Gwasanaethau cefnogol ar gael i ofalwyr

Mae gofalu am rywun yn waith blinedig yn gorfforol ac yn feddyliol, yn effeithio ar fywyd cymdeithasol, gyrfa a pherthynas. Mae cymryd seibiant i edrych ar ôl eich hun yn bwysig os ydych am barhau i ofalu amdanoch chi’ch hun a pherson arall. Dyma rai o’r gwahanol fathau o gefnogaeth sydd ar gael.

Mae help wrth law

Rydych yn gymwys i gael amrediad o wasanaethau cefnogol, llawer ohonynt yn rhad ac am ddim trwy’r gwasanaethau cymdeithasol.

  • Cymryd seibiant. Gall cymryd amser i ffwrdd o’ch rôl gofalu, gan gynnwys gofal seibiant, roi cyfle i chi fagu nerth.
  • Cymorth ymarferol. Pethau a oedd yn arfer bod yn syml efallai, megis gwaith tŷ, golchi dillad, siopa am fwyd neu arddio, sydd bellach yn straen pan rydych yn gofalu am rywun.
  • Addasiadau. Offer neu addasiadau i’r cartref a all wneud bywyd yn haws.
  • Cefnogaeth emosiynol. P’un ai ar ffurf cwnsela proffesiynol neu ddim ond cael sgwrs efo rhywun yn rheolaidd.
  • Cefnogaeth i wella’ch lles. Mynediad at ymarfer corff, cyfleoedd dysgu neu weithgareddau cymdeithasol.
  • Adfocatiaeth. Cael rhywun i siarad ar eich rhan.

I gael mynediad at y gwasanaethau hyn rhaid i chi’n gyntaf gwblhau asesiad gofalwr.

Beth yw asesiad gofalwr?

Wyddoch chi?

Gallwch siarad gyda chynghorydd llinell gymorth Carers Direct ar 0808 802 0202 os hoffech gael cymorth i ddod o hyd i gefnogaeth yn lleol.

P’un ai eich bod yn gofalu am rywun yn llawn amser neu ond am ychydig o oriau yr wythnos, yn rhannu eich rôl gofalu gydag eraill neu yn ei wneud ar eich pen eich hun, rydych yn gymwys am asesiad gofalwr.

Dyma’ch cyfle chi i drafod gyda gweithiwr cymdeithasol pa gymorth allech fod ei angen arnoch wrth ofalu am ffrind neu berthynas. Mae’n gadael i’r gweithiwr cymdeithasol asesu eich sefyllfa unigryw a gweld a gewch chi hawlio gwasanaethau fyddai’n gwneud pethau’n haws i chi.

Gellir cyflawni asesiad y gofalwr wyneb yn wyneb, ar-lein neu dros y ffôn. Os yw’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano yn byw mewn ardal arall, mae fel arfer yn digwydd yn ardal yr awdurdod lleol ble mae’n byw.

Rhaid i’r arbenigwr gofal edrych ar eich lles emosiynol a chorfforol yn gyfartal wrth benderfynu a ydych chi’n gymwys i gael cefnogaeth. Rhaid i’r asesiad ystyried beth ydych chi eisiau ei gyflawni yn eich bywyd o ddydd i ddydd a sicrhau nad yw’ch cyfrifoldebau gofal yn creu sefyllfa allai waethygu i chi neu’r sawl rydych yn gofalu amdano.

Mae’n syniad da i ystyried yr effaith y mae’r gofalu yn ei gael ar eich bywyd cyn i chi fynd i’r cyfarfod, fel y gallwch ddweud popeth sydd ei angen wrth yr arbenigwr gofal. Gallwch geisio cadw cofnod yn eich dyddiadur o bethau megis:

  • Cysgu. Ydych chi’n cael digon ohono ac effaith eich rôl gofalu ar hyn.
  • Eich anghenion gofal eraill. A oes gennych chi ddigon o amser i ofalu am blant neu oedolion eraill sy’n ddibynnol arnoch chi?
  • Cael amser i wneud tasgau’r cartref. Allwch chi ddod i ben â gwneud y rhain gyda’ch cyfrifoldebau gofal?
  • Iechyd. Os ydych yn llwyddo i gadw’n iach ac effaith gofalu ar hyn.
  • Gwaith, hyfforddiant ac addysg. A yw gofalu yn cael effaith ar eich swydd neu fynediad at hyfforddiant neu ddysgu ac a yw hyn yn eich poeni.
  • Bywyd cymdeithasol ac amser personol. Ydych chi’n cael digon o amser i’w dreulio gyda’ch teulu, ffrindiau, gweithgareddau cymdeithasol ac i ofalu amdanoch chi’ch hun.
  • Sut ydych chi’n ymdopi. Ydych chi’n gallu ac yn barod i gyflawni’ch rôl gofal?

Beth sy’n digwydd ar ôl i chi gael eich asesu?

Bydd eich anghenion yn cael eu cymharu yn erbyn cyfres o feini prawf a gytunwyd arnynt yn genedlaethol i weld os ydynt yn ddigon sylweddol i chi fod yn gymwys am gymorth. Os ydych chi’n gymwys i gael cymorth, bydd gwasanaethau cymdeithasol yn creu cynllun cefnogaeth ar eich cyfer.

Gall yr awdurdod lleol godi tâl arnoch am rai o’r gwasanaethau a dderbyniwch, ond ni allant godi tâl arnoch am unrhyw wasanaethau mae’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano yn ei gael. Efallai y bydd angen i chi gael asesiad ariannol ar wahân i asesu beth allwch chi fforddio ei dalu.

Os yw’r cyngor yn meddwl nad yw eich anghenion gofal yn ddigon sylweddol i chi fod yn gymwys am gymorth ariannol, mae’n rhaid iddynt roi cyngor a gwybodaeth i chi ar ble allwch chi fynd i gael cymorth gan elusennau neu sefydliadau lleol eraill.

Os ydych chi’n gymwys am gefnogaeth ariannol

Os ydych chi’n gymwys am gefnogaeth ariannol, fe roddir cyllideb bersonol i chi. Yna gallwch ddewis:

  • derbyn taliadau uniongyrchol a phenderfynu drosoch eich hun pa ddarparwyr i ddefnyddio ar gyfer y gwasanaethau ydych chi eisiau
  • gadael i’r cyngor drefnu’r gwasanaethau ar eich cyfer – er na fydd rhaid i chi ddelio â’r gwaith papur, byddwch yn cael eich cyfyngu i’r gwasanaethau mae’r cyngor yn eu darparu

Rhaid i chi sicrhau bod yr arian yn cael ei ddefnyddio i gwrdd â’ch anghenion. Ni allwch ei ddefnyddio i brynu gwasanaeth ar gyfer y person yr ydych yn gofalu amdano.

Os nad ydych yn gymwys i gael cymorth ariannol

Os oes rhaid i chi dalu am wasanaethau gofalwyr eich hun, byddwch yn dal i dderbyn cyllideb bersonol annibynnol. Bydd y cyngor yn defnyddio hyn i gadw golwg o’r gofal yr ydych yn ei roi i’r unigolyn yr ydych yn gofalu amdano.

Sut i wneud cais am asesiad gofalwr

Os ydych yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, bydd angen i chi siarad gydag adran gwasanaethau cymdeithasol eich cyngor lleol sy’n gyfrifol am y person yr ydych yn gofalu amdano.

Os ydych yng Ngogledd Iwerddon, bydd angen i chi siarad gydag Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol y person yr ydych yn gofalu amdano.

Taliadau uniongyrchol

Os dewiswch gael taliadau uniongyrchol gan y cyngor, bydd angen i chi brynu’r gwasanaethau gofal eich hun, fel yr amlinellwyd yn y cynllun. Mae hyn yn rhoi hyblygrwydd i chi ddewis eich darparwyr chi, a mwy o ddewis ynglŷn â sut mae bodloni’ch anghenion.

Er hyn, daw rhai cyfrifoldebau ychwanegol gyda’r budd-daliadau hyn.

  • Cofnodion. Rhaid i chi gadw gwybodaeth gywir a manwl (gan gynnwys talebau ac anfonebau) o’r modd y gwariwyd yr arian, a chyflwyno’r rhain i’r gwasanaethau cymdeithasol.
  • Costau. Os nad ydych yn cadw cofnodion cywir neu yn prynu gwasanaeth nad yw’n rhan o’r cynllun, bydd yn rhaid i chi dalu am y gofal eich hun.
  • Cyfrifoldebau Cyflogaeth. Os ydych yn cyflogi rhywun yn uniongyrchol, bydd angen i chi ysgwyddo cyfrifoldebau cyfreithiol y cytundebau, yn ogystal â thynnu treth ac Yswiriant Cenedlaethol o’u cyflog.

Gwasanaethau cyngor

Os ydych yn dewis bod y cyngor yn darparu ac yn talu am y gwasanaethau cefnogol ar eich rhan, byddwch yn osgoi’r cyfrifoldebau gweinyddol o reoli taliadau uniongyrchol. Er hyn, byddwch yn cael eich cyfyngu i dderbyn y gwasanaethau a’r cyflenwyr sydd ar lyfrau’r cyngor.

Astudiaeth achos

“Dwi wedi treulio’r tair blynedd diwethaf yn edrych ar ôl Mam. Doeddwn i ddim yn meddwl y byddai gan bobl ddiddordeb yn fy helpu i. Ond roedd y bobl yn y cyngor yn ffantastig, a threfnu i mi gael seibiant” – Diane

Dewisiadau cefnogi eraill ar gael i ofalwyr

Ochr yn ochr ag asesiadau’r gofalwr, mae nifer o fudd-daliadau eraill, credydau treth a chefnogaeth ariannol eraill y gellwch eu hawlio o bosib fel gofalwr.

Adnoddau gwybodaeth eraill

Trowch at wefan Carers Trust.
Cewch wybod rhagor am faterion iechyd meddwl ar wefan Mindyn agor mewn ffenestr newydd.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?