Problemau ariannol a lles meddyliol gwael

Mae cysylltiad yn aml rhwng cael trafferth ariannol a lles meddyliol gwael. Gall teimlo yn isel wneud rheoli arian yn anodd a gall poeni am hynny wneud i chi deimlo’n waeth fyth. Mae’r canllaw hwn i chi os ydych yn profi lles meddyliol gwael a all fod yn effeithio ar y ffordd yr ydych yn rheoli arian.

Beth yw lles meddyliol gwael?

Lles meddyliol gwael yw pan fyddwch yn teimlo’n drist neu dan bwysau, neu eich bod yn ei gweld yn anodd ymdopi â bywyd o ddydd i ddydd. Gallwn deimlo fel hyn am nifer o resymau, fel colled, unigrwydd, problemau o ran perthynas, problemau iechyd, arian neu waith. Ar y llaw arall, efallai nad oes rheswm clir pam ein bod yn profi cyfnod o iechyd meddwl gwael.

Gallwch brofi lles meddyliol gwael ar unrhyw adeg ac am unrhyw hyd o amser. Gall eich sefyllfa neu bryderon ariannol yn eu tro fod yn achosi eich lles meddyliol gwael. Beth bynnag yw’r rheswm, gall ddigwydd i unrhyw un.

Sut y gall lles meddyliol gwael effeithio ar y ffordd yr ydych yn ymdrin ag arian

Mae’r enghreifftiau o’r ffyrdd y gallwch weld hyn yn effeithio arnoch yn cynnwys:

  • Gall eich incwm fynd i lawr neu stopio os na fyddwch yn gallu gweithio neu eich bod yn gorfod cymryd amser o’r gwaith.
  • Efallai y byddwch yn gwario arian nad oes gennych ar bethau nad oes arnoch eu hangen i wneud i’ch hun deimlo yn well, a difaru hynny wedyn.
  • Efallai eich bod yn teimlo yn bryderus neu dan straen wrth wneud pethau fel siarad ar y ffôn, mynd i’r banc neu agor eich biliau.
  • Efallai eich bod yn teimlo yn bryderus a nerfus am benderfyniadau ariannol o ddydd i ddydd y mae angen i chi eu gwneud – ac felly yn osgoi eu gwneud.
  • Efallai eich bod yn gweld gwario unrhyw arian, neu fod mewn dyled yn eich gwneud yn bryderus iawn - hyd yn oed os oes gennych ddigon o arian.
  • Efallai nad oes gennych ddigon o arian i’w wario ar bethau hanfodol.

Os ydych yn teimlo yn isel iawn neu yn ystyried hunanladdiad oherwydd eich pryderon ariannol, rhaid i chi siarad â rhywun yn awr. Ffoniwch 999 os ydych mewn perygl ar unwaith neu galwch y Samariaid ar 166 123.

  • Efallai y byddwch yn ei chael yn anodd canolbwyntio ar benderfyniadau neu amgyffred yr holl wybodaeth fanwl y mae arnoch ei hangen i reoli eich arian.
  • Efallai y byddwch yn anghofio gwneud y pethau y mae arnoch angen eu gwneud.

Os nad ydych yn sicr bod eich lles meddyliol yn wael, neu ei fod yn effeithio ar eich sefyllfa ariannol rhowch gynnig ar offeryn Pryderon ariannol y GIG. Pum munud fydd hi’n ei gymryd i’w lenwi a gall eich cyfeirio at help penodol ar sail eich atebion.

Beth i’w wneud os nad ydych yn teimlo fel gwneud dim byd

Rydym i gyd yn teimlo yn isel o bryd i’w gilydd ac os ydych chi’n teimlo fel hyn, gall fod yn hawdd teimlo eich bod yn gaeth ac na allwch newid na gwella eich sefyllfa. Mewn gwirionedd, mae gallu gweld pryd y byddwch yn teimlo’n isel a sut y gall hyn effeithio ar y ffordd yr ydych yn gwneud penderfyniadau am arian yn sgil bwysig ynddi ei hun.

Os ydych yn teimlo’n isel yn barhaus a bod hynny’n dechrau effeithio ar eich bywyd o ddydd i ddydd dylech ofyn am help gan eich meddyg teulu.

Pan ddaw hi’n fater o arian, yn aml, cyntaf yn y byd y byddwch yn dechrau taclo’r broblem, hawsaf yn y byd fydd hi i gael rheolaeth ar bethau. Ar ôl dweud hynny, i rai pobl, ar rai adegau, mae dod o hyd i’r nerth i ymdrin â materion ariannol yn teimlo yn amhosibl.

Dyma rai pethau y gallwch eu gwneud i’ch helpu i gadw pethau dan reolaeth:

  • Marciwch y dudalen hon fel eich bod yn gwybod ble i droi pan fyddwch yn teimlo fel taclo eich problemau ariannol.
  • Gadewch i rywun sy’n agos atoch edrych ar ôl eich post i chi. I lawer â lles meddyliol gwael, mae meddwl am agor biliau neu gyfriflenni yn ormod i’w ddioddef.
  • Ceisiwch beidio ag anwybyddu eich credydwyr, gan y gall olygu eu bod yn dal i’ch erlid, yn hytrach na rhoi amser i chi ddatrys pethau.
  • Os na allwch wynebu mynd i’r gwaith, gwnewch yn siŵr eich bod yn cysylltu â’ch rheolwr neu adran adnoddau dynol i roi gwybod iddyn nhw nad ydych yn dda. Mae rhai cwmnïau yn cynnig cefnogaeth ychwanegol i weithwyr, sydd am ddim ac yn gyfrinachol.
  • Mae cwmnïau gwasanaethau ariannol a chyfleustodau yn gwella’r ffyrdd y maent yn dynodi a rhoi cefnogaeth i anghenion gwahanol cwsmeriaid. Os ydych yn teimlo fel gwneud hynny, cysylltwch â’ch darparwr gwasanaeth i roi gwybod iddo eich bod angen rhagor o gefnogaeth. Gofynnwch a oes ganddynt dîm arbenigol neu beth allan nhw ei wneud i helpu cwsmeriaid yn eich amgylchiadau chi.
  • Cofiwch, gall gofyn am gefnogaeth yn weithredol ac esbonio eich anghenion helpu banciau a darparwyr gwasanaeth eraill i ddarparu gwell gofal cwsmeriaid.
  • Os nad ydych yn teimlo y gallwch ymweld â changen o’r banc neu godi’r ffôn, defnyddiwch eu gwasanaethau bancio ar-lein neu sgwrsio ar y we
  • Efallai y bydd eich meddyg teulu neu weithiwr proffesiynol arall yn gallu rhoi Ffurflen Dystiolaeth Dyled ac Iechyd Meddwl, a all helpu i sicrhau bod credydwyr yn ystyried eich problemau iechyd meddwl. Ond ni fydd pob gwasanaeth ariannol am weld tystiolaeth ysgrifenedig am broblem iechyd meddwl, felly peidiwch â meddwl bod arnoch angen cael y ffurflen cyn siarad â rhywun.
  • Mae llu o offer am ddim ar gael sy’n gadael i chi atal gwefannau am cyn hired ag y dymunwch. Gall hyn fod yn ddefnyddiol os oes gennych rai gwefannau yr ydych yn eu defnyddio neu bethau yr ydych yn hoffi eu prynu pan fyddwch dan straen.

Ewch i wefan y Sefydliad Polisi Arian ac Iechyd Meddwl i gael rhestr o’r offer a argymhellir y gallwch eu defnyddio.

Sut i gael cydbwysedd yn ôl i’ch sefyllfa ariannol pan fyddwch wedi bod yn teimlo’n isel

Gall lles meddyliol gwael olygu eich bod yn gwneud penderfyniadau ariannol nad oeddech wedi bwriadu eu gwneud, neu, fel arall, osgoi gwneud penderfyniadau ariannol pwysig. Pan fyddwch yn teimlo y gallwch daclo problemau bydd angen i chi wneud dau beth:

  • cywiro unrhyw niwed a wnaed
  • diogelu eich hun rhag unrhyw niwed yn y dyfodol.

Dyma rai o’r pethau hawdd ac ymarferol y gallwch chi eu gwneud:

  • Yn aml mae safleoedd siopa a phorwyr yn cofio manylion cerdyn i’w gwneud yn haws a mwy llyfn i brynu. Os teimlwch eich bod mewn perygl o wneud penderfyniadau byrbwyll am bryniannau y gallwch eu difaru wedyn, gall cael gwared ar y wybodaeth sy’n llenwi ei hun helpu i arafu eich penderfyniadau prynu ar yr eiliad honno. Gofynnwch sut i glirio eich cwcis yn Google i gael gwybodaeth am sut i wneud hyn.
  • Ffoniwch ein cynghorwyr ariannol a all eich helpu gyda’r camau nesaf. Neu gallwch ddefnyddio ein gwasanaeth gwe-sgwrs. Mae’r manylion ar waelod y dudalen hon
  • Cadwch eich waled allan o’r ystafell fyw/wely (ble bynnag yr ydych yn treulio mwyaf o’ch amser), fel eich bod yn ei gwneud hi’n anos i chi wario
  • Ystyriwch ofyn i’ch banc roi nodyn ar eich ffeil gredyd (nid yw’n peri niwed i’ch cofnod credyd)
  • Ystyriwch gael gwared ar gardiau credyd yn llwyr os ydych yn eu cael yn rhy anodd i’w rheoli a chael cyngor ar ddyledion cyfrinachol, am ddim os ydych yn bryderus am sut y byddwch yn eu talu
  • Lawrlwythwch The Wellness and Recovery Action Plan (WRAP) a grëwyd gan Mary Ellen Copeland ac eraill sydd wedi profi problemau iechyd meddwl eu hunain. Cynllun rheoli eich hun yw hwn y byddwch chi’n ei ddatblygu i sicrhau eich lles personol.
  • Os ydych wedi bod yn teimlo bod popeth yn ormod i chi, ceisiwch sicrhau eich bod yn rheoli pethau eto trwy gymryd camau bach ystyrlon i gynyddu eich hyder. Ystyriwch lunio cyllideb a fydd yn sicrhau bod gennych reolaeth ar eich gwariant cartref gan ddadansoddi’ch canlyniadau i roi cymorth i chi fedru rheoli’ch arian. Ein cynllunydd cyllideb, sy’n cymryd 10 munud i’w lenwi.
  • Pan fyddwch yn teimlo yn well, meddyliwch am roi arian o’r neilltu ar gyfer amseroedd pan na fyddwch yn gallu rhoi pwyslais ar gynilo. Gall ein Cyfrifiannell cynilion eich helpu i ddeall faint o amser y bydd yn ei gymryd i gynilo swm penodol, neu faint fydd angen ichi ei gynilo i gael digon erbyn dyddiad neilltuol.
  • Os ydych wedi gorwario ac yn difaru hynny, gallwch ganslo neu ddychwelyd eitemau fel eich bod yn cael eich arian yn ôl.

Mae gan yr elusen iechyd meddwl Mind restr gynhwysfawr o strategaethau ymdopi i’r rhai sy’n dioddef lles meddyliol gwael, i’ch helpu chi i helpu’ch hun.

Ble gallwch chi gael cyngor ar ddyledion am ddim

Os byddwch wedi bod yn profi lles meddyliol gwael ers peth amser, efallai y byddwch yn gweld eich bod yn dioddef caledi, pan na fydd gennych ddigon o arian i dalu am bethau sylfaenol, fel bwyd a rhent neu forgais, neu eich bod yn methu talu eich dyledion yn ôl.

Mae llawer o fannau lle gallwch chi gael help a gwybodaeth ariannol am ddim. Bydd cynghorydd ar ddyledion yn trafod eich pryderon ariannol â chi ac yn dod o hyd i ffyrdd i chi reoli eich dyledion. Gall awgrymu atebion na fyddwch yn gwybod amdanynt a gall helpu hyd yn oed os nad ydych yn meddwl bod gennych unrhyw arian dros ben i daclo eich dyled.

Ni fydd byth yn eich barnu nac yn gwneud i chi deimlo’n wael am eich sefyllfa. Dywed y rhan fwyaf o bobl sydd wedi cael cyngor ar ddyledion wrthym eu bod yn teimlo dan lai o straen neu’n llai pryderus a gyda mwy o reolaeth ar eu bywydau unwaith eto.

Os nad ydych am ddweud wrtho am eich cyflwr meddyliol - mae hynny’n hollol iawn - ond fe all ei gweld yn help os byddwch yn rhoi’r darlun llawn ac ni fydd yn eich barnu os byddwch yn esbonio sut yr ydych yn teimlo. Mae llawer o bobl yn teimlo dan straen wrth chwilio am gyngor ar ddyledion; nid ydych ar eich pen eich hun ac nid yw’n arwydd o wendid os byddwch yn teimlo bod pethau’n ormod neu dan straen.

Gallwch siarad â chynghorwyr ar ddyledion ar-lein, ar y ffôn neu wyneb yn wyneb - pa ffordd bynnag y byddwch yn teimlo’n fwyaf cyfforddus.

Mynnwch gyngor am ddim ar ddyledion yn awr.

Delio â chredydwyr pan fydd eich lles meddyliol yn wael

Credydwr yw rhywun y mae arnoch chi arian iddo, fel banc, cymdeithas adeiladu neu ddarparwr benthyciadau. Mae llawer o bobl yn bryderus am siarad â’u credydwyr am eu lles meddyliol gwael. Ond, gall fod yn beth da iawn esbonio eich sefyllfa oherwydd, pan fydd credydwyr yn gwybod, mae’n rhaid iddyn nhw wneud addasiadau a’ch trin yn deg.

Ystyriwch ddweud wrth eich banc neu gredydwyr eraill sut yr ydych yn teimlo. Mae gan MoneySavingExpert lyfryn y gallwch ei lawrlwytho sy’n mynd â chi gam wrth gam trwy fanteision ac anfanteision dweud wrth eich credydwyr. Mae rhai o fanteision dweud wrthynt yn cynnwys:

  • Rhaid iddynt roi amser rhesymol ichi i ddod o hyd i wybodaeth
  • Dylai banciau gadw unrhyw ddyled yn fewnol. Weithiau, pan na fyddwch yn talu arian sy’n ddyledus gennych yn ôl, byddant yn gwerthu eich dyled i asiantaeth gredyd a all ddod ar eich ôl am yr arian. Gall dweud wrth eich banc atal hynny.
  • Dylent eich cyfeirio at dimau arbenigol sydd wedi eu hyfforddi i ddeall sut yr ydych yn teimlo

Dylai pob credydwr hefyd ystyried cyfarwyddyd y Grŵp Cyswllt Cyngor Ariannol. Canllawiau yw’r rhain y cytunodd y diwydiant arnyn nhw o ran sut y dylen nhw ymdrin â chi pan fyddan nhw’n gwybod bod gennych broblem iechyd meddwl.

Gall fod o gymorth gwybod beth yw’r canllawiau fel eich bod yn gwybod sut y gallwch ddisgwyl cael eich trin os byddwch yn dewis dweud wrthynt am eich cyflwr.

Lawrlwythwch Ganllaw Iechyd Meddwl a Dyled, MoneySavingExpert am ddim, a gefnogir gan elusennau iechyd meddwl amlwg,

Gallwch hefyd ddewis ychwanegu gwybodaeth am unrhyw broblemau iechyd meddwl at eich ffeiliau credyd mewn hysbysiad cywiro. Gall hwn gael ei ychwanegu neu ei dynnu pryd bynnag y byddwch yn dymuno, ac ni fydd yn gadael unrhyw ôl troed o unrhyw fath. Y broblem yw y bydd yn golygu y bydd unrhyw geisiadau credyd yn y dyfodol yn cael eu hasesu â llaw.

Dysgwch ragor am hysbysiad cywiro ar wefan iechyd meddwl ac arian

Os credwch eich bod wedi cael eich trin yn annheg oherwydd eich lles meddyliol gwael

Os teimlwch eich bod wedi cael eich trin yn annheg gan eich banc, cymdeithas adeiladu neu ddarparwr benthyciadau ar ôl i chi ddweud wrthynt am eich iechyd meddwl, rhaid i chi roi cyfle iddynt gywiro pethau yn gyntaf. Y ffordd hawsaf o wneud hyn yw siarad â goruchwyliwr neu reolwr. Os na fydd hynny yn datrys pethau, rhowch gŵyn ysgrifenedig iddynt.

Gall dioddef lles meddyliol gwael ei gwneud yn anos i ddechrau gweithdrefn gwynion ffurfiol, felly gallech ofyn i ffrind neu aelod o’r teulu eich helpu. Gallwch gytuno ar yr hyn y dylid ei gynnwys yn y llythyr, gofyn iddo ef neu hi ei deipio i chi, ac yna gallwch chi ei lofnodi. Gall y ffrind neu aelod o’r teulu hefyd fynd hefo chi i’r banc i’ch cefnogi wrth i chi gyflwyno eich cwyn.

Os na fyddwch yn datrys y mater a’ch bod yn teimlo eich bod angen mynd â’r gŵyn ymhellach, gallwch gysylltu â’r Ombwdsmon Ariannol.

Rheoli eich arian pan fyddwch yn yr ysbyty

Os byddwch chi yn profi argyfwng o ran eich iechyd meddwl, os oes perygl i’ch diogelwch neu bod arnoch angen cefnogaeth ddwys, gall meddyg argymell y dylech fynd i’r ysbyty. Gall hyn beri gofid mawr, ond os oes angen hynny bydd yn gam mawr i chi gael yr help a’r gefnogaeth y mae arnoch eu hangen.

Mae’r pethau pwysig i’w gwybod os byddwch yn mynd i’r ysbyty am 28 diwrnod neu fwy yn cynnwys:

  • Os ydych yn cael Lwfans Byw i’r Anabl, Lwfans Annibyniaeth Bersonol neu Lwfans Gweini, bydd eich budd-dal yn stopio
  • Os bydd rhywun yn cael Lwfans Gofalwr ar eich cyfer, bydd ei fudd-dal yn stopio ar yr un pryd.
  • Gallwch barhau i gael Budd-dal Tai am hyd at 52 wythnos
  • Os ydych yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth bydd yn dal i gael ei dalu ond, yn ddibynnol ar ba fath yr ydych yn ei gael, gallwch golli rhai premiymau neu gostau tai
  • Fel arfer ni fydd yn effeithio ar Gredyd Cynhwysol am chwe mis
  • Bydd angen i chi barhau i dalu eich biliau. Meddyliwch am drefnu debyd uniongyrchol fel ei fod yn cael ei wneud yn awtomatig

Os ydych yn cael budd-daliadau, dywedwch wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) – neu’r Asiantaeth Taliadau Lles (SSA) os ydych yng Ngogledd Iwerddon.

Dywedwch wrth eich awdurdod lleol os ydych yn cael Budd-dal Tai neu yn talu’r Dreth Gyngor (gan y gallwch fod yn gymwys i gael gostyngiad).

Os na fyddwch yn dweud wrth yr asiantaeth sy’n ymdrin â’ch budd-daliadau, fe allant barhau i’ch talu ac efallai y bydd arnoch chi arian iddyn nhw.

Efallai y bydd arnoch angen help gan rywun i wneud rhai o’r pethau yma. Darllenwch ein canllaw Cael cymorth anffurfiol i reoli eich arian i gael rhagor o wybodaeth.

Ewch i’r wefan Iechyd Meddyliol ac Ariani gael gweld pa help arall y gallwch ei gael a phethau y dylech eu gwneud os ydych yn yr ysbyty.

Budd-daliadau os yw eich iechyd meddyliol yn wael

Os bydd eich cyflwr yn parhau neu yn gwaethygu a’ch bod yn cael diagnosis o gyflwr iechyd meddwl neu anabledd arall, efallai y bydd gennych hawl i gael help gyda budd-daliadau.

Gall unrhyw un dros 16 oed sydd â diagnosis o broblem iechyd meddwl fod â hawl i gael Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP) os oes arnoch angen help i wneud tasgau arferol bob dydd. Nid oes prawf modd ar gyfer hwn, felly efallai y gallwch ei gael hyd yn oed pe bai gennych incwm neu gynilion.

Os na fyddwch yn gallu gweithio am gyfnod maith o amser oherwydd eich salwch ac nad oes gennych hawl i Dâl Salwch Statudol (neu ei fod wedi dod i ben), efallai y byddwch yn gallu hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chynhorthwy neu Gredyd Cynhwysol i helpu yn lle incwm a gollwyd. Fel arfer bydd arnoch angen cael asesiad meddygol fel rhan o’r broses hawlio.

Mae rhestr lawn o fudd-daliadau y gallwch fod â hawl i’w derbyn os ydych yn dioddef o broblemau iechyd meddwl, neu os ydych yn ofalwr neu rywun sy’n ei chael yn anodd ar wefan Iechyd Meddwl a Chyngor Ariannol.

Mae gan yr elusen Turn2us gyfrifiannell ar-lein y gallwch ei defnyddio i weld pa fudd-daliadau y gallwch eu hawlio.

Sut i helpu rhywun â lles meddyliol gwael i reoli ei arian

Fel ffrind neu aelod o’r teulu, rydych yn adnabod yr unigolyn yr ydych yn poeni amdano yn well na’r rhan fwyaf. Felly gallwch weld newidiadau mewn ymddygiad a all fod yn rhybudd (o’u blaenau nhw weithiau).

Efallai y byddwch am wneud cytundeb y bydd yr unigolyn yn rhoi gwybod i chi os bydd yn meddwl ei fod yn mynd yn wael. Gallech lunio cynllun gweithredu gyda’ch gilydd, er enghraifft, byddwch chi’n gofalu am ei gerdyn credyd neu dalu biliau pan na fydd yn dda neu yn helpu i drefnu apwyntiad meddyg teulu.

Os byddwch yn bryderus bod rhywun yr ydych yn ei adnabod dan ormod o straen, mae gan y Samariaid dudalen yn nodi am beth y dylech chwilio os ydych yn bryderus y bydd rhywun yr ydych yn ei garu yn niweidio ei hun, yn ystyried hunanladdiad ac y gallai fod mewn perygl o gyflawni hunanladdiad

Os oes arnoch eisiau i rywun helpu i reoli eich arian

Gallwch ddewis rhywun i helpu i reoli eich arian os bydd arnoch eisiau hynny.

Ar eu gwefan Iechyd Meddwl ac Arian mae gan Rethink restr lawn o ddewisiadau a phethau y dylech feddwl amdanynt, gan gynnwys sut y gall rhywun eich helpu i dalu biliau, ymdrin â budd-daliadau neu siarad â’ch banc neu ddarparwyr gwasanaeth eraill, fel eich darparwyr ffôn symudol, nwy neu drydan.

Gallwch hefyd ddarllen ein canllaw Cael cymorth anffurfiol i reoli eich arian.

Cael help ychwanegol ar gyfer iechyd meddwl

Mae iechyd meddwl yn gymhleth a gallwch fod â nifer o symptomau heblaw teimlo’n isel. Os byddwch chi (neu rywun yr ydych yn gofalu amdano) angen cefnogaeth gydag iechyd meddwl, gall y sefydliadau yma helpu:

NHS Choices

Rethink

Mind

The Mental Health Foundationopens in new window

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?