Rhannu buddsoddiadau a chynilion pan fyddwch chi’n gwahanu os oeddech chi’n cyd-fyw

Dylai rhannu buddsoddiadau a chynilion fod yn gymharol syml os nad ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil pan fyddwch yn gwahanu. Efallai y byddwch chi’n gallu hawlio eich cyfraniadau iddynt yn ôl dan rai amgylchiadau. Efallai hefyd y bydd angen i chi eu gwerthuso a thalu treth neu daliadau os byddwch yn eu gwerthu neu’n eu cyfnewid am arian. Ceisiwch weld beth allwch chi wneud.

Sut y delir â buddsoddiadau a chynilion

Yn gyffredinol, mae unrhyw fuddsoddiadau neu gynilion yn eich enw chi neu enw’ch cyn bartner yn unig yn perthyn i’r unigolyn hwnnw neu honno yn unig. Fodd bynnag, os, er enghraifft, rydych chi wedi gwneud cyfraniad tuag at yr asedau sy’n perthyn iddo ef neu hi yn unig, yna efallai y gallech hawlio cyfran (a hithau neu ef yn eich erbyn chi). Os ydych chi am wneud hyn, rhaid i chi weithredu’n fuan a chael cyngor proffesiynol gan gyfreithiwr sy’n arbenigo mewn cyfraith deuluol.

Yng Nghymru neu Loegr, byddai angen i chi ddangos bod gennych ‘fuddiant llesiannol’ ym muddsoddiadau neu gynilion eich cyn bartner.

Yn yr Alban, bydd angen i chi ddangos eich bod wedi dioddef yr hyn a elwir yn ‘anfantais economaidd’ (sef, eich bod yn waeth eich byd yn ariannol) neu os yw’ch cyn bartner wedi profi ‘anfantais economaidd’ o ganlyniad i’r berthynas. Byddai gennych un flwyddyn i wneud hawliad o ddyddiad eich gwahaniad.

Gallai hawlio fod yn ddrud – felly dylech gymryd cyngor cyfreithiol cyn i chi ddechrau gweithredu trwy’r llys. Efallai y bydd hefyd angen i chi drefnu gwerthuso unrhyw fuddsoddiadau.

Rhannu cyfrifon cynilion

Os ydych chi eisoes wedi cytuno sut fyddwch chi’n rhannu’r arian a gynilwyd yn enwau’r ddau ohonoch, mae’n bwysig deall eich opsiynau i wneud hyn pan fyddwch yn gwahanu. Gall y broses fod yn wahanol, yn ddibynnol ar y math o gyfrif sydd gennych ac yn enw pwy y mae. Efallai y bydd gennych:

ISAs Arian Parod

Dim ond yn enw un person y gellir cadw’r rhain (ac nid ar y cyd). Os ydych chi eisiau rhoi arian i’ch partner o’ch ISA arian parod, byddai’n rhaid i chi dynnu’r arian allan o’r ISA. Ni fyddech yn gallu ei drosglwyddo o’ch cyfrif chi i gyfrif eich partner.

Cyfrifon cynilo

Mae’r rhain yn symlach a gallech drosglwyddo rhywfaint o arian o’ch cyfrif i gyfrif eich cyn bartner yn ddidrafferth. Yr unig anhawster posibl fyddai pe byddai’r arian mewn cyfrif rhybudd. Os felly, byddai’n rhaid i chi ‘roi rhybudd’ a hysbysu’ch banc neu gymdeithas adeiladu eich bod eisiau tynnu’ch arian allan. Os na fyddwch, gallech golli rhywfaint o’r llog.

Os yw’r arian mewn cyfrif cynilo cyfradd sefydlog, efallai na fyddwch yn gallu codi’r arian nes bydd y tymor wedi dod i ben, neu os ydych chi, gallech golli swm sylweddol o log.

Sut i rannu eiddo buddsoddi

Mae eiddo buddsoddi – megis eiddo prynu i’w osod neu gartref gwyliau – sydd yn eich enw chi neu enw’ch partner yn unig yn eiddo i’r unigolyn hwnnw, oni bai y gall y llall ddangos y gwnaeth gyfraniad tuag ato. Ceisiwch drafod rhyngoch, o bosibl trwy gyfryngu, sut i ad-dalu’r cyfraniadau hyn; fel arall, dylech sicrhau cyngor cyfreithiol er mwyn asesu eich hawliad.

Os ydych chi neu’ch cyn bartner yn berchen ar eiddo buddsoddi ar y cyd, bydd raid i chi ei brisio a phenderfynu a ydych am ei werthu neu barhau i’w berchen neu ei roi ar rent. Cysylltwch â’ch darparwr benthyciadau os byddwch am dynnu enw eich enw chi neu’ch cyn bartner oddi ar y morgais ac ystyriwch siarad â brocer morgais os byddwch yn meddwl y bydd arnoch angen ail forgeisio. Ond ystyriwch reolau newydd y mae’n rhaid i ddarparwyr benthyciadau ystyried wrth asesu a allwch chi neu’ch cyn bartner fforddio morgais newydd.

Gwerthuso eich buddsoddiadau

Os oes gennych fuddsoddiadau, dylech dderbyn datganiad pob blwyddyn yn rhoi gwybod i chi beth yw eu gwerth.

Ond efallai na fydd hyn yr un faint ag y byddech yn ei gael os ydych yn gwerthu neu drosglwyddo eich buddsoddiadau. Yn hytrach, yn ddibynnol ar y math o fuddsoddiad, efallai y bydd y gwerth yn:

  • werth trosglwyddo
  • gwerth ildio

Dylai eich cam cyntaf fod i ofyn i’r cwmni buddsoddi am werthusiad cyfredol, neu werth trosglwyddo neu ildio. Efallai y bydd gennych:

  • ISAs stociau a chyfranddaliadau
  • ymddiriedolaethau uned, ymddiriedolaethau buddsoddi neu OEICS (cwmnïau buddsoddi penagored)
  • bondiau buddsoddi
  • bondiau
  • polisïau gydag elw, megis gwaddol

Deall costau gwerthu buddsoddiadau

Efallai na fydd gwerthu eich buddsoddiadau’r dewis gorau, gan y bydd rhaid i chi dalu treth a thaliadau atodol.

  • Efallai y bydd rhaid i chi dalu Treth Enillion Cyfalaf (CGT) os byddwch yn cyfnewid neu werthu buddsoddiad ac yn gwneud elw. Mae gennych lwfans CGT blynyddol, sy’n golygu y gallwch wneud swm penodol o elw – wedi didynnu costau gwerthu a ffioedd – cyn i chi orfod talu treth. Does dim rhaid i chi dalu ‘r dreth hon os ydych yn gwerthu eich prif gartref neu ar ISAs stociau a chyfranddaliadau. Mae hwn yn faes cymhleth felly mae’n debygol y byddai’n werth cael cyngor gan ymgynghorydd ariannol annibynnol neu gyfrifydd. Bydd yn rhaid i chi dalu am y cyngor hwn.
  • Yn ddibynnol ar y buddsoddiad sydd gennych, efallai y bydd rhaid i chi dalu rhywfaint os byddwch yn gwerthu neu gyfnewid yn gynnar. Hyd yn oed os nad oes rhaid i chi dalu tâl, efallai y byddwch ar eich colled os byddwch yn gwerthu buddsoddiadau seiliedig ar gyfranddaliadau pan fydd y farchnad stoc ar lefel isel.

Trosglwyddo neu werthu cyfranddaliadau sy’n eiddo i chi

Os ydych chi’n berchen ar gyfranddaliadau gallwch naill ai eu trosglwyddo i’ch cyn bartner neu gallwch eu gwerthu er mwyn i chi allu rhoi arian i’ch cyn bartner yn lle hyn. Mae’n werth cael cyngor gan gynghorydd ariannol annibynnol neu gyfrifydd ynglŷn â beth yw’r dewis gorau.

  • Gallwch drosglwyddo cyfranddaliadau i’ch cyn bartner trwy lenwi a llofnodi ‘ffurflen trosglwyddo cyfranddaliadau’ (a elwir hefyd yn ffurflen ‘J30’). Efallai y gallech lawrlwytho hon yn uniongyrchol o wefan y cwmni mae gennych gyfranddaliadau ynddo. Efallai y bydd rhaid i’ch cyn bartner dalu treth stamp.
  • Os oes gennych frocer stoc (neu os ydych yn defnyddio cwmni brocer a stoc), gall drefnu i werthu’r cyfranddaliadau ar eich rhan. Gwnewch yn siŵr eich bod yn gwybod faint fydd hyn yn costio. Efallai hefyd y byddwch yn gallu gwerthu trwy wasanaeth delio â chyfranddaliadau a gynigir gan y cwmni y mae gennych gyfranddaliadau ynddynt. Nid yw pob cwmni yn cynnig y gwasanaeth hwn.

Rhoi asedau i’ch cyn bartner

Os ydych chi’n ildio ased, fel buddsoddiad yr ydych wedi gwneud elw arno, efallai y bydd rhaid i chi dalu Treth Enillion Cyfalaf.

Gall cyplau priod a’r rhai sydd mewn partneriaeth sifil sy’n gwahanu ildio asedau i gyn ŵr, wraig neu bartner sifil heb orfod talu CGT. Ond ni all cyplau sy’n cydfyw heb briodi neu fynd i bartneriaeth sifil ac yna’n gwahanu gwneud hyn.

Eich cam nesaf

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?