gwella am gyfnod, neu eich bod yn mynd i mewn i’r ysbyty, gall fod angen iddynt newid eich taliadau.

Os nad ydych yn dymuno bwrw ymlaen gyda thaliadau uniongyrchol

Os byddwch yn penderfynu nad ydych yn dymuno cael neu reoli taliadau uniongyrchol eich hun mwyach, mae’n ofynnol yn gyfreithiol i’ch cyngor drefnu’r gwasanaethau yn hytrach.

Felly hefyd os yw’r cyngor yn penderfynu na allwch chi ymdopi gyda thaliadau uniongyrchol, gallant ddewis darparu gwasanaethau uniongyrchol efallai, os nad oes unrhyw un sydd â chysylltiad agos â chi ar gael i fod yn gyfrifol am reoli’r taliadau.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?