Gweithio llai o oriau yn lle dileu swydd

Os yw’r busnes lle rydych chi’n gweithio’n cael amser tawel, efallai bydd eich cyflogwr yn gofyn ichi weithio llai o oriau bob wythnos (sef gweithio amser byr) neu gymryd diwrnodau cyfan i ffwrdd o’r gwaith (sef terfynu cyflogaeth dros dro).

Gweithio amser byr

Os ydych chi wedi cael eich atal o’ch gwaith neu wedi cael eich rhoi ar weithio amser byr mae gennych chi hawl i gyflog llawn oni bai fod eich contract yn dweud y gellir gofyn i chi gymryd absenoldeb heb dâl neu gymryd cyflog gostyngol oni bai y cytunwyd fel arall.

Mae gweithio amser byr yn golygu bod eich cyflogwr yn gostwng eich oriau gwaith.

Er enghraifft, efallai y gofynnir i chi weithio dri diwrnod yr wythnos yn hytrach na phum diwrnod.

Terfynu cyflogaeth dros dro

Os nad oes digon o waith i chi, gallai’ch cyflogwr ofyn i chi beidio â dod i’r gwaith.

Terfynu cyflogaeth dros dro yw pan fyddwch i ffwrdd o’r gwaith am isafswm o un diwrnod gwaith.

Dysgwch ragor am derfynu cyflogaeth dros dro, gweithio amser byr, tâl gwarant a’ch hawliau ar GOV.UK website.

Cam 1 – Cael cyngor

Peidiwch â gwneud unrhyw benderfyniadau byrbwyll – trafodwch eich dewisiadau gyda’ch cynrychiolydd cyflogeion neu undeb, os oes un gennych. A rhowch amser o’r neilltu i drafod y peth gyda’ch teulu – bydd yn effeithio arnyn nhw hefyd.

I gael rhagor o gyngor a gwybodaeth darllenwch workSMART, canllaw’r TUC i bob agwedd ar eich hawliau cyflogaeth].

Cam 2 – Darllen eich contract

A yw eich cyflogwr yn cael cwtogi’ch oriau, neu derfynu eich cyflogaeth dros dro? Yr ateb syml yw dim ond os yw’ch cytundeb cyflogaeth yn caniatáu hynny.

Os na, bydd rhaid i’ch cyflogwr gyd-drafod newid yn eich contract. Yn nodweddiadol, bydd hyn yn cynnwys llawer o aelodau staff a bydd rhaid iddyn nhw neu eu hundeb gytuno i’r trefniant newydd.

Dylech hefyd holi a yw’ch contract yn eich caniatáu i dderbyn swydd arall â thâl tra byddwch yn gweithio llai o oriau.

Cam 3 – Hawlio’r hyn sydd ar gael i chi

Mae gan gyflogeion sy’n cael eu hatal o’r gwaith neu’n cael eu rhoi ar weithio amser byr hawl i dâl am ddyddiau nad ydynt yn gweithio o gwbl. Mae hyn yn cael ei alw’n ‘dâl gwarantedig statudol’ ac mae’n isafswm cyfreithiol y mae’n rhaid i gyflogwr ei dalu.

Mae’n cael ei dalu am uchafswm o bum niwrnod mewn unrhyw gyfnod o dri mis ac mae terfyn arno o £30 y dydd – felly uchafswm o £150.

Bydd cyflogeion sydd fel arfer yn ennill llai na £30 y dydd yn cael eu cyfradd ddyddiol arferol.

Os yw cyflogeion yn gweithio’n rhan-amser, mae eu hawl yn cael ei gyfrifo yn gymesur â’u horiau rhan-amser.

Fodd bynnag, gallech chi gael mwy na hyn os yw’n ysgrifenedig i mewn i’ch contract cyflogaeth.

Cam 4 – Hawlio unrhyw fudd-daliadau a chredydau treth

Credyd Cynhwysol

Mae’n bosibl y gallech chi hawlio Credyd Cynhwysol os ydych chi ar weithio oriau byr neu wedi cael eich atal o’r gwaith.

Os oes angen cymorth arnoch chi â phethau fel costau tai neu fagu plant, rydych chi’n gallu gwneud hawliad am Gredyd Cynhwysol.

Dysgwch ragor yn ein canllaw Credyd Cynhwysol wedi’i esbonio.

Lwfans Ceisio Gwaith

Fe allech fod yn gallu hawlio Lwfans Ceisio Gwaith os ydych yn gweithio amser byr neu os terfynwyd eich cyflogaeth dros dro.

Credydau treth

A wyddech chi?

Ni ddylai gostyngiad dros dro mewn oriau am hyd at bedair wythnos effeithio ar eich credydau treth.

Gallai llai o dâl olygu eich bod yn cael credydau treth ychwanegol, ond mae cymhwyster yn dibynnu hefyd ar nifer yr oriau rydych chi’n eu gweithio.

Mae’ch credydau treth yn seiliedig ar eich incwm am y flwyddyn dreth gyfan. Mae’n bosibl nad ydych yn gymwys ar hyn o bryd os yw’ch incwm yn rhy uchel.

Fodd bynnag, os ydych yn credu y gall eich incwm ostwng yn nes ymlaen oherwydd llai o oriau neu ddileu swydd, mae’n werth gwneud hawliad yn syth er byddwch chi’n cael £0 am nawr. Yr enw ar hyn yw gwneud ‘hawliad diogelu’. Mae’n golygu’ch bod ar y system ac, os bydd eich incwm yn gostwng yn nes ymlaen, gellir ôl-ddyddio’ch dyfarniad i ddyddiad eich hawliad cyntaf. Fel arall, dim ond am un mis y gellir ôl-ddyddio hawliad.

Credyd Cynhwysol

Mae’n debygol eich bod wedi clywed am Gredyd Cynhwysol sy’n cymryd lle credydau treth, Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm a rhai budd-daliadau eraill. Mae’n cael ei gyflwyno mewn camau dros yr ychydig flynyddoedd nesaf o Ebrill 2013 i Hydref 2017 – felly ni fydd y mwyafrif o bobl yn cael eu heffeithio ar y cychwyn.

Dowch o hyd i ragor o wybodaeth yn ein canllaw Egluro Credyd Cynhwysol.

Beth i’w ystyried os byddwch yn wynebu llai o oriau

Yn ôl pob tebyg, arian fydd ar frig eich rhestr. Sut bydd llai o oriau’n effeithio ar incwm eich cartref? Os oes swyddi eraill ar gael lle rydych chi’n byw, efallai byddwch chi’n cael eich temtio i adael – hyd yn oed am ychydig llai o arian. Ond cofiwch, os byddwch yn gadael o’ch gwirfodd, fe allech golli hawliau dileu swydd gwerthfawr.

Astudiaeth achos

“Pan gawson ni wybod ein bod yn newid i wythnos o dri diwrnod, fy ngreddf gyntaf oedd dweud wrthyn nhw y gallent gadw eu swydd. Wedi’r cyfan, ro’n i wedi bod gyda’r cwmni ers 28 mlynedd.

“Ond dywedodd fy mhen synhwyrol “siarad â’r undeb”. Roedden nhw’n gymorth mawr, gan sicrhau fy mod i’n gwybod fy hawliau. Roedd hi’n galed ac roedd rhaid inni dorri’n ôl gartref, ond am fy mod i’n gweithio tri diwrnod yn unig, roedd amser gennyf i ddosbarthu fy CV.

“Yn y pen draw, aeth y cwmni i’r wal ond cefais y tâl dileu swydd. Fyddwn i ddim wedi cael hwnnw petawn i wedi rhoi’r gorau iddi. Erbyn hyn, mae gen i dri chyfweliad ar y gweill, felly mae pethau’n obeithiol.” – Alex

Am ba hyd y gellir eich rhoi ar oriau llai?

Gan ddibynnu ar eich contract, nid oes terfynau ar yr amser y gallwch fod yn gweithio oriau byr neu y gall eich cyflogaeth gael ei therfynu dros dro.

Fodd bynnag, os ydych wedi bod yn y sefyllfa hon am bedair wythnos yn olynol (neu chwe wythnos heb fod yn olynol mewn cyfnod o 13 wythnos), dylech fod yn gallu hawlio tâl dileu swydd os penderfynwch eich bod wedi cael llond bol.

Newidiadau yn eich contract

Efallai bydd eich cyflogwr am newid y telerau yn eich contract, fel torri’ch tâl neu newid i weithio rhan-amser, ond ni all wneud hynny heb eich caniatâd chi.

Cyn cytuno i newid, holwch eich cyflogwr sut byddai’n effeithio ar unrhyw hawliau a buddion cysylltiedig â thâl y gallwch eu hawlio, fel tâl dileu swydd yn y dyfodol, cyfraniadau pensiwn y cyflogwr, a thâl salwch.

Beth petaech chi a’ch cyflogwr yn anghytuno?

Ni all eich cyflogwr gyflwyno newid yn eich contract heb eich bod chi’n cytuno. Mae’n bwysig gwybod eich hawliau felly siaradwch â’ch cynrychiolydd undeb llafur, os oes un gennych, neu cysylltwch ag un o’r gwasanaethau cynghori gweithle.

Mae’n bwysig gwybod eich hawliau felly siaradwch â’ch cynrychiolydd undeb llafur, os oes un gennych, neu cysylltwch ag un o’r gwasanaethau cynghori gweithle.

Ffoniwch Linell Gymorth Acas ar 0300 123 1100 09 neu ewch i wefan Acas (Cymru, Lloegr a’r Alban).
Ffoniwch Linell Gymorth yr Asiantaeth Cysylltiadau Llafur ar 028 9032 1442 neu ewch i wefan yr Asiantaeth Cysylltiadau Llafuropens in new window (Gogledd Iwerddon).

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?