Rhydd-ddaliad neu lesddaliad: Beth yw’r gwahaniaeth?

Yn ceisio dyfalu beth yw’r gwahaniaeth rhwng rhydd-ddaliad a lesddaliad? Bydd y canllaw hwn yn crynhoi’r tair ffordd o fod yn berchen ar eiddo: rhydd-ddaliad, lesddaliad neu gyda chyfran o’r rhydd-daliad. Mae’n trafod hefyd y gwahanol gostau a chyfrifoldebau sy’n gysylltiedig â phob un, a sut maent yn effeithio ar bris eiddo i’w brynu, ei werthu, a’i gynnal.

Beth yw rhydd-ddaliad?

Mae rhydd-ddeiliad eiddo yn berchen arno yn llwyr, gan gynnwys y tir y mae’r eiddo wedi’i adeiladu arno.

Os byddwch chi’n prynu rhydd-ddaliad, chi sy’n gyfrifol am gynnal eich eiddo a’r tir, felly bydd yn rhaid i chi gyllidebu ar gyfer y costau hyn.

Yn gyffredinol, mae’r rhan fwyaf o dai yn eiddo rhydd-ddaliad er gallai rhai fod yn lesddaliad - fel arfer trwy gynlluniau cyd-berchnogaeth.

Manteision o gael rhydd-ddaliad

Nid oes raid i chi:

  • Boeni am y les yn dod i ben, gan eich bod chi’n berchen ar yr eiddo yn llwyr.
  • Delio gyda’r rhydd-ddeiliad (sy’n aml yn cael ei alw yn landlord).
  • Talu rhent tir, taliadau gwasanaeth ac unrhyw daliadau landlord eraill.

Perchen rhan o rydd-ddaliad

Gallwch brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad gyda lesddeiliaid eraill (er enghraifft pobl eraill sy’n byw mewn bloc o fflatiau) cyhyd â bod o leiaf hanner ohonynt yn cytuno i brynu cyfran.

Wrth wneud hynny, cewch fwy o reolaeth dros eich cartref a’r costau yr ydych chi’n eu talu. Mae’n golygu hefyd y gallwch chi estyn eich les yn weddol rwydd am hyd at 999 o flynyddoedd.

1. Gyda’ch gilydd bydd angen i chi gyflwyno Hysbysiad Adran 13 ar rydd-ddeiliad yr eiddo.

2. Fe allai fod yn ddrud i brynu’r rhydd-ddaliad ac yna bydd angen i chi a’r lesddeiliaid eraill sefydlu cwmni i reoli’r adeilad, neu ganfod asiant rheoli i’w wneud ar eich rhan.

Dysgwch ragor am brynu cyfran o’r rhydd-ddaliad ac agweddau eraill ar berchnogaeth lesddaliad ar wefan Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau.

Eiddo cyfunddaliad

Math o berchnogaeth rhydd-ddaliad yw cyfunddaliad.

Dyluniwyd y system i helpu perchnogion fflatiau i gael perchnogaeth lawn o’u heiddo, yn hytrach na’i lesio.

Mae pawb yn yr adeilad neu bloc o fflatiau yn dod ynghyd i ffurfio cwmni, a elwir yn Gymdeithas Cyfunddaliad. Yna bydd y cwmni hwnnw’n berchen ar yr adeilad fel rhydd-daliad.

Am ragor o wybodaeth am gofrestru cyfunddaliad, ewch i GOV.UK.

Beth yw lesddaliad?

Gyda lesddaliad, rydych chi’n berchen ar yr eiddo (yn amodol ar delerau’r brydles) am hyd eich cytundeb lesddaliad gyda’r rhydd-ddeiliad.

Pan ddaw’r lesddaliad i ben, bydd y berchnogaeth yn dychwelyd i’r rhydd-ddeiliad, oni bai y gallwch ymestyn y lesddaliad.

Mae’r rhan fwyaf o fflatiau a maisonettes yn rhai lesddaliad, felly er mai chi sy’n berchen ar eich eiddo yn yr adeilad, nid oes gennych fudd yn yr adeilad lle mae’ch eiddo.

Bydd rhai tai yn cael eu gwerthu gyda lesddaliad. Os dyma’r achos, rydych chi’n berchen ar yr eiddo, ond nid y tir lle saif yr eiddo.

Prynu lesddaliad

Pan fyddwch chi’n prynu eiddo lesddaliad, byddwch chi’n cymryd y les oddi wrth y perchennog blaenorol, felly cyn gwneud cynnig bydd angen i chi ystyried:

  • Sawl blwyddyn sydd ar ôl ar y les.
  • Sut allai cyfnod y les effeithio ar gael morgais a gwerth ailwerthu’r eiddo.
  • Sut y byddwch yn cyllidebu ar gyfer taliadau gwasanaeth a chostau cysylltiedig.

Pa mor bwysig yw hyd y les?

Os yw’r les am lai na 70 mlynedd, fe allech chi brofi anhawster i gael morgais. Bydd benthycwyr fel arfer eisiau i les redeg am tua 25-30 mlynedd y tu hwnt i ddiwedd eich morgais.

Mae hyn yn golygu os ydych chi eisiau morgais am 25 mlynedd bydd angen i’r les fod ag o leiaf 50-55 mlynedd arni cyn iddi ddod i ben.

O ganlyniad, mi all fod yn anodd gwerthu eiddo os yw’r les am lai na 80 mlynedd. Os byddwch yn y pen draw eisiau gwerthu eiddo lesddaliad yr ydych chi’n ei brynu ystyriwch sawl blwyddyn fydd ar ôl ar y les erbyn hynny.

Estyn y les

Gallwch ofyn i’r landlord ymestyn les ar unrhyw adeg. Ac unwaith yr ydych chi wedi bod yn berchen ar eich cartref am ddwy flynedd, mae gennych yr hawl i estyn eich les at 90 mlynedd cyhyd â’ch bod chi’n denant cymwys.

Fel rheol gyffredinol byddwch chi’n gymwys os oedd eich les wreiddiol am fwy na 21 mlynedd. Bydd y rhydd-ddeiliad yn codi tâl am estyn y les. Bydd y gost yn amrywio yn ddibynnol ar werth yr eiddo.

Os na allwch chi a’r rhydd-ddeiliad gytuno ar gost estyn y les, gallwch apelio i’r Tribiwnlys Prisio Lesddaliadau. Mae’n bosibl y bydd angen i chi logi cyfreithiwr neu syrfëwr, a fydd yn cynyddu’r gost.

Dysgwch ragor am estyn y les neu brynu rhydd-ddaliad tŷ neu fflat ar GOV.UK.

Taliadau ar gyfer eiddo lesddaliad

Defnyddiwch y Cynllunydd cyllideb i wirio a fyddwch chi’n gallu fforddio’r taliadau gwasanaeth ar ben eich taliadau morgais.

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, nid ydych chi’n berchen ar y tir.

Mae hyn yn golygu na fyddwch chi’n gyfrifol am gynnal a chadw a rhedeg yr adeilad. Bydd y landlord yn gwneud hyn neu’n penodi asiant rheoli i wneud hynny ar ei ran.

Serch hynny, mae’r lesddeiliaid yn rhannu costau hyn trwy dalu tâl gwasanaeth i’r landlord. Efallai y gofynnir i chi hefyd dalu i mewn i gronfa ad-dalu i helpu i dalu am unrhyw waith cynnal a chadw annisgwyl a fydd yn ofynnol yn y dyfodol.

Taliadau gwasanaeth lesddaliad

Mae taliadau gwasanaeth yn amrywio o eiddo i eiddo ac maent ar gyfer cadw pethau megis gerddi cymunedol mawr, biliau trydan ar gyfer yr ardaloedd cymunedol, atgyweirio a chynnal a chadw waliau allanol, toeau a lifftiau.

Cofiwch wneud yn siŵr eich bod chi’n ymwybodol o’r taliadau gwasanaeth cyn i chi wneud cynnig ar eiddo gan y gallai effeithio ar a allwch chi fforddio byw yno.

Os ydych chi’n berchen ar eiddo lesddaliad, eich cyfrifoldeb chi yw atgyweiriadau a chynnal a chadw’ch eiddo. Ond fel arfer byddwch chi angen caniatâd y landlord i wneud unrhyw newidiadau sylweddol.

Gallai taliadau eraill gynnwys:

  • Rhent tir
  • Yswiriant adeilad (wedi’i drefnu gan y landlord)
  • Taliadau gweinyddol

Taliadau ffactoreiddio yn yr Alban

Yn yr Alban, mae taliadau gwasanaeth yn cael eu galw’n ‘daliadau ffactoreiddio’. Maent fel arfer yn berthnasol i fflatiau gyda rhannau cyffredin neu eiddo mewn ardaloedd preswyl sydd â gerddi neu diroedd cymunedol.

Darllenwch fwy am brynu yn yr Alban ar wefan Llywodraethyr Alban.

Anghydfodau Rheoli

Eich hawliau fel lesddeiliad

Fel lesddeiliad mae gennych hawliau sy’n atal y landlord rhag cymryd mantais arnoch chi’n ariannol.

Er enghraifft, gallwch ofyn i gael gweld:

  • Crynodeb ar ble y mae taliadau gwasanaeth yn cael eu gwario.
  • Sut maent nhw’n cael eu cyfrifo.
  • Unrhyw waith papur ategol, megis derbynebau am y gwaith sydd wedi’i wneud.

Rhaid i’r landlord ymgynghori â chi hefyd:

  • Am unrhyw waith adeiladu a fydd yn costio mwy na £250.
  • Cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn para mwy na blwyddyn.
  • Cyn gwneud unrhyw waith a fydd yn costio mwy na £100 y flwyddyn i chi.

Beth i’w wneud os ydych chi’n anfodlon â rheolaeth yr eiddo

Os ydych chi’n anfodlon â’r taliadau neu’r ffordd y mae’r eiddo yn cael ei reoli, mae gennych ddau ddewis:

1.Mae’r Hawl i Reoli yn caniatáu i’r lesddeiliaid gymryd rheolaeth am rai tasgau gan y landlord heb orfod profi rheolaeth wael. Bydd angen i chi gymhwyso, a sefydlu cwmni rheoli gyda’r lesddeiliaid eraill.

Mae rhagor o wybodaeth gan y Gwasanaeth Cynghori ar Lesddaliadau(LAS).

2.Ymgeisio i benodi rheolwr newydd, ond mae’n rhaid i chi brofi rheolaeth wael (costau annheg, torri cytundebau).

Dysgwch sut i wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?