Pan fydd rhywun angen cymorth ffurfiol ar rywun i reoli eu harian

  • Mae trefnu i reoli arian rhywun yn ffurfiol ar eu cyfer yn gam mawr – i chi ac i’r person rydych yn ei helpu. Mae’n golygu bod ar ryw adeg, nawr neu yn y dyfodol, gallech fod â chyfrifoldeb llwyr dros eu cyllid a’u budd. Nid yw hyn y peth iawn i’w wneud oni bai eich bod chi’ch dau yn gwbl gyfforddus ag ef, neu os yw’n wirioneddol angenrheidiol.

Ai trefniant ffurfiol yw’r peth gorau i’w wneud mewn gwirionedd?

Cyn i chi benderfynu ai gwneud trefniant ffurfiol yw’r peth gorau i’w wneud, rhaid i chi ddeall beth mae’r gyfraith yn ei olygu gan allu meddyliol.

Bydd yn diffinio’r hyn y gallwch, na allwch ac na ddylech ei wneud.

Gallu meddyliol yw’r gallu i feddwl, i resymu ac i wneud penderfyniadau.

Os yw gallu meddyliol rhywun yn mynd i ddirywio (neu eisoes wedi dirywio) mae’n iawn i chi feddwl am drefniadau ffurfiol, hirdymor sy’n caniatáu i chi reoli eu harian drostynt.

Diffiniad cyfreithiol gallu meddyliol

Yn gyfreithiol, rhaid barnu gallu meddyliol yn ôl y dystiolaeth.

Ni allwch wneud rhagdybiaethau ar sail

  • oed
  • cyflwr meddygol, neu
  • oherwydd eich bod yn anghytuno â’r penderfyniadau a wnânt.

Mae rhywun wedi colli gallu meddyliol os gellir dangos:

  • bod ganddynt gyflwr sy’n effeithio ar eu hymennydd, ac o ganlyniad
  • ni allant wneud penderfyniad penodol ar adeg benodol, hyd yn oed pan fydd ganddynt y cymorth cywir

Gall cyflyrau sy’n effeithio ar ymennydd rhywun fod yn gorfforol neu’n feddygol. Weithiau gall fod o ganlyniad i gyffuriau neu alcohol. A gall fod yn barhaol neu dros dro.

Maent yn bethau sy’n achosi dryswch, syrthni neu fod yn anymwybodol, fel:

  • anabledd dysgu difrifol
  • dementia - fel clefyd Alzheimer
  • niwed i’r ymennydd o ganlyniad i strôc neu ddamwain, er enghraifft
  • rhai mathau o salwch meddwl, megis anhwylder deubegwn, sgitsoffrenia ac iselder.

Sut allwch ddweud os oes gan rywun allu meddyliol?

Nid yw’n gwestiwn syml. Gall pobl fod â gallu meddyliol ar gyfer rhai pethau, ond nid eraill. Er enghraifft, os gallant ymdopi â gwario o ddydd i ddydd ond nid allant fuddsoddi cyfandaliad.

A hefyd, gall gallu meddyliol fynd a dod. Gallai rhywun sydd ag anhwylder deubegynol fynd trwy gyfnodau pan na allant wneud penderfyniadau, ond â ganddynt allu meddyliol llawn weddill yr amser.

Gweithredwch yn gyflym

Peidiwch ag aros i sefydlu pŵer atwrnai. Mae hyn oherwydd gall ond cael ei drefnu tra bod gan y person y gallu gwneud ei benderfyniadau ei hun o hyd.

Mae hyn yn golygu bod rhaid barnu gallu meddyliol yn ofalus ar sail penderfyniadau wrth benderfyniad.

Hyd yn oed os yw’n ymddangos bod rhywun wedi colli gallu meddyliol yn barhaol, dylid eu hadolygu’n aml. Er enghraifft, pryd bynnag bo’n rhaid gwneud penderfyniad pwysig.

Os oes gan y person rydych am eu helpu gallu meddyliol

Mae dwy ffordd y gallwch helpu:

  • Eu cefnogi’n anffurfiol pan fyddant ei angen arnynt.
  • Paratoi ar gyfer y dyfodol drwy eu helpu i roi trefniadau ffurfiol ar waith ar gyfer pan fydd eu hangen arnynt.

Cefnogi pobl yn anffurfiol

Os oes gan rywun allu meddyliol ond yn ei chael hi’n anodd ymdopi â gwaith papur neu i gadw i fyny â phethau, efallai y byddant yn croesawu rhywfaint o help anffurfiol gyda’u harian.

Gallwch wneud llawer i helpu pobl gyda’u harian heb gymryd rheolaeth lwyr. Mewn llawer o achosion, mae’n well iddynt (ac yn llai o straen i chi) os nad ydych yn cymryd rheolaeth.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Cael cymorth anffurfiol i reoli eich arian.

Paratoi ar gyfer y dyfodol

Os ydych yn credu bod gallu meddyliol yr unigolyn yn mynd i ddirywio, mae’n syniad da iawn eu hannog i greu pŵer atwrnai a fydd yn dal i fod yn weithredol os byddant yn colli gallu meddyliol.

Mae’n golygu y byddant yn dal i fod mewn rheolaeth, ond os byddant yn colli gallu meddyliol, bydd rhywun arall yn gallu camu i mewn.

Os ydynt yn penderfynu gwneud pŵer atwrnai, sefydlwch bethau cyn gynted ag y bo modd - pan fydd dal ganddynt yr allu meddyliol.

Darganfyddwch fwy ar ein canllaw Sefydlu pŵer atwrnai.

Os yw’r person rydych am eu helpu wedi colli gallu meddyliol

Bydd yn rhaid i chi wneud cais i’r Llys Gwarchod i gael caniatâd cyfreithiol i reoli eu harian iddynt.

Darllenwch am sut i wneud hyn yn ein canllaw. Os yw’r person rydych am eu helpu eisoes wedi colli gallu meddyliol.

Os mai dim ond pensiwn y wladwriaeth neu fudd-daliadau lles yw unig incwm rhywun, ac nad oes pŵer atwrnai’n bodoli, yna mae’n well i wneud cais i’r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) i fod yn benodai yn lle.

Mae hyn yn eich galluogi i gael eu pensiwn neu fudd-dal wedi talu i chi’n uniongyrchol fel y gallwch eu rheoli ar eu rhan.

Gellir dilyn y llwybr hwn hefyd gyda budd-daliadau’r awdurdod lleol fel Budd-dal Tai neu Fudd-dal Treth Cyngor.

Darganfyddwch fwy am ddod yn benodai ar y ar wefan GOV.UKopens in new window

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?