Sut i siarad gyda’ch plant am arian: tudalen 3-4

Gall siarad gyda phlant am arian mor ifanc â hyn ymddangos yn ddiangen. Barn amryw o rieni a gofalwyr yw na ddylid rhoi baich cyfrifoldebau oedolion fel trin arian ar ysgwyddau plant. Ond, mae plant yn dechrau llunio eu hagweddau a’u harferion o gwmpas arian mor ifanc â phum mlwydd oed. Mae hyn yn golygu ei bod yn bwysig creu arferion arian da mor gynnar â phosibl.

A yw sôn am arian yn gwneud i blant boeni?

Gall fod yn rymusol iawn rhoi sgiliau a hyder i’ch plant ymdrin ag arian. Dengys ein hymchwil bod plant sy’n gwneud yn well gydag arian yn oedolion:

  • wedi profi sgyrsiau am arian
  • yn cael arian yn gyson (does dim bwys faint), ac
  • wedi cael cyfrifoldeb am wario a chynilo.

Beth all plant ei ddeall am arian yn y blynyddoedd cynnar?

Gall plant yn y grŵp oedran hwn ddysgu deall amrywiaeth o bethau, fel:

  • adnabod gwahanol ddarnau o arian (er enghraifft, trwy’r rhifau sydd arnynt, eu lliw, eu maint a’u siâp)
  • bod gwerth gwahanol i ddarnau arian ac arian papur
  • bod pethau yn costio symiau gwahanol o arian, fel prynu teganau a mynd ar fws
  • gall arian gael ei wario mewn mannau gwahanol ac ar bethau gwahanol
  • rhaid cadw arian yn ddiogel
  • pan fydd arian wedi mynd, mae wedi mynd
  • pan fyddant yn dewis prynu rhywbeth, bydd raid iddynt fyw gyda’r dewis a wnaed. Os yw eich plentyn wedi dewis eitem ar gyfer y teulu cyfan, er enghraifft, rhaid iddo ddeall effaith y pryniant hwnnw ar aelodau eraill o’r teulu.

Gemau arian i blant

Yn yr oed hwn, mae plant yn dysgu trwy chwarae a gwylio pobl eraill. Mwynhewch gemau syml a hwyliog, neu defnyddiwch weithgareddau bob dydd i ddangos gwybodaeth am arian i’ch plant.

Chwarae rôl: siop

Wrth chwarae gemau arian gyda phlant, dilynwch arweiniad eich plentyn, gadewch i’w ddychymyg eich arwain. Wrth i chi ddechrau dysgu eich plentyn am arian trwy chwarae, esboniwch sut y mae arian yn gweithio a soniwch am yr hyn yr ydych yn ei wneud. Gallwch wneud y gêm yn realistig trwy roi tro ar y syniadau yma:

  • ychwanegwch brisiau ar eitemau i ddangos eu bod yn costio arian
  • gosodwch gyllideb ar gyfer chwarae trip siopa. Pan fydd yr arian wedi ei ddefnyddio allwch chi ddim prynu mwy, esboniwch bod raid i chi gynilo i gael mwy, a mwynhau beth sydd gennych
  • defnyddiwch ddarnau o arian iawn yn y siop i helpu eich plant i ddysgu nad chwarae yn unig yw arian. Gadewch iddynt afael mewn arian ac arfer gydag arian
  • dangoswch y gwahaniaeth rhwng siapiau a meintiau’r darnau arian i’ch plant
  • defnyddiwch gyfrif i ddangos bod dau ddarn arian 1c yn cyfateb i ddarn 2c, pum darn 1c yn cyfateb i 5c ac yn y blaen.

Yn ychwanegol at chwarae siop, gallwch greu gemau gyda darnau arian, defnyddio chwarae rôl wahanol a dweud storïau wrth eich gilydd.

O gwmpas y tŷ

Defnyddiwch ddigwyddiadau pob dydd yn y cartref i sôn wrth blant am arian. Mae llawer o ffyrdd gwahanol o ddechrau’r sgwrs.

Gwylio teledu neu fideos

Os bydd eich plant yn gwylio teledu neu fideos ar-lein, gwyliwch gyda nhw. Soniwch am hysbysebion ac esbonio eu bod yn ceisio eich cael i wario arian a phrynu pethau. Soniwch am yr hyn sy’n mynd ymlaen o gwmpas arian mewn llyfrau, ffilmiau, fideos neu ar y teledu. Er enghraifft, pan fydd eu hoff gymeriad yn prynu rhywbeth, mae’n gyfle i siarad.

Grym cadw-mi-gei i blant

Meddyliwch am gael lle diogel i’ch plentyn gadw arian, fel cadw-mi-gei neu flwch arian. Trafodwch pam ei bod hi’n bwysig cadw arian yn ddiogel a sut yr ydych chi’n gwneud hynny.

Cyflwynwch gynilo trwy sôn am yr hyn yr ydym ei eisiau yn awr, a’r hyn y bydd arnom ei eisiau yn nes ymlaen. Defnyddiwch gyfrif i ddangos sut y bydd eu harian yn cynyddu os byddant yn cynilo. Bydd cael lle diogel i gadw’r arian y bydd y plant yn ei gynilo hefyd yn helpu i ddarlunio cynilo mewn ffordd weledol.

Mynd i siopa

Os byddwch chi yn mynd i siopa bwyd a’ch bod yn gallu mynd â’ch plant gyda chi, defnyddiwch hwn fel cyfle i drafod arian.

Cyn mynd i siopa

Mae nifer o ffyrdd o siarad am arian yn ystod y daith:

  • gofynnwch i’r plant gynllunio beth yr ydych angen ei brynu, er enghraifft, beth sydd ei angen i wneud eu hoff bryd
  • gwnewch restr siopa gyda’ch gilydd. Bydd hyn yn help i’r plant ganolbwyntio wrth siopa, ac yn help i chi drafod arbed arian
  • rhannwch y rhestr yn bethau y mae arnoch eu hangen, a’r pethau y mae arnoch eu heisiau, fel trîts
  • edrychwch ar y cwpwrdd gyda’ch gilydd a sôn sut y gallwch ddefnyddio beth sydd gennych yn barod ac arbed arian. Bwytwch cyn mynd allan, a soniwch fel yr ydych yn arbed arian y ffordd honno hefyd
  • penderfynwch a oes yna unrhyw beth ar y rhestr mae’r plant yn mynd i’w brynu eu hunain o’u harian poced. Soniwch faint y mae angen iddynt ddod gyda nhw i brynu’r hyn y mae arnynt ei angen
  • soniwch pam bod angen i arian gael ei gadw yn ddiogel ar y daith, mewn bag neu waled er enghraifft
  • diolchwch i’r plant am eu help.

Pan fyddwch yn cyrraedd yr archfarchnad

Mae siopau wedi cael eu trefnu i wneud i ni fod eisiau gwario mwy. Mae helpu plant i ddechrau deall hynny yn sgwrs y gallwch ei chael ar drip siopa.

Wrth i chi gerdded i mewn, esboniwch bod siopau eisiau i chi brynu pethau a gwario arian. Gwnewch hi’n gêm ceisio bod yn fwy clyfar na’r siopau a gwario cyn lleied â phosibl. Dangoswch y ffordd mae’r siop wedi cael ei gosod i geisio gwneud i chi wario mwy, er enghraifft:

  • yn aml mae ffrwythau a llysiau ger y fynedfa gan eu bod yn gwneud elw mawr ar y rhain
  • mae hanfodion wedi eu dosbarthu yma ac acw, yn aml ar y cyrion – mae hyn yn golygu bod rhaid i chi gerdded heibio popeth i’w cyrraedd
  • mae cynnyrch drytach ar lefel llygaid, brandiau rhatach yn is i lawr
  • yn aml mae cynnyrch plant ar lefel eu llygaid hwy.

Atgoffwch y plant eich bod wedi cytuno i chwilio am y pethau ar y rhestr a’u prynu.

Wrth i chi gerdded o gwmpas y siop

  • Os yw’r plant yn gofyn am bethau nad ydynt ar y rhestr, atgoffwch nhw fod rhaid iddynt gadw at y rhestr gan mai arian ar gyfer hynny sydd gennych heddiw
  • Gofynnwch i’r plant eich helpu i ddod o hyd i’r pethau ar y rhestr
  • Helpwch y plant i gymharu prisiau
  • Edrychwch ar y pecynnu a thrafod sut maent yn marchnata i blant
  • Diolchwch i’r plant am eu hymddygiad da ac am helpu.

Ger y til

  • Gofynnwch i’r plant roi pethau ar y belt i’w cadw’n brysur
  • Gofynnwch i’ch plant eich helpu i dalu. Os byddwch yn talu mewn arian parod, gofynnwch iddyn nhw roi’r arian i’r person wrth y til
  • Os ydych chi’n talu gyda cherdyn, esboniwch o ble daw’r arian i dalu am hyn
  • Esboniwch am gadw arian a chardiau banc yn ddiogel
  • Gwiriwch fod y dderbynneb yn gywir - a yw’n cyfateb i’r rhestr?
  • Diolchwch i’r plant am eu help.

Delio â phlagio

Mae’n arferol i blant ofyn i’w rhieni brynu pethau. Bydd pwysau cymheiriaid, hysbysebion a marchnata yn gwneud iddynt fod eisiau pethau nad oes arnynt eu hangen. Ond, nid yw hyn yn golygu bod rhaid i chi roi popeth mae arnynt ei eisiau iddynt.

Mae’n cymryd amser i newid ymddygiad. Os bydd plant yn arfer cael yr hyn y mae arnynt ei eisiau, gallant gael siom pan fydd hyn yn newid. Peidiwch â phoeni am ymateb pobl eraill. Mewn amser gall y plant newid y modd y maent yn ymateb. Gall y syniadau yma eich helpu i siarad â’ch plant ac osgoi neu leihau’r ymddygiad plagus:

  • os byddwch yn mynd i rywle anodd, fel siop deganau, cynlluniwch ymlaen llaw. Esboniwch ymlaen llaw beth yr ydych yn ei brynu a pham. Atgoffwch eich plant o’r hyn yr ydych wedi ei drafod
  • rhowch anogaeth i’ch plant gynilo am bethau y mae arnynt eu heisiau. Os byddant yn penderfynu gwario arian ar rywbeth, eu penderfyniad nhw yw hynny. Os byddant yn difaru hynny yn nes ymlaen, siaradwch gyda nhw am beth y gallent ei wneud yn wahanol y tro nesaf
  • awgrymwch bod y plant yn rhoi’r hyn y mae arnynt ei eisiau ar eu rhestr pen-blwydd neu wyliau. Yn aml mae hyn yn helpu i blant deimlo eu bod yn cael eu clywed ac mae’n delio â’r eisiau, ac efallai y byddant yn anghofio amdano, hyd yn oed. Pan ddaw hi’n agos at ddyddiad pen-blwydd y plentyn, os nad yw’n dymuno cael yr eitemau mwyach, gall greu rhestr newydd. Ond mae’n ffordd dda o ddangos i blant sut mae pethau y mae arnynt eu heisiau yn newid ac nid y rhain yw’r pethau y mae arnynt eu hangen bob tro.
  • peidiwch â dim ond dweud na wrth blant, eglurwch pam. Os nad ydych yn hapus gyda’r hyn mae ar eich plant ei eisiau eglurwch wrthynt ar beth yr ydych chi’n dewis gwario eich arian arno, a pham
  • mae dweud bod gennym arian ar gyfer yr hyn y mae arnom ei angen (fel bwyd a gwres) ond nid yr hyn y mae arnom ei eisiau neu drîts ar hyn o bryd yn eu helpu i ddeall y dewisiadau y mae oedolion yn gorfod eu gwneud am arian.

Mae dweud na a chadw at eich gair, yn enwedig os ydych chi’n ei ddefnyddio fel cyfle i siarad gyda’ch plant, yn eu helpu i ddysgu hunanreolaeth, i ddeall angen yn hytrach nag eisiau, ac i ddysgu cynilo ar gyfer yr hyn y mae arnynt ei eisiau.

Ar grwydr

Defnyddiwch ymweliad â’ch llyfrgell llyfrau neu deganau lleol fel cyfle i esbonio nad oes raid i bopeth gostio arian. Soniwch am bethau nad ydyn nhw’n costio arian y gallwch eu mwynhau, a chynlluniwch deithiau am ddim gyda’ch gilydd.

Lawrlwythwch ragor o syniadau a gweithgareddau i blant 3-11 oed yn y canllaw Siarad, Dysgu, Gwneud.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?