Sut i siarad gyda’ch plant am arian: 9-11 oed

Mae agweddau ac arferion plant o amgylch arian yn cael eu ffurfio yn gynharach nag a feddyliwch. Dengys ymchwil eu bod eisoes wedi datblygu erbyn eu bod yn 7 oed. Dyna pam ei bod yn bwysig dechrau magu arferion arian da mor gynnar â phosibl.

Mae rhieni a gofalwyr yn chwarae rôl allweddol wrth baratoi plant i reoli eu harian yn dda fel oedolion. Mae cysylltiadau uniongyrchol rhwng yr hyn y mae rhieni yn ei wneud ag ymddygiad ariannol eu plant.

Nid oes rhaid i chi fod yn arbenigwr i ddysgu eich plant am arian. Mae yna bethau syml y gallwch wneud yn y cartref neu pan fyddwch chi’n mynd allan i gychwyn sgwrs am arian. Os ydych chi’n ei chael yn anodd siarad am arian, fel sy’n wir am nifer o bobl, ceisiwch ddefnyddio’r syniadau a gweithgareddau hyn i’ch helpu i gychwyn arni.

Sut mae siarad am arian yn effeithio ar blant?

Mae rhai rhieni yn poeni am amlygu eu plant i bryderon am arian. Fodd bynnag, dengys ein hymchwil hefyd bod plant sy’n gwneud yn well gydag arian fel oedolion:

  • wedi profi sgyrsiau am arian
  • yn cael arian yn gyson (does dim ots faint), ac
  • wedi cael cyfrifoldeb am wario a chynilo.

Mae esbonio beth ydych chi’n ei wneud wrth reoli arian, a chynnwys plant mewn penderfyniadau gwario teuluol yn lleihau dryswch i blant. Gall siarad am arian leihau straen i rieni hefyd, oherwydd mae’n helpu plant i ddeall pam eich bod yn dweud na i rai ceisiadau gwariant.

Beth all plant ei ddeall am arian yn y blynyddoedd cynnar hyn?

Ymysg y pethau y gall plant eu deall mae:

  • cyfrifiadau syml yn seiliedig ar gyfraddau cyfnewid
  • y defnyddir gwahanol arian mewn gwledydd eraill
  • sut i gynllunio a rheoli cyllideb syml, a chadw trywydd ar wariant
  • sut i wirio gwybodaeth ariannol sylfaenol e.e. derbynebau, biliau, datganiadau banc
  • sut y defnyddir hysbysebion i’ch perswadio i wario arian
  • sut i gymharu prisiau a phenderfynu beth yw’r gwerth gorau am arian
  • fod yna risgiau yn gysylltiedig gyda gwario arian ar-lein e.e. sgamiau a gwe-rwydo
  • beth yw llog
  • manteision cynilo a gallu esbonio rhai o’r risgiau dan sylw. wrth fenthyg arian.

A fyddant yn dysgu am arian yn yr ysgol?

Mae yna blant sy’n cael addysg ariannol yn yr ysgol fel rhan o gwricwlwm cenedlaethol ysgolion uwchradd yn Lloegr neu’r cwricwlwm cynradd ac eilradd yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Fodd bynnag, o’n hymchwil, dywed pedwar o bob deg plentyn na chawsant unrhyw addysg ariannol yn yr ysgol.

Dyma oed gwych i ddysgu, yn enwedig gan y bydd eich plant yn mynd i’r ysgol uwchradd cyn hir ac yn gwneud rhagor o benderfyniadau ariannol eu hunain. Mae nifer o ysgolion uwchradd yn defnyddio cardiau i dalu. Bydd angen i blant ddeall sut mae’r rhain yn gweithio, a dewis beth i’w brynu bob diwrnod.

Yn y cartref

Mae sawl ffordd i godi sgwrs am arian fel rhan o fywyd bob dydd. Er enghraifft, siaradwch am filiau ac i ble mae’r arian yn mynd. Eglurwch y gwahanol ffyrdd i dalu am bethau, yn cynnwys debydau uniongyrchol, biliau misol, ychwanegu credyd at eich mesurydd ac ati.

Arian a ffonau symudol

Tua’r oed hwn gall plant ddechrau holi am gael ffôn symudol. Os byddwch yn penderfynu y gall gael un, gallwch ddefnyddio hyn fel cyfle i siarad am arian a ffonau. Mae hefyd yn amser da i ofyn cwestiynau i’ch plant a sefydlu rheolau teuluol os byddant yn cael ffonau symudol: Faint mae ffonau yn costio? Beth yw contract a sut mae’n gweithio? Sut mae’n cymharu i ‘dalu wrth fynd’? Beth yw’r gost bob mis? Beth os bydd yn defnyddio’r credyd i gyd? Beth sy’n digwydd os bydd yn colli’r ffôn?

Llunio cyllideb

Mae cyllideb, neu gynllun ariannol, hefyd o gymorth wrth ofalu am arian. Eglurwch beth wariwch eich arian arno a sut ydych chi’n gwneud penderfyniadau ar beth i’w wario. Gall plant gadw trywydd ar eu gwariant eu hunain, a fydd yn sgil defnyddiol yn y dyfodol. Gofynnwch iddynt nodi unrhyw arian a gânt, faint ohono ac ar beth maent yn ei wario. Penderfynwch beth sy’n digwydd os byddant yn mynd dros eu trothwy.

Benthyca arian

Gall plant ddeall mwy am fenthyca arian yn ystod yr oed hwn. Esboniwch pan fyddwch chi’n benthyca arian y byddwch yn talu llog, sy’n golygu y byddwch yn talu mwy yn ôl nag y byddwch yn ei fenthyg. Gallwch siarad am fod yn ofalus gyda chredyd a pha broblemau all godi os na allwch dalu’r arian yn ôl.

Mynd i siopa

Mae’r siopa wythnosol neu siopa ar-lein yn gyfleoedd da i drafod arian. Gofynnwch i’ch plant eich helpu i ganfod y pris gorau drwy gymharu prisiau mewn siopau ac ar-lein.

Siaradwch am eu ffrindiau a’u harian. Beth mae eu ffrindiau yn ystyried prynu? Pam eu bod nhw eisiau rhai brandiau mwy nag eraill? A yw brandiau yn gwneud cynnyrch yn well?

Her cynilo

Defnyddiwch y gweithgaredd yma i helpu’ch plentyn i ddysgu sut i gynilo arian.

Cyfrifwch ei ‘incwm’

Ystyriwch ffynonellau arian eich plentyn, a allai gynnwys beth mae’n ennill o wneud tasgau, neu hyd yn oed y swm rydych chi neu’ch teulu yn ei wario ar bethau arbennig i’ch plentyn, y gellid ei ddefnyddio fel cynilion.

Cyfrifwch am faint i gynilo, ac ar gyfer beth

Meddyliwch pa mor dda mae’ch plentyn yn deall yr angen i aros am bethau, ac amcangyfrif am ba gyfnod o amser y gallai gynilo’n llwyddiannus.

Meddyliwch am rywbeth y bu eich plentyn yn ysu amdano ond heb ei gael gan ei fod yn rhy ddrud. Ystyriwch os yw hyn yn rhywbeth y gallai gynilo amdano.

Rhowch gymorth i’ch plentyn benderfynu ar gyfer beth y bydd ef yn cynilo amdano a sut aiff ati i wneud hynny. Gwnewch yn siŵr fod eich plentyn yn deall beth fydd yn mynd heb (er enghraifft, arian o wneud tasgau ac/neu bethau arbennig) ac am ba hyd. Cofiwch iddyn nhw y gall tri mis deimlo fel oes!

Crëwch gefnogaeth ymarferol

Cefnogwch eich plentyn drwy greu dulliau ymarferol o atgoffa:

  • cadw mi gei gyda llun o’r eitem mae’n cynilo ar ei chyfer
  • siart ar y wal i’w alluogi i fonitro’r cynnydd
  • dathlwch a chyfrif i lawr ar hyd y daith: hanner ffordd yno, 2 wythnos i fynd.

Os yw’ch plant yn ei chael yn anodd cynilo, ceisiwch roi rhywbeth am ddim i’w cadw i fynd neu gynllunio egwyl benodol o gynilo. Ceisiwch osgoi gadael i rywun arall yn y teulu neu ffrind brynu’r eitem.

Pan fydd eich plentyn yn cyrraedd y nod, gwnewch brynu’r eitem yn ddigwyddiad arbennig!

Negeseuon arian allweddol

Gall plant ddysgu syniadau gwerthfawr o’r her gynilo a fydd yn eu helpu fel oedolion:

  • mae cynilo yn caniatáu i ni gael pethau na fydden ni’n gallu eu fforddio petaen ni bob tro yn gwario arian yn syth wedi i ni ei gael
  • mae cynilo yn creu teimlad o lwyddiant, a bydd gan yr eitem rydych yn cynilo i’w brynu werth arbennig
  • mae cynllunio i gynilo ar gyfer rhywbeth gyda rhywun arall yn gwneud nodau’n haws i’w cyflawni.

Gwthio pethau ymhellach

Os yw’ch plant yn gwneud yn dda gyda her gynilo a’ch bod eisiau eu helpu i fynd ymhellach, unwaith y byddwch wedi cyflawni un nod cynilo, gosodwch un arall. Yn raddol cynyddwch y nod a’r amser a gymerir i’w gyflawni, ond gwnewch yn siŵr ei fod yn parhau’n realistig. Rhowch gymorth i’ch plant ganfod ffyrdd i fedru cynilo rhagor, efallai drwy gynyddu eu hincwm trwy wneud tasgau ychwanegol.

Dewisiadau sy’n arbed arian

Yn ystod yr oed hwn, gallwch hefyd esbonio i’ch plant eu pŵer personol i wneud dewisiadau o ran arian. Gallwch egluro y gallai hyn fod yn ddewis:

  • i brynu rhywbeth neu beidio
  • i gynilo arian
  • i brynu brandiau rhatach
  • i newid i gwmni nwy neu drydan rhatach
  • i roi ein hamser yn hytrach nag anrhegion sy’n costio arian
  • nid i brynu rhywbeth dim ond gan mai hwnnw yw’r fersiwn diweddaraf.

Lawrlwythwch syniadau a gweithgareddau i blant o oed 3-11 yn y canllaw Siarad, Dysgu, Gwneud.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?