Pa bryd alla i fforddio i ymddeol?

Nid yw ymddeol yn peri’r un pryder ag yr oedd ar un adeg. Yn y gorffennol tueddai pobl i weithio hyd at oed ymddeol a bennwyd gan eu cyflogwr neu’r Wladwriaeth. Erbyn hyn, cewch barhau i weithio fel y mynnwch a chewch ymddeol yn raddol. Os ydych chi’n ystyried cymryd eich pensiwn yn gynnar dylech ddeall sut y bydd hynny’n lleihau eich incwm ymddeoliad a dylech sicrhau y bydd gennych ddigon o arian ar gyfer holl gyfnod eich ymddeoliad.

Gallwch ddewis ymddeol yn raddol neu barhau i weithio am gyfnod hirach yn rhan-amser efallai cyn i chi roi’r gorau iddi’n gyfan gwbl.

Pan fyddwch yn rhoi’r gorau i weithio byddwch yn debygol o golli’ch prif ffynhonnell o incwm. Felly bydd angen i chi wneud yn siŵr y bydd gennych chi ddigon o incwm o ffynonellau eraill cyn i chi ymddeol.

Mae’n anodd gwybod yn iawn faint o arian fydd arnoch ei angen. Ond mae amryw o bethau y gallwch eu gwneud a’u hystyried a all fod o gymorth i chi pan fyddwch yn medru fforddio ymddeol.

Pa mor hir fydd fy ymddeoliad?

Gall ymddeoliad bara 30 o flynyddoedd neu ragor yn ddibynnol ar ba bryd y byddwch yn ymddeol a pha mor hir y byddwch yn byw.

Mae’r rhan fwyaf o bobl yn amcangyfrif yn rhy isel pa mor hir y byddant yn byw. Mae gan ddyn 65 oed 50% o obaith o fyw at 87 oed ac mae gan ddynes 50% o obaith o fyw at 90 oed (Ffynhonnell: data ONS, 2014).

Po hiraf fyddwch chi mewn ymddeoliad, po hiraf fydd angen i’ch incwm ymddeoliad bara. Os oes gennych chi incwm diogel ar gyfer holl gyfnod eich ymddeoliad yna ni fydd anhawster o gwbl. Os nad felly, bydd angen i chi sicrhau na fydd yr arian yn rhedeg allan cyn i chi farw.

Faint o incwm fydd ei angen arnaf?

Bydd eich gwariant a faint o incwm fydd arnoch ei angen yn newid pan fyddwch yn ymddeol. Ni fyddwch yn wynebu unrhyw gostau gwaith ond efallai y byddwch chi’n gwario mwy ar ddiddordebau neu adref a allai olygu y bydd biliau cartref yn cynyddu.

Os byddwch yn defnyddio’ch pensiwn i glirio dyledion, prynu gwyliau, neu brynu rhywbeth drud, bydd hynny’n lleihau’r arian y bydd gennych i fyw arno yn eich ymddeoliad, a gallech wynebu bil treth sylweddol. Os bydd angen i chi glirio dyledion ceisiwch help arbenigol – gweler Ble i gael cyngor ar ddyledion am ddim.

Llunio cyllideb ymddeoliad

Gwnewch restr o’r holl bethau hanfodol y bydd angen i chi dalu amdanynt yn eich ymddeoliad fel llety, bwyd a biliau. Bydd angen i chi wneud yn siŵr y bydd gennych chi ddigon o incwm diogel (sef incwm y gallwch ddibynnu arno) drwy gydol eich ymddeoliad er mwyn ysgwyddo’r costau hyn o leiaf.

Cofiwch y bydd eich arferion gwario’n debygol o newid yn ystod eich ymddeoliad. Wrth i chi fynd yn hŷn efallai y gwariwch chi lai ar fynd allan a threulio mwy o amser adre ac ar ofal iechyd. Yn ddiweddarach yn eich ymddeoliad efallai y byddwch angen rhagor o help o gwmpas y tŷ a thalu ffioedd gofal.

Mae chwyddiant yn debygol o effeithio hefyd ar faint o arian fydd ei angen arnoch. Mae prisiau’n dueddol o godi dros amser felly os ydych am barhau â’ch safon byw byddwch angen i’ch incwm gynyddu’n hefyd.

Faint o incwm fydd gennyf?

Mae gan y rhan fwyaf o bobl fwy nag un ffynhonnell o incwm mewn ymddeoliad. Mae’n debygol y bydd eich incwm yn eich ymddeoliad yn dod o Bensiwn y Wladwriaeth ac unrhyw bensiynau eraill a daloch i mewn iddynt. Efallai y bydd gennych chi ffynonellau eraill o incwm hefyd fel cynilion neu eiddo.

Rhaid i chi sicrhau bod gennych chi ddigon o incwm diogel cyn i chi orffen gweithio neu gallech fod mewn peryg o redeg allan o arian cyn i chi farw. Mae incwm diogel yn cynnwys eich Pensiwn y Wladwriaeth, addewid o incwm o gynllun pensiwn cyn gyflogwr ac unrhyw incwm arall a warantir i chi am weddill eich oes.

Mae’n werth cofio bod y rhan fwyaf o’ch incwm ymddeoliad yn drethadwy (yn cynnwys eich Pensiwn y Wladwriaeth) felly bydd hyn yn effeithio ar faint o arian a gewch yn union.

Pensiwn y Wladwriaeth

Gallwch gymryd eich Pensiwn y Wladwriaeth unwaith y byddwch wedi cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth. Os byddwch yn gohirio cymryd eich Pensiwn y Wladwriaeth cewch bensiwn uwch yn ddiweddarach neu gyfandaliad os cyrhaeddwch oes Pensiwn y Wladwriaeth cyn 6 Ebrill 2016 ac wedi gohirio’ch pensiwn am 12 mis o leiaf. Nid yw’r cyfandaliad ar gael i bobl sy’n cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth ar neu ar ôl 6 Ebrill 2016 sy’n gohirio cymryd eu Pensiwn y Wladwriaeth newydd.

Ar hyn o bryd, cewch 10.4% yn ychwanegol o Bensiwn y Wladwriaeth am bob blwyddyn a ohiriwch. Ar gyfer pobl sy’n cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth ar neu ar ôl 6 Ebrill 2016, bydd y ffigwr ychydig yn is na 5.8%.

Fel arfer bydd eich Pensiwn y Wladwriaeth yn cynyddu’n unol â chwyddiant bob blwyddyn.

Darllenwch ein canllaw ar Bensiwn y Wladwriaeth i gael rhagor o wybodaeth.

Pensiwn yn seiliedig ar gyflog gan eich cyflogwr

Efallai y bydd gennych hawl i gael pensiwn o gynllun pensiwn buddion a ddiffinnir eich cyn gyflogwr (a elwir hefyd yn gynllun cyflog terfynol neu gyfartaledd gyrfaol). Yr oed ymddeol arferol ar gyfer y rhain yw 65 ond efallai y byddwch yn medru cymryd eich ymddeoliad yn gynt neu ei ohirio. Os cymerwch eich incwm ymddeol yn gynnar mae’n debygol y cewch swm llawer iawn llai. Os gohiriwch rydych yn debygol o gael mwy. Gofynnwch i ddarparwr eich cynllun pensiwn am ragor o wybodaeth.

Pensiwn y gweithle neu bersonol lle byddwch yn cronni eich cronfa bensiwn eich hunan

Gallwch gychwyn cymryd arian o’ch cronfa o 55 oed ymlaen ond ni fydd y rhan fwyaf o bobl yn gwneud hynny, gan ddisgwyl yn hytrach hyd nes y byddant angen yr arian. Os cymerwch arian o’ch cronfa cyn i chi ymddeol, byd gennych chi lai ar gael fel incwm yn eich ymddeoliad.

Os hoffech sicrhau bod gennych chi incwm diogel yn eich ymddeoliad gallwch ddefnyddio rhan o’ch cronfa, neu’r cyfan ohoni, i brynu blwydd-dal (math o bolisi yswiriant) sydd yn talu incwm sefydlog neu gynyddol i chi am oes.

Incwm arall

Efallai y bydd gennych chi ffynonellau eraill o incwm hefyd yn eich ymddeoliad. Mae’r incwm yn debygol o amrywio dros amser ac efallai na fydd wedi’i warantu am oes.

Gallai’r incwm hwn ddod o:

  • Cronfa bensiwn a fuddsoddwyd gennych chi ac y gallwch dynnu incwm hyblyg neu gyfandaliad ohono (mae gwerth eich cronfa’n debygol o gynyddu a gostwng a gallai hyn effeithio ar faint o incwm a gewch ac am ba hyd y bydd eich cronfa’n para).
  • Gwaith rhan-amser.
  • Cynilion a buddsoddiadau (mae’r llog a’r incwm a gewch yn debygol o amrywio yn ddibynnol ar gyfraddau llog a pherfformiad eich buddsoddiadau).
  • Eiddo. Gallai hyn fod yn incwm rhent o unrhyw eiddo sydd yn perthyn i chi (nid yw’r incwm hwn wedi’i warantu oherwydd ceir rhai adegau pan na lwyddwch i’w osod efallai). Neu efallai y bwriadwch werthu’r eiddo a defnyddio’r arian i roi hwb i’ch incwm.
  • Eich cartref. Gallech osod ystafell i lojar, cynllunio i brynu cartref llai a defnyddio unrhyw arian a godwyd i roi hwb i’ch incwm, neuwerthu ychydig o ecwiti’ch cartref yn gyfnewid am gyfandaliad neu incwm.

Wedi i chi gyfrifo faint o arian fydd ei angen arnoch a’r ffynonellau arian y bydd gennych chi yn eich ymddeoliad, bydd gennych well syniad o ba bryd y gallwch fforddio i ymddeol.