Help gyda chostau gofal plant

Mae cost gofal plant yn gwneud tolc sylweddol yng nghyllideb y teulu. Mae help gyda chostau gofal plant ar gael gan y llywodraeth a chyflogwyr – o Ofal Plant Di-dreth i ofal plant am ddim. Gall teuluoedd sy’n gweithio gael £2,000 y plentyn tuag at ofal plant gyda Gofal Plant Di-dreth.

Gwiriwch pa help allech chi ei gael gyda chostau gofal plant

Defnyddiwch y Cyfrifiannell Gofal Plant ar GOV.UK i amcangyfrif faint o help allech chi ei gael gan y llywodraeth ar gyfer gofal plant cymeradwy.

Gofal Plant Di-dreth

Beth yw Gofal Plant Di-dreth?

Mae Gofal Plant Di-dreth yn gynllun gan y llywodraeth i helpu rhieni sy’n gweithio gyda chostau gofal plant yng Nghymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Gall dalu am:

  • warchodwyr plant, meithrinfeydd a nanis cofrestredig
  • brecwast, clybiau ar ôl ysgol a chynlluniau chwarae cofrestredig, cynlluniau gwyliau
  • ysgolion cofrestredig (heb gynnwys ffioedd ysgol, oni bai bod eich plentyn dan oedran gofynnol ysgol)
  • gweithwyr gofal cartref yn gweithio i asiantaeth gofal cartref cofrestredig.

Gallwch ddefnyddio Gofal Plant Di-dreth ar yr un pryd â’r 15 awr neu 30 awr o ofal plant am ddim.

Ni allwch ddefnyddio Gofal Plant Di-dreth ar yr un pryd â:

  • Credyd Cynhwysol
  • Credydau treth
  • Talebau Gofal Plant.

Pwy all ei gael?

I fod yn gymwys bydd angen i riant neu rieni fel arfer:

  • fod yn gweithio a gyda phlant dan 12 neu dan 17 os oes gan eich plentyn anabledd. Maent yn stopio bod yn gymwys ar 1 Medi wedi pen-blwydd y plentyn yn 11 oed. Mae plant wedi eu mabwysiadu yn gymwys, ond nid plant wedi eu maethu.
  • yn ennill o leiaf £131 yr wythnos ar gyfartaledd yr un. Mae hyn yn cyfateb i 16 awr ar yr Isafswm Cyflog Cenedlaethol neu Gyflog Byw Cenedlaethol. Dysgwch fwy am hyn yn ein canllaw.
  • fod â dim mwy na £100,000 o incwm net wedi addasu y flwyddyn, y rhiant.
  • fod yn gyflogedig neu hunangyflogedig. Os ydych chi neu’ch partner ar absenoldeb mamolaeth, tadolaeth neu fabwysiadu, efallai eich bod dal yn gymwys. Gallwch ymgeisio os ydych chi’n dechrau neu’n ailddechrau gwaith o fewn y 31 niwrnod nesaf.

Os oes gennych chi gyfrifoldebau gofalu, os ydych chi’n sâl neu’n anabl ac felly’n methu gweithio: byddwch yn dal yn gymwys i gael cyfrif gofal plant os yw un rhiant mewn gwaith a’r llall ddim yn gallu gweithio ac yn derbyn unrhyw un o’r budd-daliadau canlynol:

  • Lwfans gofalwr
  • Budd-dal analluogrwydd neu fudd-dal analluogrwydd tymor hir
  • Lwfans anabledd difrifol
  • Lwfans cyflogaeth a chymorth yn seiliedig ar gyfraniadau
  • Credydau yswiriant gwladol oherwydd analluogrwydd neu allu cyfyngedig i weithio.

Faint yw hwn?

Am bob £8 fyddwch chi’n talu i mewn i’ch cyfrif gofal plant, bydd y llywodraeth yn talu £2, hyd at uchafswm o £2,000 y plentyn pob blwyddyn, neu £4,000 y plentyn anabl bob blwyddyn.

Felly, os oes gennych chi un plentyn, a’ch bod yn talu £8,000 i’ch cyfrif gofal plant, bydd y llywodraeth yn talu £2,000. Unwaith y byddwch yn rhoi’r arian i mewn, fel arfer bydd yr ychwanegiad yn cael ei dalu erbyn y diwrnod gwaith nesaf.

Bydd taliadau i mewn i’ch cyfrif fel arfer yn cymryd un diwrnod gwaith ar gyfer taliadau cerdyn debyd a thri diwrnod gwaith ar gyfer trosglwyddiadau banc. Bydd taliadau yn ymddangos fel ‘cronfeydd sydd ar gael’ unwaith y byddant wedi eu prosesu.

Mae cyfraniadau’r llywodraeth wedi’u cyfyngu i £500 bob tri mis neu £1,000 ar gyfer plentyn anabl. I gael y cyfraniad yn llawn rhaid i chi gyfrannu i’ch cyfrif ar-lein ym mhob cyfnod tri mis neu chwarter o’r flwyddyn.

Gall eraill fel neiniau a theidiau neu ffrindiau i’r teulu hefyd dalu i mewn i’r cyfrif.

Sut i wneud cais

Rydych chi’n ymgeisio ar-lein trwy sefydlu cyfrif gofal plant ar GOV.UK.
Bob tri mis, mae angen ‘ail gadarnhau’ eich cymhwyster. Dylech gael neges atgoffa i wneud hyn. Gallwch wneud hyn yn defnyddio’ch cyfrif gofal plant ar-lein. Os nad yw’ch amgylchiadau wedi newid, gallwch gadarnhau hyn a dim mwy. Os ydynt wedi newid, byddant yn rhedeg y gwiriadau cymhwyster eto.

A oes gennych chi hawl i 15 neu 30 awr o help gyda chostau gofal plant?

Dewis y gofal plant cywir

Dewch o hyd i’r dewis gofal plant cywir ar eich cyfer chi gyda’n canllaw ar ddewisiadau gofal plantopens in new window.

~$

Mae gan bob plentyn tair a phedair oed yn y DU yr hawl i addysg gynnar neu ofal plant am ddim.

Gallwch ddefnyddio’r oriau am ddim hyn gyda darparwyr gofal plant cofrestredig megis:

  • mewn meithrinfeydd a dosbarthiadau meithrin
  • mewn grwpiau chwarae a grwpiau cyn-ysgol
  • gyda gwarchodwyr plant cofrestredig
  • Canolfannau Plant Dechrau’n Deg
  • cynlluniau gwyliau, brecwast a chlybiau ar ôl ysgol.

Mae faint allwch chi ei gael yn dibynnu ym mha wlad ydych chi’n byw. Gallwch ddefnyddio gofal plant di-dreth ar yr un pryd â’r 15 awr neu 30 awr o ofal plant am ddim.

Lloegr

Sut i wneud cais

Gallwch wneud hyn ar-lein trwy sefydlu cyfrif gofal plant ar GOV.UK.

Mae rhai cynghorau yn rhestru darparwyr sy’n cynnig yr oriau atodol ar eu gwefan, neu gallwch gysylltu â’ch darparwr gofal plant i weld os ydynt yn eu cynnig. Gallwch ddod o hyd i ddarparwyr gofal plant cofrestredig Ofsted ar GOV.UK.

Mae gan rai plant dwy oed hawl i 15 awr o ofal plant neu addysg gynnar am ddim am 38 wythnos. Gallai’ch plentyn fod yn gymwys os ydych yn hawlio rhai budd-daliadau penodol neu os oes gan eich plentyn anabledd. Gallwch wirio os ydych chi’n gymwys ar GOV.UK.

Gallwch ymgeisio i’ch cyngor lleol ar gyfer yr oriau hyn, defnyddiwch y wefan GOV.UK i ddod o hyd i dudalen ymgeisio eich cyngor lleol.

Mae gan blant tair a phedair oed hawl i 15 awr yr un bob 38 wythnos o addysg blynyddoedd cynnar neu ofal plant am ddim bob blwyddyn.

Mae gan rai plant tair i bedair oed hawl i 15 awr ychwanegol gan ddod â’u cyfanswm i 30 awr am 38 wythnos y flwyddyn. I fod yn gymwys am y 15 awr ychwanegol o ofal plant am ddim mae angen i riant neu rieni:

  • fod yn gweithio, neu’r unig riant fod yn gweithio mewn teulu rhiant sengl.
  • yn ennill o leiaf £131 yr wythnos ar gyfartaledd yr un. Mae hyn yn cyfateb i 16 awr ar yr Isafswm Cyflog Cenedlaethol neu Gyflog Byw Cenedlaethol. Dysgwch fwy am hyn yn ein canllaw.
  • ennill llai na £100,000 y flwyddyn.

Os nad ydych chi’n defnyddio eich holl oriau mewn un wythnos, ni allwch eu defnyddio mewn wythnos arall. Mae nifer o ddarparwyr yn cynnig lledaenu’r oriau drwy gydol y flwyddyn, fel bod gennych chi ofal yn cyfateb i 22 awr yr wythnos. Holwch eich darparwr os yw’n gwneud hyn.

Cymru

Sut i wneud cais

Gallwch ymgeisio drwy ddefnyddio eich Gwasanaeth Gwybodaeth i Deuluoedd lleol.

Mae rhai cynghorau yn rhestru darparwyr gofal plant cymeradwy, a gallwch wirio os yw darparwyr wedi eu cymeradwyo trwy Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru.

Gall rhai plant dwy a thair oed sy’n byw mewn ardal Dechrau’n Deg gael gofal plant rhan amser am ddim am ddwy awr a hanner y dydd, pum niwrnod o’r wythnos, am 39 o wythnosau. Chwiliwch am eich gwasanaeth Dechrau’n Deg lleol ar y wefan PwyntTeulu.

Gall plant tair a phedair oed gael 10 awr o addysg gynnar yr wythnos am ddim am 48 wythnos y flwyddyn, mewn ysgol neu feithrinfa a ariennir. Gelwir hyn y Cyfnod Sylfaen.

Mae gan rai plant tair a phedair oed hawl i 20 awr ychwanegol gan ddod â’u cyfanswm i 30 awr am 48 wythnos o’r flwyddyn. I fod yn gymwys am y 20 awr ychwanegol o ofal plant am ddim:

  • rhaid i’r ddau riant fod yn gweithio – neu’r unig riant fod yn gweithio mewn teulu rhiant sengl. A rhaid bod yn byw yng Nghymru yn barhaol.
  • rhaid i bob rhiant ennill cyflog sydd ar gyfartaledd o leiaf yn cyfateb i 16 awr yr wythnos o Isafswm Cyflog Cenedlaethol neu Gyflog Byw Cenedlaethol
  • rhaid i bob rhiant fod yn ennill llai na £100,000 y flwyddyn.

Os nad ydych chi’n defnyddio eich holl oriau mewn un wythnos, ni allwch eu defnyddio mewn wythnos arall. Mae nifer o ddarparwyr yn cynnig lledaenu’r oriau drwy gydol y flwyddyn, fel bod gennych chi ofal yn cyfateb i 22 awr yr wythnos. Holwch eich darparwr os yw’n gwneud hyn.

Yr Alban

Sut i wneud cais

Ewch i wefan eich cyngor lleol i hawlio. Gallwch ddod o hyd i hyn ar y wefan MYGOV.SCOT.

Gall rhai plant dwy oed gael 16 awr o ofal plant yr wythnos yn ystod y tymor os ydynt yn derbyn budd-daliadau penodol.

Mae pob plentyn tair a phedair oed yn gymwys i gael 16 awr yr wythnos am ddim o addysg gynnar a gofal plant yn ystod y tymor.

Gogledd Iwerddon

Mae gan blant yr hawl i o leiaf 12.5 awr o addysg cyn-ysgol am ddim yr wythnos am 38 wythnos y flwyddyn cyn iddynt ddechrau yn Primary One.

Sut i hawlio eich costau gofal plant

Telir costau gofal plant fel ôl-daliadau. Golyga hyn y byddwch yn talu’r costau eich hunan fel arfer, adrodd y costau drwy eich cyfrif ar-lein a chael ad-daliad ar eich taliad Credyd Cynhwysol nesaf.

Mae gennych hyd at ddiwedd cyfnod yr ail asesiad ar ôl i’r gofal plant ddigwydd i adrodd y costau hyn.

Er enghraifft, os mai’r 10fed yw dyddiad eich asesiad (y dyddiad y dechreuoch hawlio a chael eich taliad Credyd Cynhwysol) a dymunwch hawlio’r costau gofal plant a dalwyd gennych ym mis Medi, rhaid i chi adrodd y costau hynny cyn 10 Tachwedd.

Costau gofal plant sydd wedi digwydd yn ystod y cyfnod asesu hwnnw yn unig y cewch eu hawlio’n ôl. Felly, os talwch am gostau gofal plant fwy na mis ymlaen llaw, ar gyfer y tymor cyfan er enghraifft, fe anfonwch eich adroddiad yn y dull arferol a chael ad-daliad mewn rhandaliadau dros uchafswm o dri chyfnod asesu.

Os rhagwelwch y cewch drafferth i dalu costau gofal plant ymlaen llaw, dylech siarad â’ch hyfforddwr gwaith.

Credyd Cynhwysol

Mae Credyd Cynhwysol yn fudd-dal newydd i bobl sydd yn cael gwaith yn achlysurol, sy’n disodli chwech o fudd-daliadau presennol, gan gynnwys Credyd Treth Gwaith.

Gall teuluoedd mewn gwaith sy’n gymwys i gael Credyd Cynhwysol hawlio hyd at 85% o’u cost gofal plant misol yn ôl.

Rhaid i chi dalu o flaen llaw am ofal plant yn gyntaf, a darparu derbynebau er mwyn gael eich arian yn ôl. Allwch chi ddim ond hawlio am ofal plant sydd wedi digwydd yn ystod eich cyfnod asesu.

Pwy sy’n ei gael?

Fel arfer, bydd angen i chi a/neu eich partner:

  • fod yn gweithio (nid oes ots faint o oriau yr ydych chi neu’ch partner yn gweithio)
  • fod â swydd wedi ei chynnig i chi.

Faint yw hwn?

Y mwyaf y gallwch ei gael yw £646 y mis am un plentyn, a £1,108 y mis am ddau neu fwy o blant.

Gallwch hawlio ar yr amod y darperir eich gofal plant gan ddarparwr cofrestredig neu gymeradwy gan y llywodraeth.

Dysgwch fwy am Gredyd Cynhwysol.

Credyd Treth Gwaith – yr elfen gofal plant

Credyd Treth Plant

Pan fyddwch chi’n gwneud cais am Gredyd Treth Gwaith, byddwch chi’n cael gwybod a ydych chi hefyd yn gymwys am Gredyd Treth Plant i helpu gyda chostau magu plant.

Credyd Treth Plant yw un o’r chwe budd-dal sy’n cael eu disodli’n raddol gan Gredyd Cynhwysol. Ni allwch hawlio Credyd Treth Gwaith a Chredyd Cynhwysol ar yr un pryd.

Fodd bynnag, gallwch barhau i hawlio Credyd Treth Gwaith, neu gyflwyno hawliad newydd amdano, hyd nes y gofynnir i chi ymgeisio am Gredyd Cynhwysol.

Beth yw’r elfen gofal plant?

Mae’r ‘elfen gofal plant’ yn un o’r elfennau sy’n rhan o’r Credyd Treth Gwaith.

Os ydych chi’n gymwys, gallai dalu am hyd at 70% o’ch costau gofal plant.

Pwy sy’n ei gael?

Gallwch ymgeisio am yr elfen gofal plant y Credyd Treth Gwaith os ydych chi’n:

  • gweithio o leiaf 16 awr yr wythnos (os ydych chi’n gwpl, mae’n rhaid bod y ddau ohonoch chi’n gweithio o leiaf 16 awr yr wythnos).
  • talu am ofal plant cofrestredig neu gymeradwy.
Gwiriwch ein canllaw ar y credyd treth gwaith ar gyfer trothwyon incwm.

Faint yw’r elfen gofal plant?

Gyda’r elfen gofal plant, gallwch gael help gyda hyd at 70% o’ch costau gofal plant.

Mae’r tabl isod yn dangos faint allech chi ei gael yn y flwyddyn dreth 2018-19:

Nifer o blant Os talwch hyd at: Gallech gael hyd at:
1 £175 yr wythnos £122.50 yr wythnos
2 neu fwy £300 yr wythnos £210 yr wythnos

Os ydych chi’n talu mwy na hyn am ofal plant, dim ond yr uchafswm o’r symiau a restrir uchod y byddwch yn medru eu cael.

Os ydych chi’n gymwys am yr elfen gofal plant, ni fyddwch o reidrwydd yn cael y symiau llawn.

Bydd faint a gewch yn dibynnu ar:

  • eich incwm.
  • yr oriau rydych chi’n eu gweithio.
  • eich costau gofal plant.
Dysgwch fwy am Gredyd Treth Gwaith.

Talebau gofal plant

Mae cynllun talebau gofal plant y llywodraeth yn dod i ben, ac yn cael ei ddisodli gan y cynllun gofal plant di-dreth newydd a ddisgrifir uchod.

Caeodd y cynllun i aelodau newydd ym mis Hydref 2018.

Os ydych chi eisoes yn cael talebau gofal plant, gallwch barhau i’w gael cyn belled ag y bydd eich cyflogwr presennol yn dal i’w cynnig.

Cymorth gofal plant a gytundebir yn uniongyrchol

Yn hytrach na chynnig talebau gofal plant, gallai’ch cyflogwr ddewis talu’n uniongyrchol i ddarparwr gofal plant, er mwyn iddo fedru darparu gofal plant ar eich cyfer.

Didynnir y taliad hwn o’ch cyflog cyn treth yn yr un modd â thaleb gofal plant. Cewch yr un symiau di-dreth ag y byddech yn eu cael petaech yn cael talebau gofal plant.

Ers Hydref 2018, ni allwch ddechrau cael talebau gofal plant na gofal plant ar gytundeb uniongyrchol.

Os ydych yn cael y cymorth hwn eisoes, gallwch barhau i’w gael tra bydd eich cyflogwr presennol yn parhau i’w gynnig.

Meithrinfeydd yn y gweithle

Mae rhai cyflogwyr yn sefydlu eu meithrinfeydd eu hunain, naill ai yn eich gweithle neu mewn lleoliad arall.

Mae’ch cyflogwr yn penderfynu faint y byddwch chi’n ei dalu am ddefnyddio meithrinfa gweithle.

Ond pa un a yw am ddim neu â chymhorthdal, mae’n cyfrif fel mantais ddi-dreth i’ch swydd.

Siaradwch â’ch cyflogwr i ganfod a yw’n cynnig meithrinfa yn y gweithle.

Neiniau a theidiau yn gofalu am wyrion ac wyresau

Os ydych yn nain neu daid neu berthynas arall sy’n gofalu am blant tra bod eu rhieni’n gweithio, mae credydau Yswiriant Gwladol ar gael i’ch helpu i barhau i gronni eich hawl i gael Pensiwn y Wladwriaeth yn ystod y cyfnod hwn.

Bydd angen 35 o flynyddoedd cymwys i gael Pensiwn y Wladwriaeth yn llawn. Gallwch wirio eich cofnod Yswiriant Gwladol ar GOV.UK.

Gelwir y credydau Yswiriant Gwladol hyn yn gredydau Gofal Plant Dynodedig i Oedolion a rhaid i chi ymgeisio amdanynt.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?