Rhannu cartref y teulu a morgais yn ystod ysgariad neu ddiddymiad

Os ydych chi’n ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil, un o’r penderfyniadau ariannol mwyaf y gallech wynebu yw beth sy’n digwydd i gartref y teulu. Canfyddwch beth sydd angen i chi ei wneud a beth yw eich dewisiadau.

Sicrhau’r hawliau i’ch cartref

Mae’r erthygl hon wedi ei hanelu at gyplau sy’n gwahanu sy’n ceisio trefnu beth i’w wneud ynglŷn â chartref y teulu. Os ydych chi yn y camau cynnar o ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil ac eisiau rhywfaint o wybodaeth am ddiogelu eich hawliau i fyw yn y cartref, darllenwch ein canllaw Diogelu eich hawliau perchnogaeth cartref yn ystod ysgariad neu ddiddymiad.

Deall sut all yr eiddo gael ei rannu

Pan fyddwch yn ysgaru neu’n diddymu eich partneriaeth sifil, mae sawl dewis ar gael o ran beth allwch chi wneud gyda’r cartref teuluol. Efallai y byddwch yn penderfynu:

  1. Gwerthu’r cartref a bod y ddau ohonoch yn symud allan. Gallech ddefnyddio’r arian a godwyd tuag at brynu cartref newydd yr un, os gallwch chi fforddio gwneud hyn.
  2. Trefnu i un ohonoch brynu cyfran y llall.
  3. Cadw’r cartref a pheidio newid pwy sy’n berchen arno. Gallai un partner ddal i fyw ynddo, o bosibl nes bydd eich plant yn 18 neu’n gadael yr ysgol.
  4. Trosglwyddo rhan o werth yr eiddo o un partner i’r llall yn rhan o’r setliad ariannol. Byddai’r partner a ildiodd gyfran o’i hawliau perchnogaeth yn cadw cyfran neu ‘fudd’ yn y cartref. Mae hyn yn golygu pan fydd yn cael ei werthu bydd ef neu hi yn derbyn canran o’i werth.

Rhannu’r cartref yng Nghymru neu Loegr

Yn ogystal â’r opsiynau a amlinellwyd uchod, gall llys yng Nghymru neu Loegr ohirio gwerthu cartref trwy’r hyn a elwir yn orchymyn ‘Mesher’. Gall hyn ohirio gwerthu’r cartref tan y bydd digwyddiad penodol yn sbarduno’r gwerthiant – er enghraifft, y plentyn ieuengaf yn troi’n 17 neu 18 oed. Yna rhannir elw’r gwerthiant yn unol â’r gorchymyn llys.

Gall llys ddefnyddio gorchymyn ‘Martin’ hefyd i ohirio gwerthu’r tŷ, ond yn bwysicaf oll mae’n rhoi hawl i un unigolyn feddiannu’r eiddo am oes neu hyd nes y bydd ef neu hi yn ailbriodi. Defnyddir hyn amlaf pan nad oes gan y cwpl blant ac nid oes angen yr arian ar unwaith ar yr unigolyn arall ar gyfer ei anghenion personol.

Rhannu a phrisio tŷ yn yr Alban

Fe ystyrir gwerth eich cartref wrth gyfrifo eich setliad ariannol os y’i prynoch wedi i chi briodi neu ddod yn bartneriaid sifil, neu os oedd y ddau ohonoch yn bwy ynddo fel cartref teuluol cyn y briodas neu bartneriaeth sifil.

Os ydych chi’n penderfynu trosglwyddo’r cartref i un ohonoch chi, dylid cael ei brisio ar ddyddiad yr ydych chi a’ch cyn bartner (gŵr, gwraig neu bartner sifil) yn cytuno arno. Fel arfer, byddech yn dewis dyddiad mor agos â phosibl i ddyddiad y trosglwyddiad.

Blaenoriaethu anghenion eich plant

Er nad yw’r rhan fwyaf o gyplau sy’n ysgaru neu’n diddymu eu partneriaeth sifil yn mynd i wrandawiad llys llawn i setlo anghydfodau ariannol, mae’n syniad da i gael dealltwriaeth o beth fyddai’r llysoedd yn penderfynu o ran y cartref teuluol.

Os oes gennych chi blant, yn arbennig os ydynt yn ifanc, bydd y llys yn ystyried y ffaith eu bod angen rhywle addas i fyw gyda’r naill riant.

Mae agwedd y llys yn amrywio ychydig ledled y Deyrnas Unedig a bydd y datrysiad yn y pen draw yn dibynnu hefyd ar eich amgylchiadau personol chi.

Fodd bynnag, fel rhieni mae’n bwysig mai anghenion eich plant sy’n cael blaenoriaeth yn eich meddyliau ar unrhyw adeg yn ystod ysgariad neu ddiddymiad. Mae hyn yn cynnwys sicrhau cyn lleied o ymyrraeth ar eich plant â phosib. Fodd bynnag, bydd nifer o deuluoedd yn wynebu byw mewn eiddo llai yn sgil ysgariad neu ddiddymiad.

Rhoi trefn ar forgais ar y cyd

Mae nifer o gyplau sydd â morgais ar y cyd ac sy’n ysgaru neu’n diddymu eu partneriaeth sifil yn ceisio trefnu’r morgais fel mai enw un partner yn unig sydd arno. Manteision gwneud hyn yw:

  1. Dylai’r sawl y mae ei enw yn cael ei dynnu oddi ar y morgais allu benthyg mwy i brynu cartref ei hun na phe byddai ei enw yn dal ar forgais y cyn bartner.
  2. Nid oes rhaid i’r sawl sy’n aros yn y tŷ ddibynnu ar y cyn bartner ar gyfer y morgais.
  3. Efallai y gall y ddau bartner dorri’r gadwyn sy’n uno eu ffeiliau credyd. Os oes gennych ddyled ar y cyd gyda’ch cyn bartner (fel morgais neu fenthyciad), mae eich ffeiliau credyd wedi eu cysylltu. Mae hyn yn golygu y bydd sut ydych chi’n rheoli’ch dyledion yn effeithio ar eich cyn bartner os yw ef neu hi yn ymgeisio am gredyd, ac i’r gwrthwyneb.
Darllenwch fwy am eich adroddiad credyd yn Sut i wirio eich adroddiad credyd.

Siarad â’ch darparwr morgais

Os ydych chi eisiau dod yn gyfrifol am y morgais yn eich enw chi yn unig, bydd y darparwrbenthyciwr eisiau sicrhau y gallwch chi fforddio’r taliadau.

Dan reolau’r Awdurdod Ymddygiad Ariannol (FCA), rhaid i ddarparwyr benthyciadau ofyn cwestiynau ariannol manwl a chynnal rhagor o wiriadau i sicrhau y gallwch fforddio morgais.

Opsiynau os na allwch chi fforddio’r morgais ar ben eich hun

Os na allwch chi fforddio dod yn gyfrifol am y morgais, efallai y gallech gael ‘morgais gwarantwr’. Mae hwn yn forgais ble bydd perthynas agos (neu’ch cyn bartner) yn cytuno i warantu taliadau’r morgais pe baech chi’n methu gwneud hynny.

Mae dod yn warantwr yn gam cyfreithiol difrifol gan ei fod yn golygu eich bod yn gyfrifol am dalu’r morgais cyfan os nad yw’r darparwr morgais yn gallu ei dalu. Gwnewch yn siŵr bod y gwarantwr posibl yn cael cyngor cyfreithiol annibynnol ac yn siarad â brocer morgeisi cyn cytuno i unrhyw beth.

Gall ein canllaw ar ddod o hyd i’w cynnig morgais gorau eich helpu i benderfynu.

Eich cam nesaf

Dysgwch am Doriad llwyr neu gynhaliaeth i gymar yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon, neu am Doriad llwyr neu lwfans cyfnodol yn yr Alban fel rhan o’ch setliad ariannol wrth ysgaru neu ddiddymu.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?