Lesddaliad yn erbyn rhydd-ddaliad: beth yw'r gwahaniaeth rhwng y ddau?

Mae tair ffordd o fod yn berchen ar eiddo: rhydd-ddaliad, lesddaliad neu gyda chyfran o’r rhydd-daliad. Chwiliwch am y gwahanol gostau a chyfrifoldebau sy’n gysylltiedig â phob un, a sut y maen nhw’n effeithio ar faint y bydd eiddo yn costio i’w brynu, ei werthu, a’i gynnal.

Rhydd-ddaliad

Mae rhydd-ddeiliad eiddo yn berchen arno yn llwyr, gan gynnwys y tir y mae’r eiddo wedi’i adeiladu arno. Yn gyffredinol, mae’r rhan fwyaf o dai yn eiddo rhydd-ddaliad er gallai rhai fod yn lesddaliad - fel arfer trwy gynlluniau cyd-berchnogaeth.

Os byddwch chi’n prynu rhydd-ddaliad, chi sy’n gyfrifol am gynnal eich eiddo a’r tir, felly bydd yn rhaid i chi gyllidebu ar gyfer y costau hyn.

Prif fudd rhydd-ddaliad yw nad oes angen i chi:

  • boeni am y les yn dod i ben, gan eich bod chi’n berchen ar yr eiddo yn llwyr
  • delio gyda’r rhydd-ddeiliad (sy’n aml yn cael ei alw yn landlord)
  • dalu rhent tir, taliadau gwasanaeth ac unrhyw daliadau landlord eraill

Perchen rhan o rydd-ddaliad

Gallwch brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad gyda lesddeiliaid eraill (megis pobl eraill sy’n byw mewn bloc bach o fflatiau) cyhyd â bod o leiaf hanner ohonynt yn cytuno i brynu cyfran. Gyda’ch gilydd bydd angen i chi gyflwyno Hysbysiad Adran 13 ar rydd-ddeiliad yr eiddo.

Mae’n rhoi fwy o reolaeth i chi dros eich cartref, a’r costau yr ydych chi’n eu talu, ac fe allwch chi estyn eich les yn weddol rwydd am hyd at 999 o flynyddoedd.

Fe allai fod yn ddrud i brynu’r rhydd-ddaliad ac yna bydd angen i chi a’r lesddeiliaid eraill sefydlu cwmni i reoli’r adeilad, neu ganfod asiant rheoli i’w wneud ar eich rhan. Edrychwch am ragor o wybodaeth ar brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad ac agweddau eraill ar berchnogaeth lesddaliad ar wefan Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau.

Lesddaliad

Mae’r rhan fwyaf o fflatiau a maisonettes yn berchen i lesddeiliad, ar wahân i’r Alban ble y ceir ychydig iawn o eiddo lesddaliad.

Gyda lesddaliad, rydych chi’n berchen ar yr eiddo a’i dir am hyd eich cytundeb les gyda’r rhydd-ddeiliad. Pan ddaw’r les i ben, mae’r berchnogaeth yn dychwelyd at y rhydd-ddeiliad oni bai bod modd i chi ehangu ar y les.

Pan fyddwch chi’n prynu eiddo lesddaliad, byddwch chi’n cymryd y les oddi wrth y perchennog blaenorol, felly cyn gwneud cynnig bydd angen i chi ystyried:

  • sawl blwyddyn sydd ar ôl ar y les
  • sut y gallai effeithio ar gael morgais a gwerth ailwerthu’r eiddo
  • faint y bydd angen i chi gyllidebu ar gyfer taliadau gwasanaeth a chostau cysylltiedig

Taliadau ar gyfer eiddo lesddaliad

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, nid ydych chi’n berchen ar y tir. Mae hyn yn golygu na fyddwch chi’n gyfrifol am gynnal a rhedeg yr adeilad. Bydd y landlord yn gwneud hyn neu’n penodi asiant rheoli i wneud hynny ar ei ran. Serch hynny, mae’r lesddeiliaid yn rhannu costau hyn trwy dalu tâl gwasanaeth i’r landlord. Efallai y gofynnir i chi hefyd dalu i mewn i gronfa ad-dalu i helpu i dalu am unrhyw waith cynnal a chadw annisgwyl a fydd yn ofynnol yn y dyfodol.

Mae taliadau gwasanaeth yn amrywio o eiddo i eiddo ac maen nhw ar gyfer cadw pethau megis gerddi cymunedol mawr, biliau trydan ar gyfer yr ardaloedd cymunedol, atgyweirio a chynnal a chadw waliau allanol, toeau a lifftiau. Cofiwch wneud yn siŵr eich bod chi’n ymwybodol o’r taliadau gwasanaeth cyn i chi wneud cynnig ar eiddo gan y gallai effeithio ar ba un a allwch chi fforddio byw yno ai peidio.

Fel lesddeiliad mae gennych hawliau sy’n atal y landlord rhag cymryd mantais arnoch chi’n ariannol. Er enghraifft, gallwch ofyn i gael gweld:

  • crynodeb o ble y mae taliadau gwasanaeth yn cael eu gwario
  • sut y maen nhw’n cael eu cyfrifo
  • unrhyw waith papur ategol, megis derbynebau am y gwaith sydd wedi’i wneud

Rhaid i’r landlord ymgynghori â chi hefyd:

  • am waith adeiladu a fydd yn costio mwy na £250
  • cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn para mwy na blwyddyn
  • cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn costio mwy na £100 y flwyddyn i chi

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, eich cyfrifoldeb chi yw atgyweiriadau a chynnal a chadw’ch eiddo. Ond fel arfer byddwch chi angen caniatâd y landlord i wneud unrhyw newidiadau sylweddol.

Gallai taliadau eraill gynnwys:

  • rhent tir
  • yswiriant adeilad (wedi’i drefnu gan y landlord)
  • taliadau gweinyddol

Cyn prynu eiddo lesddaliad, gofynnwch am yr holl daliadau hyn. Defnyddiwch ein Cynllunydd cyllideb i wirio a fyddwch chi’n gallu eu fforddio ar ben eich taliadau morgais.

Os ydych chi eisiau herio taliadau’ch landlord, gallwch wneud hyn trwy’r Tribiwnlys Prisio Lesddaliadau.

Anghydfodau Rheoli

Os ydych chi’n anhapus â’r taliadau neu’r ffordd y mae’r eiddo yn cael ei reoli, gallwch wneud un o ddau beth.

Mae Hawl i Reoli yn caniatáu i’r lesddeiliaid gymryd rheolaeth ar rai tasgau gan y landlord heb orfod profi rheolaeth wael. Bydd angen i chi gymhwyso, a sefydlu cwmni rheoli gyda’r lesddeiliaid eraill. Mae rhagor o wybodaeth gan y Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau, sy’n cynnwys canllaw ar Hawl i Reoli.

Gallwch hefyd ymgeisio i benodi rheolwr newydd ond mae’n rhaid i chi brofi rheolaeth wael.

Canfod sut i wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl.

Darllen mwy ar anghydfodau eiddo.

Pa mor bwysig yw hyd y les?

Os yw’r les am lai na 70 mlynedd fe allech chi brofi anhawster i gael morgais. Bydd benthycwyr fel arfer eisiau i les redeg am tua 25-30 mlynedd y tu hwnt i ddiwedd eich morgais. Mae hyn yn golygu os ydych chi eisiau morgais am 25 mlynedd bydd angen i’r les fod ag o leiaf 50-55 mlynedd arni cyn iddi ddod i ben.

O ganlyniad mi all fod yn anodd gwerthu eiddo os yw’r les am lai na 80 mlynedd. Os ydych chi yn y pendraw eisiau gwerthu eiddo lesddaliad yr ydych chi’n ei brynu meddyliwch am sawl blwyddyn a fydd ar ôl ar y les erbyn hynny.

Estyn y les

Gallwch ofyn i’r landlord yn anffurfiol i estyn y les unrhyw bryd. Ac unwaith yr ydych chi wedi bod yn berchen ar eich cartref am ddwy flynedd, mae gennych yr hawl i estyn eich les gan 90 mlynedd cyhyd â’ch bod chi’n denant cymwys. Fel rheol gyffredinol byddwch chi’n gymwys os oedd eich les wreiddiol am fwy na 21 mlynedd. Bydd y rhydd-ddeiliad yn codi tâl am estyn y les.

Os na allwch chi a’r rhydd-ddeiliad gytuno ar gost estyn y les, gallwch apelio i’r Tribiwnlys Prisio Lesddaliadau. Mae’n bosibl y bydd angen i chi logi cyfreithiwr neu syrfëwr, a fydd yn cynyddu’r gost.

Canfod mwy am estyn y les neu brynu rhydd-ddaliad tŷ neu fflat ar GOV.UK.

Mae rhagor o wybodaeth am y Tribiwnlys Prisio Lesddaliadau ar wefan y Weinyddiaeth Gyfiawnder.

Taliadau ffactoreiddio yn yr Alban

Yn yr Alban, mae taliadau gwasanaeth yn cael eu galw yn ‘taliadau ffactoreiddio’. Maen nhw fel arfer yn berthnasol i fflatiau gyda rhannau cyffredin neu eiddo mewn ardaloedd preswyl sydd â gerddi neu diroedd cymunedol.

Darllenwch fwy am brynu yn yr Alban ar wefan Llywodraeth yr Alban.

Eich cam nesaf