Pa fudd-daliadau anabledd a salwch allaf i eu hawlio?

Os ydych chi wedi’ch gorfodi i adael eich gwaith neu i weithio oriau gostyngol oherwydd salwch neu anabledd, mae yna nifer o fudd-daliadau y gallwch eu hawlio. Os ydych chi’n gweithio, efallai y byddwch yn gallu hawlio Tâl Salwch Statudol (SSP), a delir gan eich cyflogwr. Os yw hyn wedi dod i ben, neu os nad ydych yn gallu ei hawlio, dysgwch fwy am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA), Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP), Credyd Cynhwysol a budd-daliadau eraill y gallech eu hawlio o bosib.

Credyd Cynhwysol

Mae Credyd Cynhwysol yn disodli’r budd-daliadau canlynol y gallech eu hawlio os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd:

A oes gennych chi gwestiwn?

Bydd ein cynghorwyr yn rhoi’r arweiniad cywir i chi.

Dechreuwch wesgwrs ar-lein neu ffoniwch ni ar 0800 138 1677

  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn Gysylltiedig ag Incwm
  • Budd-dal Tai
  • Credyd Treth Plant
  • Credyd Treth Gwaith
  • Cymhorthdal Incwm

Mae’r rhan fwyaf o bobl nawr yn methu gwneud hawliad newydd am unrhyw rai o’r budd-daliadau hyn mwyach ac fe ofynnir iddynt hawlio am Gredyd Cynhwysol yn hytrach.

Os ydych chi’n cael unrhyw un o’r budd-daliadau hyn ar hyn o bryd, byddwch yn symud i Gredyd Cynhwysol cyn Mawrth 2023.

Mae sut a phryd fydd hyn yn digwydd yn ddibynnol ar os oes rhaid i chi wneud hawliad newydd oherwydd newid mewn amgylchiadau (mudo naturiol) neu os gofynnir i chi symud i Gredyd Cynhwysol gan y DWP (mudo a reolir).

Am y tro, fydd dim rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol os ydych chi mewn cwpl ac mae un ohonoch yn gymwys ar gyfer Credyd Pensiwn.

Os ydych yn cael Premiwm Anabledd Difrifol yna ni fydd yn rhaid i chi symud i Gredyd Cynhwysol.

Os nad ydych eisoes yn hawlio premiwm anabledd difrifol er y gallech fod yn gymwys, mae’n bwysig i chi gyflwyno hawliad nawr.

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) arddull newydd

Yn ddibynnol ar eich amgylchiadau, efallai y byddwch yn gallu hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chefnogaeth arddull newydd. Telir hyn os na allwch weithio neu yn medru gweithio ychydig o oriau yn unig oherwydd salwch neu anabledd.

Efallai y byddwch yn gallu cael ESA arddull newydd os yw’ch SSP wedi dod i ben.

Darganfyddwch fwy am y math newydd o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Taliad Annibyniaeth Bersonol

Telir Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP) os cewch anhawster wrth gwblhau tasgau dyddiol neu symud o gwmpas.

Nid yw’n destun prawf modd a gallech ei gael waeth faint o incwm neu gynilion sydd gennych chi.

Er mwyn bod yn gymwys mae’n rhaid eich bod:

  • bod yn 16 oed neu’n hŷn
  • wedi cael yr anawsterau hyn am dri mis ac yn disgwyl iddynt barhau am o leiaf naw mis arall (oni bai bod gennych gyflwr terfynol)

Mae PIP yn disodli’r Lwfans Byw i’r Anabl (DLA) i oedolion.

Faint yw PIP?

Gallech gael rhwng £23.20 a £145.85 yr wythnos, yn ddibynnol ar ba mor ddifrifol mae’r cyflwr yn effeithio arnoch chi.

Lwfans Byw i’r Anabl

Dim ond ar gyfer plant dan 16 oed y gallwch wneud hawliad newydd am Lwfans Byw i’r Anabl (DLA).

Nid yw’n destun prawf modd a gallech ei gael waeth faint o incwm neu gynilion sydd gennych chi.

Ar gyfer oedolion mae DLA yn cael ei ddisodli gan PIP.

Faint yw DLA?

Gallai’ch plentyn gael rhwng £23.20 a £145.85 yr wythnos, yn ddibynnol ar ba mor ddifrifol mae’r cyflwr yn effeithio arno ef neu hi.

Darllenwch ein canllaw ar fudd-daliadau anabledd i blant

Dysgwch ragor am y DLA i blant ar GOV.UK.
Dysgwch ragor am hawliadau presennol am DLA i oedolion ar GOV.UK.
Dysgwch ragor am hawlio DLA yng Ngogledd Iwerddon ar wefan nidirect.

Lwfans Gweini

Gallech fod yn gymwys am Lwfans Gweini:

  • os ydych yn 65 oed neu’n hŷn ac nad ydych wedi hawlio DLA/PIP yn flaenorol
  • os ydych angen cymorth gyda gofal personol
  • os ydych angen goruchwyliaeth i’ch cadw’n ddiogel
Darllenwch ragor am Lwfans Gweini yn ein canllaw Budd-daliadau y gallwch eu hawlio pan fydd anghenion gofal gennych.

Cymorth gyda chostau tai

Os ydych chi’n rhentu

Mae’r rhan fwyaf o bobl yn methu gwneud hawliad newydd am Fudd-dal Tai mwyach a bydd rhaid iddynt hawlio elfen costau tai’r Credyd Cynhwysol yn hytrach.

I gael gwybod mwy, darllenwch ein canllaw i Gredyd Cynhwysol.

Dysgwch ragor am Fudd-dal Tai ar GOV.UK.

Os ydych yn berchennog cartref

Gallech gael help tuag at daliadau llog ar eich morgais. Gelwir hyn yn Gymorth ar gyfer Llog ar Forgais (SMI).

Gallwch ei hawlio:

  • os ydych yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chefnogaeth yn seiliedig ar incwm neu Gredyd Pensiwn
  • i roi cymorth i dalu llog ar fenthyciadau ar gyfer atgyweiriadau neu addasiadau sy’n gwneud eich cartref yn fwy addas ar gyfer eich anghenion

Ni allwch hawlio SMI os ydych yn cael ESA yn seiliedig ar gyfraniadau.

Telir SMI yn uniongyrchol i’r darparwr benthyciadau 39 wythnos wedi i chi ymgeisio am y tro cyntaf am y budd-dal hwn.

SMI gennych fel benthyciad un ai pan werthwch eich tŷ, neu’n wirfoddol pan fyddwch yn gallu (er enghraifft pan ddychwelwch i’r gwaith).

Help gyda’r Dreth Gyngor

Os ydych ar incwm isel, efallai y gallech gael cymorth gyda thaliadau Treth Gyngor.

Mae gan bob cyngor lleol ei gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor ei hun, felly mae’r help a gewch chi yn dibynnu ar ble yr ydych yn byw.

Budd-daliadau eraill y gallwch fod â hawl eu cael

Credyd Treth Gwaith

Mae’n rhaid i’r rhan fwyaf o bobl nawr hawlio Credyd Cynhwysol yn hytrach na Chredyd Treth Gwaith.

Dysgwch fwy am hawlio Credyd Cynhwysol yma.

Credyd Treth Plant

Os oes gennych chi un neu ddau o blant, bydd yn rhaid i chi hawlio Credyd Cynhwysol nawr yn hytrach na Chredyd Treth Plant. Gallwch hawlio ar gyfer plant hyd nes y byddant yn cyrraedd 19 (neu 20 o dan rai amgylchiadau) os ydynt mewn addysg neu hyfforddiant cymeradwy llawn amser, ond nid yn y brifysgol.

Os ganwyd eich plant i gyd cyn 6 Ebrill 2017, byddwch yn gallu hawlio ar gyfer pob un.

Os ganwyd un neu ragor o’ch plant ar neu ar ôl 6 Ebrill 2017, dim ond ar gyfer y ddau gyntaf fyddwch chi’n gallu hawlio oni bai eich bod wedi cael genedigaeth luosog neu wedi mabwysiadu.

Dysgwch fwy am hawlio Credyd Cynhwysol yma.

Lwfans Lleihad mewn Enillion

Os ydych yn dioddef o anabledd neu salwch a achoswyd gan waith, a effeithiodd arnoch cyn 1 Hydref 1990 ac ni allwch ennill cymaint o arian erbyn hyn oherwydd eich cyflwr, gallech fedru hawlio Lwfans Lleihad mewn Enillion.

Mae’n destun prawf modd felly, wrth ei hawlio, gallai hynny effeithio ar eich budd-daliadau eraill a rhai eich partner neu briod.

Gallech hefyd fedru hawlio Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol.

Dysgwch ragor am Lwfans Lleihad mewn Enillion

.

Pensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Pensiwn

Os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth byddwch yn medru hawlio Pensiwn y Wladwriaeth.

Os ydych ar incwm isel efallai y byddwch chi’n medru ychwanegu ato gyda Chredyd Pensiwn.

Darllenwch ein canllawiau ar Bensiwn y Wladwriaeth a Chredyd Pensiwn.

Pa fudd-daliadau anabledd a salwch a effeithir gan incwm a chynilion?

Budd-daliadau nad ydynt yn cael eu heffeithio gan incwm a chynilion

Mae rhai budd-daliadau yn eich helpu gyda’r anghenion gofal ychwanegol o fod yn sâl neu’n anabl ac nid ydynt yn destun prawf modd – felly ni chânt eu heffeithio gan incwm a chynilion. Mae’r budd-daliadau hyn yn cynnwys:

  • Taliad Annibyniaeth Bersonol
  • Lwfans Byw i’r Anabl
  • Lwfans Gweini
  • Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol

Nid yw ESA yn seiliedig ar gyfraniadau yn cael ei effeithio gan eich incwm neu gynilion oherwydd caiff ei dalu os ydych yn gymwys a’ch bod wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol.

Budd-daliadau yr effeithir arnynt gan incwm a chynilion

Effeithir ar fudd-daliadau eraill gan eich incwm a chynilion – a rhai eich partner neu briod hefyd. Er enghraifft:

  • ESA yn seiliedig ar incwm
  • JSA yn seiliedig ar incwm
  • Credydau Treth
  • Budd-dal Tai
  • Gostyngiad yn y Dreth Gyngor
  • Credyd Pensiwn
  • Lwfans Lleihad mewn Enillion

Os oes gennych chi incwm a/neu gynilion llai na £6,000, fel arfer dylech fod â hawl i hawlio’r budd-daliadau hyn.

Os oes gennych chi neu’ch partner incwm a/neu gynilion dros £16,000, yna fel arfer ni fyddwch yn gymwys i hawlio’r budd-daliadau hyn.

Os oes gennych chi incwm a/neu gynilion rhwng £6,000 a £16,000, gallech fod â hawl o hyd i hawlio’r budd-daliadau hyn ond gallai’r swm a gewch fod yn is.

Os oes gennych chi incwm a/neu gynilion yna ceisiwch wiriad budd-daliadau i gael gwybod beth allech fod â hawl iddo.

Dysgwch ragor am sut mae incwm a chynilion yn effeithio ar fudd-daliadau ar wefan entitled to
Dysgwch ragor am hawlio budd-daliadau salwch ac anabledd ar wefan Turn2Us website

Budd-daliadau salwch ac anabledd os ydych yn hunangyflogedig

Os ydych yn hunangyflogedig ni allach hawlio Tâl Salwch Statudol ond gallech fedru hawlio’r budd-daliadau canlynol:

  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth
  • Taliad Annibyniaeth Bersonol
  • Budd-dal Tai
  • Gostyngiad yn y Dreth Gyngor
  • Cymorth ar gyfer Llog ar Forgais (os ydych yn gymwys i gael ESA yn seiliedig ar incwm)
  • Credyd Cynhwysol.

Budd-daliadau i ofalwyr

Os bydd ffrind neu aelod o’r teulu yn gofalu amdanoch mae cymorth ar gael iddo ef neu hi.

Cymorth i symud o gwmpas – Cynlluniau Motability a Bathodyn Glas

Cynllun Motability

Ar gyfer pwy mae e? Pobl sy’n derbyn elfen symudedd gyfradd uwch y Lwfans Byw i’r Anabl neu’r Taliad Annibyniaeth Personol – gall y cynllun ddarparu car, cadair olwyn fodur neu sgwter.

Rhagor o wybodaeth: Cael gwybod mwy ar wefan Motability.

Sut i hawlio: Ffoniwch Motability ar 0300 456 4566.

Y Cynllun Bathodyn Glas

Ar gyfer pwy mae e? Mae’r cynllun Bathodyn Glas yn helpu’r rhai sydd ag anawsterau symudedd difrifol, sydd yn ei chael hi’n anodd defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus i barcio’n agos i’w cyrchfan. Mae taliadau a rheolau ar gyfer y cynllun Bathodyn Glas yn amrywio ledled y DU.

Rhagor o wybodaeth: GOV.UK – Y Cynllun Bathodyn Glas

Sut i hawlio: Ymgeisiwch ar-lein ar wefan GOV.UK neu cysylltwch â’ch cyngor lleol.

Cymorth a chyngor am salwch a budd-daliadau

Mae llawer iawn o help am ddim ar gael os nad ydych yn siŵr pa fudd-daliadau yr ydych yn gymwys i’w cael neu os ydych angen help i gyflwyno hawliad.

Os ydych yn hawlio budd-daliadau rhaid i chi egluro pa gyflwr yr ydych yn dioddef ohono. Fel arall, efallai na fyddwch yn cael yr holl help y mae gennych hawl iddo.

Defnyddiwch yr offeryn gwirio budd-daliadau ar wefan Turn2us.

Penodi rhywun i ymdrin â’ch hawliad budd-dal ar eich rhan

Os na allwch reoli eich budd-daliadau eich hun, gall unigolyn neu sefydliad wneud hyn ar eich rhan. Yr enw a roddir ar hyn yw penodai. Mae’n dod yn gyfrifol am ddelio â’ch budd-daliadau Adran Waith a Phensiynau (DWP).

Dysgwch sut i ddod yn benodai rhywun sy’n hawlio budd-daliadau.

Os oes gennych chi anabledd dysgu gallwch ofyn i Dosh Financial Advocacy am gymorth gyda’ch budd-daliadau fel eich eiriolwr a phenodai. Mae’n sefydliad di-elw, a hefyd yn cynnig cyfres o ddalenni ffeithiau ar gyfer gofalwyr teuluol ar reoli arian.

Cymorth gyda chostau iechyd GIG

Gair i gall

Mae’n rhaid i’r rhan fwyaf o bobl dalu am bresgripsiynau yn Lloegr. Os ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm, yna mae’n debygol bod eich presgripsiynau am ddim fel arfer.

Mae presgripsiynau am ddim yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon, waeth beth yw’ch oed ac amgylchiadau.

Os ydych yn byw yn Lloegr ac yn cael rhai budd-daliadau penodol efallai y gallwch arbed arian drwy gael cymorth gyda chostau iechyd.

Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Costau deintyddol.
  • Cost gofal llygaid.
  • Presgripsiynau’r GIG.
  • Cael cymorth gyda chostau teithio i apwyntiadau ysbyty.

Dysgwch ragor am gael cymorth gyda chostau yn ymwneud â chostau iechyd ar wefan NHS Choicesopens in new window.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?