Opsiynau ar gyfer clirio’ch dyled – Yr Alban

Os ydych chi’n cael trafferthion yn talu biliau bob dydd, neu’n parhau ag ad-daliadau benthyciadau ac ymrwymiadau ariannol eraill, mae nifer o opsiynau’n agored i chi i helpu i glirio’ch dyledion. Rydym yn amlinellu rhai o’r opsiynau mwyaf cyffredin y gallech fod yn ymwybodol ohonynt eisoes. Fodd bynnag, peidiwch â gwneud unrhyw benderfyniadau ar eich pen eich hun – cyn gwneud dim byd chwiliwch am gyngor annibynnol ac arbenigol.

Dechreuwch trwy gael cyngor diduedd am ddim ynghylch dyled

Nid oes angen i chi dalu am gyngor ynghylch dyled – defnyddiwch un o’r sefydliadau a restrir yn ein canllaw isod.

Byddant yn helpu i chi benderfynu pa un o’r opsiynau a nodir yma yw’r un mwyaf addas i’ch helpu i reoli neu glirio’ch dyledion.

Yr adeg orau i gael cymorth i gael eich hun yn ôl ar y trywydd cywir yw cyn gynted ag y byddwch yn dechrau cael trafferthion, neu pan fyddwch yn dechrau poeni y byddwch yn cael anhawster â’ch taliadau.

Opsiynau ar gyfer clirio’ch dyled

Defnyddiwch ein hofferyn Gwiriad Iechyd Dyled i’ch helpu i greu cynllun i drechu’ch problemau ariannol, heddiw!

Mae llawer o atebion ar gael i ddatrys eich dyledion – mae’r un fydd fwyaf addas i chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol.

Mae’r erthygl hon yn cynnig trosolwg o rai cynlluniau y gallech fod wedi clywed amdanynt, ond ni ddylech wneud eich penderfyniad nes y byddwch wedi siarad â gwasanaeth cyngor am ddim ar ddyledion.

Ar wahân i’r opsiynau isod, efallai y gallwch ddod i drefniant anffurfiol gyda’r bobl neu sefydliadau mae arnoch arian iddynt (sy’n hysbys hefyd fel eich credydwyr) i wneud taliadau ar sail yr hyn y gallwch ei fforddio ar ôl treuliau hanfodol y cartref.

O dan y math hwn o drefniant, byddech yn gofyn iddynt rewi llog a chostau hefyd.

Bydd elusen ddyledion yn medru egluro’r opsiwn hwn ichi.

Effaith ar eich sgôr credyd

Cofiwch y bydd y rhan fwyaf o’r opsiynau dyled isod yn effeithio ar eich sgôr credyd, sy’n ei gwneud hi’n anoddach i chi:

  • Gael benthyciad
  • Prynu ar gredyd, neu
  • Agor cyfrif banc newydd

Yn y dyfodol.

Siaradwch ag elusen sy’n rhoi cyngor am ddim ar ddyledion i ddeall mwy, yn cynnwys pa opsiwn sydd orau i chi.

Y Cynllun Trefnu Dyledion

Datrysiad ar reoli dyledion am ddim yw’r Cynllun Trefnu Dyledion (DAS) sy’n galluogi i chi ad-dalu’ch dyledion dros gyfnod ar gyfradd y gallwch ei fforddio trwy raglen talu dyledion (DPP).

Tra byddwch yn gwneud hyn, byddwch yn cael eich gwarchod rhag credydwyr sy’n ceisio adennill eu harian.

Pwy sy’n gymwys?

Er mwyn gallu gwneud cais am y Cynllun Trefnu Dyledion, rhaid i chi:

  • Fod ag un ddyled neu fwy
  • Bod yn byw neu wedi’ch lleoli fel arfer yn yr Alban
  • Gwneud cais trwy ddefnyddio ymgynghorydd ariannol a gymeradwywyd gan y Cynllun Trefnu Dyledion
  • Bod â swm rhesymol o arian dros ben ar ôl talu am bethau sylfaenol fel biliau cartref a bwyd

Os ydych chi’n gwpl a bod gennych o leiaf un ddyled yr ydych yn atebol amdani ar y cyd ac yn unigol, gallech wneud cais am raglen talu dyledion ar y cyd.

Dylech gael cyngor am ddim yn gyntaf

Bydd eich cynghorydd ariannol hefyd yn cofrestru’ch bwriad i ymgeisio am Raglen Talu Dyledion.

Gelwir hyn yn ‘fwriad’ ac mae’n rhoi cyfnod o chwe wythnos i chi pan na all credydwyr gymryd unrhyw gamau pellach yn eich erbyn.

Os nad yw eich credydwyr yn ateb o fewn 21 diwrnod o dderbyn cynnig y Rhaglen Talu Dyledion, ystyrir felly eu bod wedi ei dderbyn.

Os bydd unrhyw un ohonynt yn anghytuno â hyn, bydd y Gweinyddwr Rhaglen Talu Dyledion yn penderfynu a yw hyn yn rhesymol neu beidio.

Cynllun Rheoli Dyled

Angen siarad â rhywun am eich sefyllfa ariannol?

Os ydych yn cael trafferthion gyda’ch arian, gallwch siarad â rhywun heddiw. Mae gennym gynghorwyr sydd wedi eu hyfforddi’n arbennig a all roi cymorth i chi roi trefn ar eich problemau ariannol.

Ceisiwch gyngor cyfrinachol ar-lein, dros y ffôn neu wyneb yn wyneb drwy ein hofferyn canfod cyngor ar ddyledion am ddim.

Mae hwn yn drefniant a sefydlir rhyngoch chi a’ch credydwyr lle rydych yn talu’n ôl yr hyn y gallwch ei fforddio ar ddyledion heb flaenoriaeth nad ydynt wedi’u sicrhau yn erbyn eich cartref, ar ôl cymryd biliau’ch cartref i ystyriaeth.

Mae’n nodi faint y byddwch yn ei ad-dalu ac yn cytuno ar amserlen ar gyfer ad-dalu.

Byddwch fel arfer yn gwneud un taliad misol i’ch sefydliad rheoli dyledion, sydd yn ei dro yn talu credydwyr ar eich rhan.

Caiff Cynlluniau Rheoli Dyled eu trefnu ar eich rhan gan drydydd parti fel arfer – a gall llawer o elusennau a sefydliadau drefnu un am ddim.

Dylech osgoi darparwyr cynllun rheoli dyled sy’n codi ffi

Wrth i fwyfwy o bobl wynebu anawsterau ariannol, mae mwy o gwmnïau wedi ymddangos, sy’n cynnig helpu pobl i wella’u sefyllfa.

Fodd bynnag, mae llawer ohonynt yn codi ffi, ac yn darparu’r un gwasanaeth y gallwch ei gael am ddim gan un o’r elusennau a’r sefydliadau cwnsela ar ddyledion yn ein canllaw isod.

Gweithredoedd Ymddiriedolaeth

Cytundeb gwirfoddol yw Gweithred Ymddiriedolaeth rhyngoch chi a’r rheiny y mae arnoch arian iddynt (eich credydwyr) i dalu’n ôl rhan o’r hyn sy’n ddyledus gennych.

Mae’n galluogi i chi wneud ad-daliadau misol yn erbyn eich dyledion anwarantedig, dros gyfnod o dair blynedd fel arfer.

Pan fydd y cyfnod hwnnw ar ben, caiff gweddill y ddyled ei dileu.

Caiff credydwyr yn y weithred ymddiriedolaeth eu hatal rhag ychwanegu mwy o log at yr arian sydd gennych yn ddyledus a rhag cymryd mwy o gamau llys yn eich erbyn.

Gallwch wneud cais am Weithred Ymddiriedolaeth:

  • Os oes gennych ddyledion anwarantedig fel cardiau credyd, benthyciadau a gorddrafftiau
  • Os oes gennych incwm gormodol y gallwch ei ddefnyddio i leihau maint eich dyled, neu asedau y gellir eu gwerthu neu eu defnyddio i leihau maint eich dyled

Costau cychwynnol a chostau rheoli

A wyddech chi?

Nid oes angen i chi ddefnyddio cwmni rheoli dyledion sy’n codi ffi i drefnu Gweithred Ymddiriedolaeth.

Mae’r ffioedd ar gyfer ymarferwr ansolfedd (ymddiriedolwr) i drefnu a gweinyddu’r Weithred Ymddiriedolaeth ar eich rhan fel arfer yn amrywio rhwng £3,000 a £5,000 ond gallent fod yn llawer mwy os yw eich gweithred ymddiriedolaeth yn gymhleth.

Bydd yr holl ffioedd a chostau’n cael eu tynnu o’r taliadau a wnewch.

Dylech gael cyngor am ddim cyn gwneud cais

Efallai y bydd cwmnïau rheoli dyledion sy’n codi ffi yn mynd atoch, gan honni y gallant eich helpu â’ch dyledion.

Gallai’r cwmnïau hyn argymell Gweithred Ymddiriedolaeth hyd yn oed os nad dyma’r opsiwn gorau ar eich cyfer.

Byddant yn codi ffioedd uchel arnoch hefyd. Siaradwch ag elusen sy’n rhoi cyngor am ddim ar ddyled cyn cymryd gweithred ymddiriedolaeth.

Os ydynt yn credu mai dyma’r opsiwn cywir i chi, byddant yn eich cyfeirio at ymarferwr ansolfedd a fydd yn trefnu’r Weithred Ymddiriedolaeth i chi heb godi ffi ymlaen llaw.

Methdalu

Ffordd o ddelio â dyledion na allwch eu talu yw methdalu (sy’n cael ei adnabod yn gyfreithiol fel ‘atafaelu’ yn Yr Alban).

Tra byddwch yn fethdalwr, gellir defnyddio unrhyw asedau sydd gennych i dalu’ch dyledion.

Ar ôl cyfnod o amser (blwyddyn fel arfer), mae’r rhan fwyaf o’ch dyledion yn cael eu dileu a gallwch gychwyn o’r cychwyn.

Gallwch wneud cais i fod yn fethdalwr eich hun, neu gall credydwr wneud cais i’ch gwneud yn fethdalwr.

Gwneud cais i fod yn fethdalwr

Gallwch wneud cais i fod yn fethdalwr eich hun

  • Os oes gennych dros £1,500 o ddyledion
  • Os nad ydych chi wedi bod yn fethdalwr yn y pum mlynedd ddiwethaf
  • Os ydych chi’n byw yn yr Alban, neu wedi byw yn yr Alban rhywbryd yn ystod y flwyddyn ddiwethaf

Mae tri llwybr tuag at fethdalu yn yr Alban.

Rhaid ichi ddangos eich bod chi’n gymwys drwy fodloni’r amodau canlynol:

  • Eich bod wedi cael ‘tystysgrif ffurfiol ar gyfer atafaelu’ gan unigolyn cymeradwy, fel ymarferwr ansolfedd neu ymgynghorydd ariannol, i ddweud na allwch dalu’ch dyledion pan fyddant yn ddyledus.
  • Rydych yn gymwys am fath newydd o ddatrysiad dyled a elwir yn fethdaliad Proses Ased Gofynnol (MAP). Cyflwynwyd hwn yn yr Alban ar 1 Ebrill 2015. Disodlodd lwybr cyffelyb at fethdalu a elwir yn Incwm Isel Ased Isel (LILA). Mae ar gael i’r rhai sydd ar incymau isel sydd â chyfanswm eu hasedau yn werth dim mwy na £2,000. Nid yw LILA yn ffordd dda bellach o fethdalu.
  • Rydych mewn ‘ansolfedd amlwg’. Golyga hyn na allwch chi dalu’ch dyledion pan maent yn ddyledus. I brofi ansolfedd amlwg, rhaid bod credydwr wedi mynd i’r llys a chael dyfarniad bod arnoch arian i’r credydwr.

Daw eich methdaliad i ben fel arfer pan gewch eich ‘rhyddhau’.

Digwydd hyn fel arfer 12 mis ar ôl i Lys y Siryf eich gwneud yn fethdalwr.

Ni chaiff hyn ei dderbyn fel mater o drefn a bydd yr ymddiriedolwr (yr unigolyn sy’n gweinyddu’ch methdaliad) yn cynhyrchu adroddiad i gadarnhau a ddylech gael eich rhyddhau neu beidio.

Cymhwysedd am fethdaliad Proses Ased Gofynnol (MAP)

  • Mae eich car yn werth £3,000 neu lai
  • Nid oes gennych unrhyw ased unigol sy’n werth mwy na £1,000
  • Nid yw cyfanswm eich holl asedau’n werth mwy na £2,000.
  • Ni allwch fod yn berchennog neu’n gydberchennog ar dŷ neu unrhyw eiddo neu dir arall.

Faint mae’n ei gostio?

Rhaid i chi dalu ffi o £200 cyn gwneud cais i fod yn fethdalwr.

Os na allwch fforddio talu hwn fel cyfandaliad, gallwch ei dalu mewn rhandaliadau o bosib.

I ymgeisio am MAP rhaid i chi dalu ffi o £90. Rhaid talu’r swm llawn ac nid oes unrhyw eithriadau a gostyngiadau ar gael.

Ffoniwch y Llinell Ddyled Genedlaethol ar 0808 808 4000 i gael cyngor cyfrinachol am ddim ar y cymorth ariannol sydd ar gael.

Ar gyfer pwy mae methdalu yn addas?

Os nad oes gennych ffordd wirioneddol o dalu’ch dyledion, yna gallai methdalu fod yn opsiwn addas. Fodd bynnag, peidiwch â gwneud y penderfyniad hwn ar eich pen eich hun.

Siaradwch ag asiantaeth sy’n rhoi cyngor am ddim ar ddyledion yn gyntaf.

Os bydd rhywun yn gwneud cais i’ch gwneud yn fethdalwr

Mae’n werth nodi mai dim ond fel dewis olaf y bydd y rhan fwyaf o bobl y mae arnoch arian iddynt yn eich gwneud yn fethdalwr.

Rhaid bod arnoch o leiaf £3,000 (er y gall dau gredydwr neu fwy wneud cais ar y cyd).

Rhaid bod y credydwr wedi anfon copi o Becyn Llywodraeth Yr Alban sy’n rhoi Cyngor a Gwybodaeth ar Ddyledion o leiaf bythefnos a dim mwy na 12 wythnos cyn iddo lunio’ch deiseb am fethdaliad.

Rhaid iddo brofi hefyd eich bod wedi mynd i ansolfedd amlwg o fewn y pedwar mis diwethaf.

Gwneir hyn fel arfer trwy brofi bod y naill neu’r llall wedi’i gyflwyno i chi:

  • Pris am daliad, neu
  • Hawliad statudol, sef rhybudd ffurfiol y gellid eich gwneud yn fethdalwr os nad ydych yn talu’r ddyled neu’n gwneud cynnig i’r credydwr

Siaradwch gyda gwasanaeth sy’n rhoi cyngor am ddim ar ddyledion os bydd rhywun yn gwneud cais i’ch gwneud yn fethdalwr.

Cynnig taliad llawn neu daliad terfynol

Os oes gennych gyfandaliad a fyddai’n talu rhan o’ch dyledion, gallech ofyn i’ch credydwyr p’un a fyddent yn derbyn rhandaliad ac yn gadael i chi ddileu’r gweddill.

Fel arall, gallent ganiatáu i chi wneud taliadau misol am gyfnod a gytunir ac yna bydd y balans yn cael ei ddileu.

Dileu taliadau

Mewn amgylchiadau eithriadol lle nad oes gennych unrhyw incwm, cynilion neu asedau ar gael – ac y gallwch ddangos i’ch credydwyr bod eich amgylchiadau’n annhebygol o wella yn y dyfodol (er enghraifft, os ydych chi’n ddifrifol wael).

Efallai y bydd modd gofyn i’ch credydwyr ddileu eich dyledion.

Siaradwch gydag elusen sy’n rhoi cyngor ar ddyledion i weld a allai’r ateb hwn fod yn addas ar eich cyfer chi.

Mwy o wybodaeth a chymorth

I gael gwybodaeth fanylach am bob un o’r opsiynau ar ddyled a amlinellir uchod, trowch at wefan y Llinell Ddyled Genedlaetholopens in new windowsydd yn agor mewn ffenestr arall.

Os ydych yn cael trafferthion ariannol, gallai cymorth arall fod wrth law i helpu â threuliau bob dydd neu wariant arall.

Mae llawer o fudd-daliadau ar gael i bobl ar incymau isel, ond mae’r system o fudd-daliadau’n newid felly gwnewch yn siŵr eich bod yn ymwybodol o’r hyn sy’n gymwys i chi.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?