Rhydd-ddaliad neu lesddaliad: Beth yw’r gwahaniaeth?

Yn ceisio dyfalu beth yw’r gwahaniaeth rhwng rhydd-ddaliad a lesddaliad? Bydd y canllaw hwn yn crynhoi’r tair ffordd o fod yn berchen ar eiddo: rhydd-ddaliad, lesddaliad neu gyda chyfran o’r rhydd-daliad. Mae’n trafod hefyd y gwahanol gostau a chyfrifoldebau sy’n gysylltiedig â phob un, a sut maent yn effeithio ar bris eiddo i’w brynu, ei werthu, a’i gynnal.

Beth yw rhydd-ddaliad?

Mae rhydd-ddeiliad eiddo yn berchen arno yn llwyr, gan gynnwys y tir y mae’r eiddo wedi’i adeiladu arno.

Os byddwch chi’n prynu rhydd-ddaliad, chi sy’n gyfrifol am gynnal eich eiddo a’r tir, felly bydd yn rhaid i chi gyllidebu ar gyfer y costau hyn.

Yn gyffredinol, mae’r rhan fwyaf o dai yn eiddo rhydd-ddaliad er gallai rhai fod yn lesddaliad - fel arfer trwy gynlluniau cyd-berchnogaeth.

Manteision o gael rhydd-ddaliad

Nid oes raid i chi:

  • Boeni am y les yn dod i ben, gan eich bod chi’n berchen ar yr eiddo yn llwyr.
  • Delio gyda’r rhydd-ddeiliad (sy’n aml yn cael ei alw yn landlord).
  • Talu rhent tir, taliadau gwasanaeth ac unrhyw daliadau landlord eraill.

Perchen rhan o rydd-ddaliad

Gallwch brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad gyda lesddeiliaid eraill (er enghraifft pobl eraill sy’n byw mewn bloc o fflatiau) cyhyd â bod o leiaf hanner ohonynt yn cytuno i brynu cyfran.

Wrth wneud hynny, cewch fwy o reolaeth dros eich cartref a’r costau yr ydych chi’n eu talu. Mae’n golygu hefyd y gallwch chi estyn eich les yn weddol rwydd am hyd at 999 o flynyddoedd.

1. Gyda’ch gilydd bydd angen i chi gyflwyno Hysbysiad Adran 13 ar rydd-ddeiliad yr eiddo.

2. Fe allai fod yn ddrud i brynu’r rhydd-ddaliad ac yna bydd angen i chi a’r lesddeiliaid eraill sefydlu cwmni i reoli’r adeilad, neu ganfod asiant rheoli i’w wneud ar eich rhan.

Dysgwch ragor am brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad ac agweddau eraill ar berchnogaeth lesddaliad ar wefan Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau.

Eiddo cyfunddaliad

Math o berchnogaeth rhydd-ddaliad yw cyfunddaliad.

Dyluniwyd y system i helpu perchnogion fflatiau i gael perchnogaeth lawn o’u heiddo, yn hytrach na’i lesio.

Mae pawb yn yr adeilad neu bloc o fflatiau yn dod ynghyd i ffurfio cwmni, a elwir yn Gymdeithas Cyfunddaliad. Yna bydd y cwmni hwnnw’n berchen ar yr adeilad fel rhydd-daliad.

Am ragor o wybodaeth am gofrestru cyfunddaliad, ewch i GOV.UK.

Beth yw lesddaliad?

Gyda lesddaliad, rydych chi’n berchen ar yr eiddo a’i dir am hyd eich cytundeb les gyda’r rhydd-ddeiliad. Pan ddaw’r les i ben, mae’r berchnogaeth yn dychwelyd at y rhydd-ddeiliad oni bai bod modd i chi ehangu ar y les.

Mae’r rhan fwyaf o fflatiau a maisonettes yn berchen i lesddeiliad, ar wahân i’r Alban ble y ceir ychydig iawn o eiddo lesddaliad.

Prynu lesddaliad

Pan fyddwch chi’n prynu eiddo lesddaliad, byddwch chi’n cymryd y les oddi wrth y perchennog blaenorol, felly cyn gwneud cynnig bydd angen i chi ystyried:

  • Sawl blwyddyn sydd ar ôl ar y les.
  • Sut allai cyfnod y les effeithio ar gael morgais a gwerth ailwerthu’r eiddo.
  • Sut y byddwch yn cyllidebu ar gyfer taliadau gwasanaeth a chostau cysylltiedig.

Pa mor bwysig yw hyd y les?

Os yw’r les am lai na 70 mlynedd, fe allech chi brofi anhawster i gael morgais. Bydd benthycwyr fel arfer eisiau i les redeg am tua 25-30 mlynedd y tu hwnt i ddiwedd eich morgais.

Mae hyn yn golygu os ydych chi eisiau morgais am 25 mlynedd bydd angen i’r les fod ag o leiaf 50-55 mlynedd arni cyn iddi ddod i ben.

O ganlyniad, mi all fod yn anodd gwerthu eiddo os yw’r les am lai na 80 mlynedd. Os byddwch yn y pen draw eisiau gwerthu eiddo lesddaliad yr ydych chi’n ei brynu ystyriwch sawl blwyddyn fydd ar ôl ar y les erbyn hynny.

Estyn y les

Gallwch ofyn i’r landlord ymestyn les ar unrhyw adeg. Ac unwaith yr ydych chi wedi bod yn berchen ar eich cartref am ddwy flynedd, mae gennych yr hawl i estyn eich les at 90 mlynedd cyhyd â’ch bod chi’n denant cymwys.

Fel rheol gyffredinol byddwch chi’n gymwys os oedd eich les wreiddiol am fwy na 21 mlynedd. Bydd y rhydd-ddeiliad yn codi tâl am estyn y les. Bydd y gost yn amrywio yn ddibynnol ar werth yr eiddo.

Os na allwch chi a’r rhydd-ddeiliad gytuno ar gost estyn y les, gallwch apelio i’r Tribiwnlys Prisio Lesddaliadau. Mae’n bosibl y bydd angen i chi logi cyfreithiwr neu syrfëwr, a fydd yn cynyddu’r gost.

Dysgwch ragor am estyn y les neu brynu rhydd-ddaliad tŷ neu fflat ar GOV.UK.

Taliadau ar gyfer eiddo lesddaliad

Defnyddiwch y Cynllunydd cyllideb i wirio a fyddwch chi’n gallu fforddio’r taliadau gwasanaeth ar ben eich taliadau morgais.

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, nid ydych chi’n berchen ar y tir.

Mae hyn yn golygu na fyddwch chi’n gyfrifol am gynnal a chadw a rhedeg yr adeilad. Bydd y landlord yn gwneud hyn neu’n penodi asiant rheoli i wneud hynny ar ei ran.

Serch hynny, mae’r lesddeiliaid yn rhannu costau hyn trwy dalu tâl gwasanaeth i’r landlord. Efallai y gofynnir i chi hefyd dalu i mewn i gronfa ad-dalu i helpu i dalu am unrhyw waith cynnal a chadw annisgwyl a fydd yn ofynnol yn y dyfodol.

Taliadau gwasanaeth lesddaliad

Mae taliadau gwasanaeth yn amrywio o eiddo i eiddo ac maent ar gyfer cadw pethau megis gerddi cymunedol mawr, biliau trydan ar gyfer yr ardaloedd cymunedol, atgyweirio a chynnal a chadw waliau allanol, toeau a lifftiau.

Cofiwch wneud yn siŵr eich bod chi’n ymwybodol o’r taliadau gwasanaeth cyn i chi wneud cynnig ar eiddo gan y gallai effeithio ar a allwch chi fforddio byw yno.

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, eich cyfrifoldeb chi yw atgyweiriadau a chynnal a chadw’ch eiddo. Ond fel arfer byddwch chi angen caniatâd y landlord i wneud unrhyw newidiadau sylweddol.

Gallai taliadau eraill gynnwys:

  • Rhent tir
  • Yswiriant adeilad (wedi’i drefnu gan y landlord)
  • Taliadau gweinyddol

Taliadau ffactoreiddio yn yr Alban

Yn yr Alban, mae taliadau gwasanaeth yn cael eu galw’n ‘daliadau ffactoreiddio’. Maent fel arfer yn berthnasol i fflatiau gyda rhannau cyffredin neu eiddo mewn ardaloedd preswyl sydd â gerddi neu diroedd cymunedol.

Darllenwch fwy am brynu yn yr Alban ar wefan Llywodraethyr Alban.

Anghydfodau Rheoli

Eich hawliau fel lesddeiliad

Fel lesddeiliad mae gennych hawliau sy’n atal y landlord rhag cymryd mantais arnoch chi’n ariannol.

Er enghraifft, gallwch ofyn i gael gweld:

  • Crynodeb ar ble y mae taliadau gwasanaeth yn cael eu gwario.
  • Sut maent nhw’n cael eu cyfrifo.
  • Unrhyw waith papur ategol, megis derbynebau am y gwaith sydd wedi’i wneud.

Rhaid i’r landlord ymgynghori â chi hefyd:

  • Am unrhyw waith adeiladu a fydd yn costio mwy na £250.
  • Cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn para mwy na blwyddyn.
  • Cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn costio mwy na £100 y flwyddyn i chi.

Beth i’w wneud os ydych chi’n anfodlon â rheolaeth yr eiddo

Os ydych chi’n anfodlon â’r taliadau neu’r ffordd y mae’r eiddo yn cael ei reoli, mae gennych ddau ddewis:

1.Mae’r Hawl i Reoli yn caniatáu i’r lesddeiliaid gymryd rheolaeth am rai tasgau gan y landlord heb orfod profi rheolaeth wael. Bydd angen i chi gymhwyso, a sefydlu cwmni rheoli gyda’r lesddeiliaid eraill.

Mae rhagor o wybodaeth gan y Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau(LAS).

2.Ymgeisio i benodi rheolwr newydd, ond mae’n rhaid i chi brofi rheolaeth wael (costau annheg, torri cytundebau).

Dysgwch sut i wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?