Ôl-ddyledion morgais neu broblemau wrth dalu'ch morgais

Os ydych chi’n cael trafferth talu’ch ad-daliadau morgais a ddim yn gallu cael trefn ar bethau – neu os ydych chi’n poeni am golli’ch cartref, y demtasiwn efallai yw anwybyddu’r broblem. Peidiwch â gwneud hynny. Dyma beth y gallwch ei wneud a ble y gallwch gael help.

Cam 1 – Cysylltwch â’ch benthyciwr

Bydd eich benthyciwr morgais yn awyddus i helpu a bydd yn egluro’ch opsiynau. Mae’n rhaid iddynt wneud ymgais rhesymol i ddod i gytundeb gyda chi, gan gynnwys ystyried a ddylid newid sut ydych chi’n gwneud taliadau a phryd rydych yn eu gwneud.

Os ewch i ôl-ddyledion, o fewn 15 niwrnod rhaid i’ch benthyciwr:

  • restru’r holl daliadau rydych wedi’u methu
  • roi gwybod ichi am gyfanswm eich ôl-ddyledion
  • roi gwybod ichi am unrhyw ffioedd a godir oherwydd methu unrhyw daliadau
  • roi gwybod ichi am yr union swm sy’n weddill dan eich morgais
  • roi amser rhesymol ichi i unioni unrhyw ddiffyg mewn taliadau
  • roi gwybod ichi am y ffioedd tebygol yn y dyfodol os na thelir yr ôl-ddyledion

Hefyd, mae’n rhaid i’ch benthyciwr beidio â chymryd camau i adfeddiannu oni bai fod pob ymdrech resymol arall i ddatrys y sefyllfa wedi methu, ac mae’n rhaid iddynt roi rhybudd rhesymol ichi cyn cymryd y camau hynny.

Beth y gallech chi gytuno iddo

Cynnig talu’r hyn a allwch chi

Cynigiwch dalu’n ôl faint y gallwch ei fforddio pan fyddwch yn trafod eich opsiynau gyda’ch benthyciwr – mae parhau i dalu rhywfaint o arian yn ôl yn well na thalu dim byd a bydd yn helpu i leihau’ch ôl-ddyledion.

Yn dibynnu ar eich amgylchiadau, efallai y bydd y sawl sy’n benthyg arian ichi yn rhoi awgrymiadau ichi, er enghraifft ymestyn tymor eich morgais.

Efallai y cewch eich synnu pa mor syml yw dod i drefniant i leihau eich ad-daliadau misol.

Peidiwch ag oedi – cysylltwch â’ch benthyciwr cyn gynted â phosibl.

Cam 2 – Canfyddwch a oes gennych chi yswiriant

Gall Yswiriant Diogelu Taliadau Morgais, sy’n cael ei alw hefyd yn Yswiriant Damweiniau, Salwch a Diweithdra, eich helpu gyda’ch ad-daliadau morgais os ydy’ch incwm wedi lleihau oherwydd damwain, salwch neu os ydych chi wedi colli’ch gwaith. Efallai ichi drefnu’r yswiriant pan gawsoch eich morgais – edrychwch drwy waith papur eich morgais a holwch eich benthyciwr eto neu’r brocer a ddefnyddiwyd gennych pan drefnoch chi’r morgais.

Cam 3 – Cymerwch gamau i leihau’ch costau

Bydd treulio amser yn ystyried eich arferion gwario yn helpu i weld a oes modd ichi arbed arian mewn unrhyw le. I’ch helpu i weld ble y gallwch chi arbed arian, tarwch olwg ar eich treuliau mewn perthynas â’r arian sydd gennych yn dod i mewn ac wedyn rhannu’ch gwariant yn eitemau hanfodol ac eitemau heb fod yn hanfodol.

Defnyddiwch ein Cynlluniwr cyllideb i gael darlun clir o’ch incwm a’ch gwariant.

Lleihau eich gwariant ar eitemau nad ydynt yn hanfodol

Mae cyllidebu’n hollbwysig os ydych chi’n cael trafferth talu’ch treuliau. Dyma rai ffyrdd o dorri’n ôl.

  • Edrychwch ar y Debydau Uniongyrchol sy’n mynd allan o’ch cyfrif bob mis – pethau fel aelodaeth o gampfa a thanysgrifiadau i gylchgronau. Ystyriwch yn awr a ydych chi’n cael gwerth am arian o’r holl bethau hyn. Os nad ydych, rhowch y gorau iddyn nhw.
  • Wedyn, ewch ati i restru’r eitemau llai nad ydynt yn hanfodol rydych yn eu prynu bob dydd – coffi parod o siop neu ddiodydd ar ôl y gwaith. Trefnwch nhw yn ôl eu blaenoriaeth. Dewiswch yr eitemau blaenoriaeth is yn gyntaf a’u torri allan, un ar y tro.

Dilynwch y dolenni isod i gael rhagor o awgrymiadau ar gyfer arbed arian.

Lleihau eich gwariant ar eitemau hanfodol

Ar gyfer pethau fel bwyd a biliau ynni – edrychwch ar beth mae cwmnïau eraill yn ei gynnig er mwyn ceisio cael bargen well.

Arbedwch arian ar eich ffôn cartref a’ch band llydan

Ond, meddyliwch yn ofalus cyn lleihau eich yswiriant, yn enwedig yswiriant bywyd. Gofynnwch i chi’ch hun a fyddai gwario ychydig ar y premiwm yn well na’r risg o beidio â derbyn taliad llawn petaech yn marw neu dalu miloedd o bunnoedd allan o’ch arian eich hun petai rhywbeth yn digwydd i’ch cartref.

Cam 4 – Siaradwch â gwasanaeth cwnsela rhad ac am ddim ar ddyledion

Yn ogystal â siarad â’ch benthyciwr, mynnwch gyngor gan un o’r nifer o sefydliadau neu elusennau sy’n rhoi cyngor rhad ac am ddim ar ddyledion. Gall cynghorydd ariannol sydd wedi’i hyfforddi, sy’n gweithio i asiantaeth annibynnol, fel Cyngor ar Bopeth neu Shelter, roi cyngor diduedd a di-dâl ichi.

Mae elusennau eraill ar gael hefyd a fydd yn gallu’ch helpu chi a rhoi gwybodaeth am ble i ddod o hyd i atebion. Darllenwch ein canllaw isod i gael rhestr lawn o asiantaethau ac elusennau i gysylltu â nhw.

Ble i gael cyngor rhad ac am ddim ar ddyledion

Cam 5 – Holwch i weld a allwch chi gael help gyda’ch taliadau morgais

Yn dibynnu ar eich amgylchiadau, efallai eich bod yn gymwys i gael rhai budd-daliadau – a/neu i gael help gan y llywodraeth tuag at eich taliadau llog. Dilynwch y dolenni isod i gael rhagor o wybodaeth.

Defnyddiwch y gyfrifiannell fudd-dal ar y wefan GOV.UK i gael gwybod beth y gallech fod â hawl iddo.

Trowch at Turn2Us, gwasanaeth elusennol sy’n helpu pobl i gael at fudd-daliadau lles, grantiau a chymorth arall.

Help gan y llywodraeth os na allwch chi dalu’ch morgais

Ydych chi’n poeni y bydd eich cartref yn cael ei adfeddiannu?

Os ydych chi’n poeni y gallech chi golli’ch cartref oherwydd nad ydych wedi bod yn gwneud eich ad-daliadau, gall elusennau roi cymorth a chyngor ichi, ac mae digon o help i gael mewn mannau eraill hefyd. Efallai y bydd eich cyngor lleol yn gallu rhoi cymorth a chyngor.

Beth i’w wneud os ydych chi wedi cael eich bygwth ag adfeddiannu

Gwerthu’ch cartref pan fydd popeth arall wedi methu

Os ydych chi’n gwybod na fydd eich sefyllfa’n newid yn yr hirdymor, ystyriwch werthu’ch cartref eich hun a rhentu neu symud i eiddo rhatach.

Os ydych chi’n ystyried yr opsiwn hwn, gofynnwch i’ch benthyciwr a gewch chi aros yn eich eiddo nes y byddwch wedi’i werthu a gofyn a yw’n cynnig help drwy gynllun Gwerthiant Gwirfoddol â Chymorth. Ond gwnewch yn siŵr fod gennych chi le i fyw cyn symud allan. Os byddwch yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r benthyciwr a gwneud popeth yn eich gallu i’w werthu, dylai roi digon o amser i chi werthu.

Yn dibynnu ar eich eiddo, efallai y dylech chi hefyd holi a oes modd ichi werthu’ch cartref i’ch cyngor neu i landlord cymdeithasol ac aros yno fel tenant.

Chwiliwch am fanylion cyswllt eich cyngor lleol ar wefan GOV.UK.^

Pethau i’w hosgoi

Dyma bethau hollbwysig i’w hosgoi os ydych chi’n cael trafferth talu’ch morgais. Siaradwch â gwasanaeth rhoi cyngor ar ddyledion sydd ar gael yn rhad ac am ddim cyn dewis unrhyw rai o’r opsiynau hyn.

  • Cael benthyciad arall i dalu’ch dyledion. Mae’r benthyciadau hyn yn gallu bod yn ddrud iawn, ac yn aml cânt eu gwarantu ar eich cartref, sy’n golygu y byddwch chi mewn mwy o berygl o’i golli. Mae cynigion morgais sy’n addo’ch helpu i osgoi adfeddiannu hefyd yn gallu’ch rhoi mewn mwy o berygl.
  • Rhoi’r allweddi yn ôl. Chi fydd yn dal yn gyfrifol am yr ad-daliadau morgais cyn y bydd eich cartref yn cael ei werthu, ac o bosibl y balans sy’n weddill os na fydd yr arian a godir drwy werthu’ch cartref yn ddigon i dalu’r hyn sydd arnoch chi.
  • Gwerthu’ch cartref heb fod gennych le i fyw. Efallai na chewch chi help gan eich cyngor lleol i ddod o hyd i rywle i fyw os ydynt yn credu ichi wneud eich hun yn ddigartref yn fwriadol.
  • Cynlluniau gwerthu a rhentu’n ôl. Gyda’r cynlluniau hyn rydych yn gwerthu’ch cartref i gwmni ac yn ei rentu’n ôl gan y cwmni hwnnw. Mae’r Awdurdod Gwasanaethau Ariannol wedi atal nifer o’r cynlluniau hyn rhag gweithredu oherwydd iddynt drin cwsmeriaid yn annheg. Dylech osgoi’r cynlluniau hyn os oes modd neu, os cewch eich temtio, siaradwch â gwasanaeth cwnsela ar ddyledion i ddechrau.