Pa fudd-daliadau y gallaf eu hawlio os ydw i’n ysgaru neu’n gwahanu?

Os ydych chi’n ysgaru neu’n gwahanu oddi wrth eich partner a bod eich incwm wedi gostwng, mae rhai budd-daliadau y gallwch eu hawlio fel person sengl. Mae budd-daliadau y gallwch eu hawlio hefyd os ydych chi’n unig riant yn awr a bod eich plant yn byw gyda chi drwy’r amser neu ran fwyaf o’r amser. Mae’r dudalen hon yn rhoi gwybod i chi beth y gallai fod yn bosibl i chi ei hawlio.

Budd-dal Plant

Gallwch gael Budd-dal Plant os ydych chi’n gyfrifol am blentyn dan 16 oed.

Mae’r cyfyngiad oed yn codi i 20 os ydynt yn parhau mewn addysg lawn amser hyd at:

  • Lefel A,
  • Cyrsiau Uwch,
  • Lefel gyfwerth, neu
  • Yn ymgymryd â chyrsiau hyfforddi ‘cymeradwy’ penodol.

Os oedd eich cyn-bartner yn hawlio Budd-dal Plant ac mai chi fydd nawr yn gyfrifol am eich plant a’ch bod eisiau ei hawlio, gallwch newid pwy sy’n hawlio’r budd-dal.

Dylai eich cyn-bartner gysylltu â’r Swyddfa Budd-daliadau Plant ac esbonio nad yw bellach eisiau hawlio Budd-dal Plant. Yna bydd yn rhaid i chi wneud hawliad newydd amdano.

Yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, mae manylion cyswllt ar wefan GOV.UK{target=”_blank”}.
Yng Ngogledd Iwerddon, mae manylion cyswllt i’w gweld ar wefan nidirect{target=”_blank”}.
Mae yna ragor o wybodaeth yn ein canllaw Hawlio Budd-dal Plant.

Budd-dal Plant a’r Tâl Treth Uwch

Os ydych chi neu’ch cyn-bartner yn ennill dros £50,000 a’ch bod yn derbyn Budd-dal Plant, fe ddylech chi fod wedi’ch trethu ar y swm yr ydych chi wedi’i dderbyn.

Os yw’ch incwm wedi disgyn yn is na £50,000 fel unig riant a’ch bod chi’n parhau i dderbyn Budd-dal Plant dylech gysylltu â’r Swyddfa Budd-daliadau Plant i ddweud wrthynt am eich newid mewn amgylchiadau yn dilyn gwahanu.

Os ydych chi wedi dewis peidio â derbyn Budd-dal Plant, fel nad oedd yn rhaid i’ch cyn-bartner dalu’r dreth ychwanegol, dylech siarad â Swyddfa Budd-daliadau Plant am hawlio taliad.

Credyd Cynhwysol os ydych chi’n ysgaru neu’n gwahanu

Pwysig

Os oes gennych chi dri neu fwy o blant, fydd dim rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol. Os ydych chi’n gymwys, byddwch yn dal i allu hawlio’r budd-daliadau hyn dan yr hen reolau.

Mae nifer o’r budd-daliadau y byddech wedi gallu eu hawlio os ydych chi’n ysgaru neu’n gwahanu yn cael eu disodli gan y Credyd Cynhwysol. Y budd-daliadau etifeddiaeth hyn yw:

  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm
  • Credyd Treth Plant
  • Credyd Treth Gwaith
  • Budd-dal Tai.

Mae’r rhan fwyaf o bobl yn methu gwneud hawliadau newydd am fudd-daliadau etifeddiaeth mwyach ac fe ofynnir iddynt hawlio am Gredyd Cynhwysol yn hytrach.

Os ydych chi eisoes yn derbyn y budd-daliadau hyn a bod eich partner neu briod yn gadael cartref y teulu bydd angen i chi ddweud wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) neu HMRC am eich newid mewn amgylchiadau.

Efallai y bydd rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol nawr a byddwch yn cael eich asesu naill ai fel person sengl neu riant unigol.

Dysgwch fwy am Gredyd Cynhwysol yma.

Sut mae Credyd Cyffredinol yn disodli Cymhorthdal Incwm

Telir Cymhorthdal Incwm os ydych chi ar incwm isel a ddim ar gael i weithio, fel arfer oherwydd bod gennych chi gyfrifoldebau gofalu. Mae’n cael ei amnewid gan lwfans sylfaenol y Credyd Cynhwysol.

Mae’n bosibl y gallech chi hawlio Cymhorthdal Incwm os ydych chi ar incwm isel ac:

  • yn feichiog
  • yn unig riant gyda’r plentyn ieuengaf yn iau na 5 oed
  • yn ofalwr.
Dysgwch fwy am Gymhorthdal Incwm ar GOV.UKopens in new window.

Lwfans Ceisio Gwaith

Os ydych chi wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol a gweithio am ddwy flwyddyn dreth lawn cyn hawlio, efallai y byddwch yn gallu cael JSA arddull newydd ynghyd â Chredyd Cynhwysol os ydych chi angen cymorth ychwanegol gyda phethau fel costau tai neu fagu plant.

Os nad ydych chi’n gymwys i hawlio ESA arddull newydd ac ar gael i weithio, efallai y byddwch yn gallu hawlio lwfans sylfaenol y Credyd Cynhwysol yn hytrach na JSA yn seiliedig ar incwm.

Credyd Treth Plant

Os oes gennych chi un neu ddau o blant, bydd yn rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol nawr yn hytrach na Chredyd Treth Plant. Gallwch hawlio ar gyfer plant hyd nes y byddant yn cyrraedd 19 (neu 20 o dan rai amgylchiadau) os ydynt mewn addysg neu hyfforddiant cymeradwy llawn amser, ond nid yn y brifysgol.

Os oes gennych chi dri neu fwy o blant ni ofynnir i chi hawlio Credyd Cynhwysol a byddwch yn dal i allu gwneud hawliad newydd am Gredyd Treth Plant.

Os ganwyd eich plant i gyd cyn 6 Ebrill 2017, byddwch yn gallu hawlio ar gyfer pob un.

Os ganwyd un neu ragor o’ch plant ar neu ar ôl 6 Ebrill 2017, dim ond ar gyfer y ddau gyntaf fyddwch chi’n gallu hawlio oni bai eich bod wedi cael genedigaeth luosog neu wedi mabwysiadu.

Credyd Treth Gwaith

Mae Credyd Treth Gwaith yn cael ei ddisodli gan Gredyd Cynhwysol.

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd mae’n bosibl y byddwch chi’n gallu hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) arddull newydd os ydych chi wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol. Gallwch hawlio hyn ynghyd â Chredyd Cynhwysol os ydych chi hefyd angen help gyda chostau tai neu fagu plant oherwydd eich bod ar incwm isel.

Os nad ydych chi’n gymwys ar gyfer yr ESA arddull newydd, efallai y byddwch yn gallu hawlio’r elfen gallu gyfyngedig i weithio a gweithgarwch yn gysylltiedig â gwaith o Gredyd Cynhwysol yn hytrach nag ESA yn seiliedig ar incwm.

Dysgwch fwy am symud o ESA i Gredyd Cynhwysol yma.

Help gyda chostau tai os ydych chi’n ysgaru neu’n gwahanu

Os ydych chi’n rhentu, bydd yn rhaid i’r rhan fwyaf o bobl wneud hawliad am elfen costau tai’r Credyd Cynhwysol yn hytrach na Budd-dal Tai.

Os ydych chi eisoes yn derbyn Budd-dal Tai a bod eich partner neu briod yn gadael cartref y teulu bydd angen i chi ddweud wrth eich cyngor lleol am eich newid mewn amgylchiadau. Efallai y bydd rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol nawr.

Dysgwch fwy am symud o Fudd-dal Tai i Gredyd Cynhwysol yma.

Os ydych chi’n berchen ar eich tŷ ac yn derbyn rhai budd-daliadau prawf modd megis Credyd Cynhwysol neu Gymhorthdal Incwm mae’n bosibl y byddwch chi’n gallu hawlio Cefnogaeth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI). Telir SMI fel benthyciad, y mae’n rhaid i chi ei ad-dalu. Mae gwahanol ffyrdd o wneud hyn.

Gostyngiad y Dreth Gyngor

Fe allech chi fod yn gymwys am ostyngiad person sengl ar eich bil Dreth Gyngor a’ch bod chi’n cael cymorth tuag ato os ydych chi’n derbyn rhai budd-daliadau, megis Cymorthdal Incwm neu Gredyd Cynhwysol. Bydd angen i chi wneud cais i’ch cyngor lleol.

Sut y mae Credyd Cynhwysol yn effeithio arnoch chi os ydych chi’n unig riant

Os oes gennych chi dri phlentyn dibynnol neu’n fwy, ni ofynnir i chi wneud hawliad am Gredyd Cynhwysol am y tro.

Os ydych chi’n gymwys i hawlio Credyd Cynhwysol fel arfer byddwch chi’n cael eich rhoi mewn un o bedwar grŵp gan ddibynnu ar oed eich plant:

  • Dim gofyniad cysylltiedig â gwaith – unig rieni gyda phlentyn dan un.
  • Cyfweliad canolbwyntio ar waith yn unig – unig rieni y mae eu plentyn ieuengaf yn iau na 1 oed.
  • Gofyniad paratoi i waith – unig rieni y mae eu plentyn ieuengaf y 2 oed.
  • Holl ofynion cysylltiedig â gwaith – Os yw’ch plentyn yn 3 oed neu’n hŷn.

Tra bydd eich plentyn ieuengaf yn ddwy oed neu’n iau y cyfan y bydd angen i chi ei wneud yw meddwl am yr hyn y gallech chi ei wneud i ddychwelyd i’r gwaith. Mae’n bosibl y bydd angen i chi fynychu cyfweliadau i drafod beth y gallech chi ei wneud ac edrych ar wella sgiliau, megis hyfforddiant ychwanegol neu roi trefn ar eich CV er mwyn ymgeisio am swyddi.

Pan fydd eich plentyn ieuengaf yn cyrraedd tair oed, bydd disgwyl i chi edrych am waith os nad ydych chi’n gweithio’n barod. Dylech siarad â’ch hyfforddwr gwaith am ba waith sy’n realistig i chi ar sail eich cyfrifoldebau gofalu a phethau eraill, megis yr amser y mae angen i chi ollwng neu gasglu o’r ysgol neu ofal plant.

Unwaith yr ydych chi wedi cytuno ar yr hyn y byddwch chi’n ei wneud i ddod o hyd neu baratoi am waith, bydd hyn yn ffurfio rhan o’ch ymrwymiad hawlio. Os nad ydych chi’n cadw at yr hyn sydd wedi’i gytuno, fe allech chi gael eich cosbi. Mae hyn yn golygu y gallech chi golli’ch holl fudd-daliadau neu rai o’ch budd-daliadau am ychydig wythnosau.

Bydd disgwyl i chi yn ôl pob tebyg fod ar gael, neu’n edrych, am waith am 16 awr yr wythnos unwaith y bydd eich plentyn yn cyrraedd tair hyd nes y bydd yn yr ysgol yn llawn amser.

Ar ôl iddo ddechrau ysgol yn llawn amser a hyd at 13 oed, bydd disgwyl i chi fod ar gael, neu’n edrych, am waith am hyd at 25 awr yr wythnos.

Unwaith y bydd eich plentyn yn cyrraedd 13 bydd disgwyl i chi fod ar gael, neu’n edrych, am waith am hyd at 35 awr yr wythnos ond gallwch chi ofyn i hyn gael ei newid os oes rheswm da dros wneud hynny.

Gallwch hawlio hyd at 85% o gostau gofal plant hyd at gyfyngiad penodol.

Sut y mae cynhaliaeth plant yn effeithio ar eich taliadau budd-daliadau?

Nid yw cynhaliaeth plant yn cael ei gyfrif fel incwm ar gyfer budd-daliadau prawf modd megis Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm, Credyd Cynhwysol a Budd-dal Tai.

Golyga hyn os ydych chi’n derbyn cynhaliaeth ni fyddwch chi’n derbyn llai o arian yn y budd-daliadau hyn. Ni effeithir chwaith ar fudd-daliadau eraill nad ydynt ar sail prawf modd.

Os oes yn rhaid i chi dalu cynhaliaeth plant

Os mai chi yw’r rhiant sy’n gorfod talu cynhaliaeth plant a’ch bod chi’n derbyn rhai budd-daliadau, bydd yn rhaid i chi dalu £7 yr wythnos allan o’ch budd-daliadau os yw’r CMS neu CSA yn gwneud trefniadau cynhaliaeth.

Os ydych chi’n gwneud trefniant teuluol, fe allech chi a’r rhiant arall gytuno ar yr hyn y dylech chi ei dalu allan o’ch budd-daliadau.

Os ydych chi’n hawlio budd-dal, dylech chi bob amser adrodd eich trefniadau cynhaliaeth plant i’ch Swyddfa Canolfan Byd Gwaith, hyd yn oed os gredwch chi na fydd yn effeithio ar eich hawliad.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?