Pan fydd rhywun angen cymorth ffurfiol ar rywun i reoli eu harian

Mae trefnu i reoli arian rhywun yn ffurfiol ar eu cyfer yn gam mawr – i chi ac i’r person rydych yn ei helpu. Mae’n golygu bod ar ryw adeg, yn awr neu yn y dyfodol, gallech fod â chyfrifoldeb llwyr dros eu cyllid a’u budd.

Nid yw hyn y peth iawn i’w wneud oni bai eich bod chi’ch dau yn gwbl gyfforddus ag ef, neu os yw’n wirioneddol angenrheidiol.

Ai trefniant ffurfiol yw’r peth gorau i’w wneud mewn gwirionedd?

Cyn i chi benderfynu ai gwneud trefniant ffurfiol yw’r peth gorau i’w wneud, rhaid i chi ddeall beth mae’r gyfraith yn ei olygu gan alluedd meddyliol – bydd yn diffinio’r hyn y gallwch, na allwch ac na ddylech ei wneud.

Gallu meddyliol yw’r gallu i feddwl, i resymu ac i wneud penderfyniadau. Os yw gallu meddyliol rhywun yn mynd i ddirywio (neu os yw eisoes wedi dirywio) mae’n iawn i chi feddwl am drefniadau ffurfiol, hirdymor sy’n caniatáu i chi reoli eu harian drostynt.

Diffiniad cyfreithiol gallu meddyliol

Yn gyfreithiol, rhaid barnu gallu meddyliol yn ôl y dystiolaeth. Ni allwch wneud rhagdybiaethau ar sail oed neu gyflwr meddygol rhywun, neu oherwydd eich bod yn anghytuno â’r penderfyniadau a wnânt.

Mae rhywun wedi colli galluedd meddyliol os gellir dangos:

  • bod ganddynt gyflwr sy’n effeithio ar eu hymennydd, ac
  • o ganlyniad, ni allant wneud penderfyniad penodol ar adeg benodol, hyd yn oed pan fydd ganddynt y cymorth cywir

Gall cyflyrau sy’n effeithio ar ymennydd rhywun fod yn gorfforol neu’n feddygol, neu o ganlyniad i gyffuriau neu alcohol, a gall fod yn barhaol neu dros dro. Maent yn bethau sy’n achosi dryswch, syrthni neu fod yn anymwybodol, fel:

  • rhai mathau o salwch meddwl, megis anhwylder deubegwn
  • anabledd dysgu difrifol
  • demensia – megis clefyd Alzheimer
  • niwed i’r ymennydd oherwydd, dyweder, strôc neu ddamwain

Sut allwch chi ddweud os oes gan rywun allu meddyliol?

Nid yw’n gwestiwn syml. Gall pobl fod â galluedd meddyliol ar gyfer rhai pethau, ond nid eraill – er enghraifft, os gallant wario o ddydd i ddydd ond nid buddsoddi cyfandaliad.

A gall gallu meddyliol fynd a dod. Gallai rhywun sydd ag anhwylder deubegynol fynd trwy gyfnodau pan na allant wneud penderfyniadau, ond â chanddynt allu meddyliol llawn gweddill yr amser.

Gweithredwch yn gyflym

Peidiwch ag aros i sefydlu atwrneiaeth – gellir ond ei wneud pan gall y person wneud eu penderfyniadau eu hunain o hyd.

Mae hyn yn golygu bod rhaid barnu gallu meddwl yn ofalus ar sail penderfyniadau wrth benderfyniad.

Hyd yn oed os yw’n ymddangos bod rhywun wedi colli gallu meddyliol yn barhaol, dylid eu hadolygu’n aml – er enghraifft, pryd bynnag bo’n rhaid gwneud penderfyniad pwysig.

Os oes gan y person rydych am eu helpu alluedd meddyliol

Os oes gan y person rydych am eu helpu allu meddyliol o hyd, mae gennych ddau ddewis:

  • eu cefnogi’n anffurfiol pan fyddant ei angen arnynt
  • paratoi ar gyfer y dyfodol drwy eu helpu i roi trefniadau ffurfiol ar waith ar gyfer pan fydd eu hangen arnynt

Cefnogi pobl yn anffurfiol

Os oes gan rywun allu meddyliol ond yn ei chael hi’n anodd i ymdopi â gwaith papur neu i gadw i fyny, efallai y byddant yn croesawu rhywfaint o help anffurfiol gyda’u harian.

Gallwch wneud llawer i helpu pobl gyda’u harian heb gymryd rheolaeth lwyr – ac mewn llawer o achosion, mae’n well iddynt (ac yn llai o straen i chi) os nad ydych yn ei wneud.

Darganfyddwch sut y gallwch helpu heb wneud trefniant swyddogol.

Paratoi ar gyfer y dyfodol

Os ydych yn credu bod gallu meddyliol yr unigolyn yn mynd i ddirywio, mae’n syniad da iawn eu hannog i greu atwrneiaeth na fydd yn peidio â gweithio os byddant yn colli galluedd meddyliol. Mae’n golygu y byddant yn dal i fod mewn rheolaeth, ond os byddant yn colli galluedd meddyliol, bydd rhywun arall yn gallu camu i mewn.

Os ydynt yn penderfynu gwneud hynny, sefydlwch bethau cyn gynted ag y bo modd pan fydd ganddynt allu meddyliol.

Os yw’r person rydych am eu helpu wedi colli galluedd meddyliol

Os yw’r person rydych am eu helpu eisoes wedi colli galluedd meddyliol, bydd rhaid i chi wneud cais i’r llys i gael caniatâd i reoli eu harian iddynt. Darllenwch fwy am hyn yn ein canllaw.