Morgeisi – canllaw i ddechreuwyr

Prynu cartref fydd y pryniant mwyaf y byddwch yn debygol o’i wneud yn eich bywyd. Cyn i chi drefnu’ch morgais, gwnewch yn siŵr eich bod yn ymwybodol o’r hyn y gallwch fforddio ei fenthyca. Dysgwch ble i gael morgais, y gwahanol fathau a sut mae’r broses yn gweithio.

Beth yw morgais?

Benthyciad yw morgais i brynu eiddo neu dir. Mae’r rhan fwyaf o forgeisi’n rhedeg am 25 mlynedd, ond gall y tymor fod yn fyrrach neu’n hirach.

‘Diogelir’ y benthyciad yn erbyn gwerth eich cartref hyd nes i chi glirio’r swm. Gall darparwr y benthyciad adfeddiannu’ch cartref a’i werthu i gael ei arian yn ôl oni fyddwch yn parhau â’ch ad-daliadau.

Gweithio allan yr hyn y gallwch ei fforddio

Peidiwch ag ymestyn yn rhy bell os credwch y byddwch yn cael anhawster wrth ad-dalu, a chofiwch ystyried y costau o gynnal cartref hefyd, megis biliau’r cartref, y dreth gyngor, yswiriant a chynnal a chadw.

Bydd ar ddarparwyr benthyciadau eisiau gweld tystiolaeth o’ch incwm a gwariant penodol, ac a oes gennych chi unrhyw ddyledion. Gall ofyn am wybodaeth ynghylch biliau’r cartref, cynhaliaeth plant a threuliau personol. Bydd darparwyr angen prawf pendant y byddwch yn medru parhau gyda’r ad-daliadau os bydd cyfraddau llog yn codi. Gallant wrthod cynnig morgais i chi os na fyddant yn meddwl y gallwch ei fforddio.

I ddysgu rhagor am faint y gallech ei fenthyca, defnyddiwch ein Cyfrifiannell fforddiadwyedd Morgais.

Ble i gael morgais

Gallwch ymgeisio am forgais yn uniongyrchol o’ch banc neu gymdeithas adeiladu, gan ddewis o’u hystod o gynnyrch.

Gallwch hefyd ddefnyddio brocer morgeisi neu gynghorydd ariannol annibynnol (IFA) a all gymharu gwahanol forgeisi sydd ar y farchnad, yn ogystal â morgeisi nad ydynt yn cael eu cynnig yn uniongyrchol i gwsmeriaid.

Mae rhai broceriaid yn edrych ar forgeisi o’r ‘farchnad gyfan’ tra bo rhai eraill yn edrych ar gynnyrch gan nifer cyfyngedig o fenthycwyr. Byddant yn sôn am hyn wrthych pan gysylltwch â nhw am y tro cyntaf, ynghyd â’u costau os ydynt yn codi unrhyw rai.

Cael cyngor fydd orau i chi bron yn sicr oni bai eich bod yn brofiadol iawn mewn materion ariannol yn gyffredinol, a morgeisi yn benodol.

Ambell waith mae’n bosib dewis morgais heb dderbyn cyngor – gelwir hyn yn forgais gweithredu yn unig. Cynigir y rhain dan amgylchiadau cyfyngedig.

Byddai disgwyl i chi wybod yn union pa eiddo y dymunwch ei brynu, faint o arian ac am ba hyd, pa fath o forgais a’r math o log a’r gyfradd y dymunwch fenthyca arni.

Bydd y darparwr yn ysgrifennu atoch yn datgan nad ydych wedi derbyn unrhyw gyngor ac nad yw’r morgais wedi ei asesu i weld a yw’n addas i chi.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd raid i chi gadarnhau eich bod yn gwybod beth fydd goblygiadau cymryd morgais heb gael cyngor, a’ch bod yn fodlon symud ymlaen.

Os bydd y morgais, am ryw reswm, yn troi’n anaddas i chi ymhen amser, bydd yn anodd iawn i chi gyflwyno cwyn.

Os byddwch yn dilyn y llwybr gweithredu yn unig bydd y darparwr yn cynnal yr un gwiriadau fforddiadwyedd manwlo’ch arian ac asesu’ch gallu i barhau i wneud ad-daliadau mewn amgylchiadau penodol.

Dysgwch ragor am ddewis morgais.

Defnyddiwch ein Cyfrifiannell morgais i gyfrifo swm yr ad-daliadau a’r llog.

Mae gwefannau cymharu yn lle da i gychwyn ar gyfer unrhyw un sy’n ceisio dod o hyd i morgais addas.

Argymhellwn y gwefannau canlynol er mwyn cymharu morgeisi:

Cofiwch:

  • Ni fydd pob un gwefan gymharu yn rhoi’r un canlyniadau i chi, felly cofiwch ddefnyddio mwy nag un gwefan cyn gwneud penderfyniad.
  • Felly mae’n bwysig gwneud tipyn o waith ymchwil i mewn i’r math o gynnyrch neu nodweddion a ddymunwch cyn prynu neu newid darparwr.
  • Dysgwch ragor yn ein canllaw ar wefannau cymharu.

Gwneud cais am forgais

Mae gwneud cais am forgais yn aml[1] yn broses dwy ran. Mae’r cam cyntaf fel arfer yn golygu canfod ffeithiau i’ch helpu i weld faint allwch chi ei fforddio, a pha fath o forgais neu forgeisi allech chi fod eu hangen. Yn yr ail gam bydd y darparwr morgais yn cynnal gwiriad fforddiadwyedd mwy manwl, ac os nad ydynt wedi gofyn amdani eisoes, tystiolaeth o incwm.

Cam 1

Yn gyffredinol, bydd y darparwr neu frocer morgais yn gofyn cyfres o gwestiynau i chi i sefydlu pa fath o forgais a ddymunwch ac am ba hyd. Bydd hefyd yn ceisio sefydlu, heb fynd i ormod o fanylder, eich sefyllfa ariannol. Defnyddir hyn yn gyffredinol i gael syniad ynglŷn â faint o arian fydd y darparwr morgais yn fodlon ei fenthyca i chi.

Dylai roi gwybodaeth allweddol i chi hefyd am y cynnyrch,ei wasanaeth ac unrhyw ffioedd neu gostau perthnasol.

Cam 2

Fe ddechreuwch ar eich cais yn y cam hwn fel arfer. Bydd y darparwr neu frocer morgais yn casglu ffeithiau ac yn cynnal asesiad fforddiadwyedd manwl, a bydd angen i chi ddarparu tystiolaeth o’ch incwm a’ch gwariant penodol, a chynnal ‘prawf straen’ o’ch materion ariannol.

Gallai hyn gynnwys ateb cwestiynau manwl am eich materion ariannol ac unrhyw gynlluniau i’r dyfodol a allai effeithio ar eich incwm i’r dyfodol. Dysgwch pa dystiolaeth fydd angen i chi ei ddarparu yn Sut i wneud cais am forgais..

Bydd yn medru asesu’r effaith ar eich ad-daliadau hefyd petai cyfraddau llog yn codi yn y dyfodol.

Os yw’ch cais wedi ei dderbyn, bydd y darparwr morgais yn rhoi ‘cynnig rhwym’ i chi a dogfen(nau) egluro morgais yn egluro telerau’chmorgais.

Ynghyd â hynny cewch ‘gyfnod i fyfyrio’ am 7 niwrnod o leiaf, a fydd yn rhoi’r cyfle i chi wneud cymariaethau ac asesu goblygiadau derbyn cynnig eich darparwr, Gall rhai darparwyr roi mwy na 7 niwrnod i chi wneud hynny.

Mae gennych yr hawl i anwybyddu’r cyfnod hwn i fyfyrio er mwyn cyflymu’ch pryniant os bydd angen gwneud hynny.

Yn ystod y cyfnod myfyrio hwn, ni all y darparwr newid ei gynnig neu ei dynnu’n ôl ar wahân i rai amgylchiadau neilltuol. Er enghraifft, os canfuwyd bod y wybodaeth a gyflwynoch yn anghywir.

Os ydych yn anfodlon â’r cyngor a gewch, cyflwynwch gŵyn i Wasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol.

Eich blaendal – mae maint yn bwysig

Wrth brynu eiddo, bydd angen i chi dalu blaendal. Dyma swm o arian sy’n mynd tuag at gost yr eiddo a brynwch.

Po uchaf fydd eich blaendal, yr isaf gallai’ch cyfradd llog fod. Wrth drafod morgeisi, efallai y clywch pobl yn sôn am “Fenthyciad i Werth” neu LTV. Er bod hyn yn swnio’n gymhleth, y cwbl yw hyn yw faint o’ch cartref sy’n perthyn i chi’n llwyr, o’i gymharu â’r swm a ddiogelir yn erbyn y morgais.

Er enghraifft, gyda blaendal o £20,000 ar eiddo sy’n werth £200,000, mae’r blaendal felly’n 10% o werth yr eiddo gyda’r 90% sy’n weddill yn LTV. Diogelir y morgais yn erbyn y gyfran hon o 90%.

Po isaf yw’r LTV, yr isaf fydd eich cyfradd llog yn debygol o fod. Y rheswm am hyn yw fod darparwr yn cymryd llai o risg gyda benthyciad llai. Mae’r cyfraddau rhatach fel arfer ar gael i bobl sydd â blaendal o 40%.

Sut mae morgais yn gweithio?

Gelwir yr arian a fenthycir gennych yn gyfalaf ac yna mae’r darparwr yn codi llog arno hyd nes iddo gael ei ad-dalu. Bydd y math o forgais y byddwch yn gallu ymgeisio amdano yn dibynnu a ydych yn dymuno ad-dalu llog yn unig, neu log a chyfalaf.

Morgais ad-dalu

Gyda morgeisi ad-dalu rydych yn talu’r llog a rhan o’r cyfalaf bob mis. Ar ddiwedd y cyfnod, 25 mlynedd fel arfer, dylech fod wedi llwyddo i ad-dalu’r cyfan a chi fydd berchen ar eich cartref.

Morgais llog yn unig

Gyda morgeisi llog yn unig, y llog ar y benthyciad a delir yn unig gennych a dim cyfalaf (y swm a fenthyciwyd gennych).

Mae’r morgeisi hyn yn dod yn fwy anodd i’w cael gan fod darparwyr a rheoleiddwyr yn pryderu y bydd perchnogion tai yn wynebu dyledion mawr ac yn methu ad-dalu’r symiau hyn.

Bydd yn rhaid i chi gael cynllun ar wahân i ddangos sut y byddwch yn ad-dalu’r benthyciad gwreiddiol ar ddiwedd cyfnod y morgais.

Cyfuniad o forgeisi ad-daliad a llog yn unig

Gallwch ofyn i’ch darparwr a gewch chi gyfuno’r ddau opsiwn, gan rannu’ch benthyciad morgais rhwng un ad-dalu ac un llog yn unig.

Gwahanol fathau o forgeisi

Unwaith y byddwch wedi penderfynu sut i ad-dalu’r cyfalaf a’r llog, bydd angen i chi feddwl am y math o forgais. Mae morgeisi’n dod gyda chyfraddau sefydlog neu amrywiol.

Gyda morgais cyfradd sefydlog bydd eich ad-daliadau yr un fath am gyfnod penodol o amser – fel arfer rhwng dwy a phum mlynedd – waeth beth fydd lefelau’r cyfraddau llog yn y farchnad ehangach.

Os oes gennych chi forgais cyfradd amrywiol, gallai’r gyfradd rydych yn ei thalu symud i fyny ac i lawr, yn unol â chyfradd sylfaenol Banc Lloegr. Mae gwahanol fathau o forgeisi cyfradd amrywiol.

Am ragor o wybodaeth, darllenwch ein canllaw:

Eich cam nesaf