Rheoli taliadau uniongyrchol i dalu am y gofal sydd ei angen arnoch

Os ydych wedi dewis cael taliadau uniongyrchol er mwyn i chi dalu am wasanaethau gofal personol eich hun, mae rhai pethau pwysig y dylech wybod amdanynt – megis sut i gymharu nwyddau a gwasanaethau a sut i reoli eich cyllideb yn effeithiol.

Cipolwg ar daliadau uniongyrchol

Mae taliadau uniongyrchol yn cael eu gwneud gan awdurdodau lleol (neu Ymddiriedolaethau Iechyd a Gofal Cymdeithasol yng Ngogledd Iwerddon) i bobl sydd angen cymorth gyda’u gofal. Yn hytrach na bod y cyngor (neu’r ymddiriedolaeth) yn darparu’r gwasanaethau gofal yn uniongyrchol, byddant yn gwneud y taliadau yn syth i’ch banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa’r Post neu gyfrif Cynilion Cenedlaethol. Rydych chi wedyn yn gyfrifol am drefnu a thalu am eich gofal eich hun a gwasanaethau cefnogol.

Rheoli eich cyllideb gofal personol eich hun

Os ydych wedi dewis derbyn taliadau uniongyrchol, y cam nesaf yw gweithio allan pa ddarparwyr a gwasanaethau yr hoffech chi eu defnyddio i wireddu’r deilliannau yn eich cynllun gofal.

Yn naturiol, mae yna reolau a goblygiadau a osodir gan yr awdurdod lleol i sicrhau bod pawb yn gwneud hyn mewn modd diogel a theg. Ond mae’r cyfle gennych i gyflwyno’ch anghenion lles fel rhan o’r broses gynllunio, a rhaid rhoi ystyriaeth i hynny.

  • Rhaid i chi gadw derbynebau i ddangos sut mae’r gyllideb yn cael ei gwario a’u hanfon at y gwasanaethau cymdeithasol.
  • Dim ond ar wasanaethau gofal a chymorth sy’n cwrdd ag anghenion penodol eich cynllun gofal y dylech wario’r arian.
  • Gan ddibynnu ar gyfanswm y taliad, mae’n bosib y bydd angen i chi ychwanegu arian eich hun ato.
  • Os na fedrwch gadw cyfrif am bopeth yr ydych yn ei wario, neu rydych yn defnyddio’r arian ar gyfer eitemau nad ydynt yn eich cynllun gofal y cytunwyd arno, mae’n bosib y bydd gofyn i chi dalu’r arian yn ôl i’ch awdurdod lleol.
  • Ni allwch ddefnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am ofal anffurfiol gan briod, partner neu berthynas agos sy’n byw gyda chi, oni bai eu bod wedi cofrestru fel gofalwr.
  • Mae’n bosib y bydd angen i chi gymryd y rôl cyfreithiol fel cyflogwr os ydych yn talu i rywun i roi cymorth chi gyda’ch gofal - i ddysgu mwy am hyn, gweler ‘Talu am ofalwyr’ isod.
  • Ni allwch ddefnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am lety preswyl parhaol, ond fe allech fedru defnyddio taliadau uniongyrchol i dalu am gyfnodau byr achlysurol mewn llety preswyl os bydd y cyngor yn cytuno eich bod angen hynny.

Mae’r rheolau ynglŷn â thaliadau uniongyrchol yn amrywio ledled y wlad. Siaradwch gyda’ch gweithiwr cymdeithasol neu cysylltwch gyda’r cyngor i weld sut mae’r amrywiaethau rhanbarthol yn effeithio arnoch chi.

Rhagor o wybodaeth am reoli taliadau uniongyrchol

Mae nifer o sefydliadau gwirfoddol a mentrau cymdeithasol yn darparu cefnogaeth sydd wedi ei theilwra wrth i chi reoli eich taliadau uniongyrchol a rhoi cynllun gofal at ei gilydd. Maent yn annibynnol o’r awdurdod lleol. Er enghraifft:

  • sefydliadau sy’n gweithio gyda phobl sydd ag anabledd dysgu, megis People First – edrychwch yn y llyfr ffôn am eich cangen leol
  • sefydliadau iechyd meddwl, megis Mind
  • Hawliau Anabledd DU (y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Byw’n Annibynnol gynt)
  • sefydliadau cynllunio gofal cyfoedion fel MySupportBroker

Efallai yr hoffech hefyd:

Talu am ofalwyr gan ddefnyddio taliadau uniongyrchol

Os defnyddiwch eich taliadau uniongyrchol i gyflogi gofalwr, byddwch felly’n cymryd rhai cyfrifoldebau fel cyflogwr. Mae hyn yn golygu y bydd angen i chi feddwl am dreth, isafswm cyflog cenedlaethol, salwch a thâl gwyliau, pensiwn ac yswiriant atebolrwydd. Os cyflogwch chi rywun am ychydig oriau yr wythnos neu yn llawn amser, yr un yw’r rheolau. Os yw hynny’n eich dychryn, mae pobl a sefydliadau ar gael i roi cymorth.

  • Edrychwch ar gwmnïau lleol sy’n cynnig gwasanaethau cyflogres. Am ffi maent yn ymdrin â chyfraniadau treth ac Yswiriant Cenedlaethol.
  • Meddyliwch am ddefnyddio asiantaeth gofal cartref yn hytrach na chyflogi rhywun eich hun. Byddant yn ymdrin â’r gwaith papur i gyd, gan gynnwys canolwyr a gwirio troseddau, a’ch anfonebu chi yn uniongyrchol.
  • Siaradwch gyda chynghorydd llinell gymorth Carers Direct ar 0300 123 1053 os hoffech gael cymorth i ddod o hyd i gefnogaeth yn lleol.

Gofynnwch i’ch adran gofal cymdeithasol ynglŷn ag asiantaethau gofal cartref lleol a’u gwirio gyda’r rheolydd perthnasol:

Cymharu nwyddau a gwasanaethau

Hyd yn oed os ydych wedi penderfynu prynu nwyddau gofal a chefnogaeth a gwasanaethau eich hun, gallwch ofyn i’r gwasanaethau cymdeithasol am gymorth o hyd. Gallant roi gwybod i chi am ddarparwyr lleol a hoff gyflenwyr, fel y gallwch ddod o hyd i’r fargen orau.

Gall grwpiau cefnogi lleol roi gwybodaeth a chymorth hefyd efallai, tra gall rhai sefydliadau cenedlaethol ddarparu cefnogaeth sydd wedi ei deilwra neu werthu cyfarpar ar gyfer pobl anabl eu hunain.

Cadw cofnodion o’r arian a wariwch ar daliadau uniongyrchol

Os byddwch yn cael taliadau uniongyrchol bydd angen i chi gadw golwg ar faint y byddwch yn ei wario. Bydd eich cyngor yn medru dweud wrthych pa wybodaeth y disgwylir i chi ei darparu (megis taflenni amser wedi eu harwyddo gan ofalwyr, derbynebau am offer neu anfonebau gan asiantaethau gofal cartref), yn ogystal â sut a pha bryd y dylid cyflwyno’r wybodaeth hyn iddynt.

Beth os bydd eich amgylchiadau yn newid?

Awgrym da

Peidiwch ag oedi dweud wrth eich cyngor neu ymddiriedolaeth am newid yn eich amgylchiadau – gall olygu rhagor o arian i chi.

Os yw eich anghenion yn newid, cysylltwch â’ch cyngor lleol cyn gynted ag y bo modd er mwyn iddynt fedru adolygu’r lefel o daliad sydd ei angen arnoch – efallai y byddwch yn gymwys am ragor o arian. Neu, os nad oes angen i chi wario’r cyfanswm llawn gan fod eich cyflwr yn gwella am gyfnod, neu eich bod yn mynd i mewn i’r ysbyty, gall fod angen iddynt newid eich taliadau.

Os nad ydych yn dymuno bwrw ymlaen gyda thaliadau uniongyrchol

Os ydych yn penderfynu nad ydych yn dymuno cael neu reoli taliadau uniongyrchol eich hun mwyach, mae’n ofynnol yn gyfreithiol i’ch cyngor drefnu’r gwasanaethau yn hytrach. Felly hefyd os yw’r cyngor yn penderfynu na allwch chi ymdopi gyda thaliadau uniongyrchol, gallant ddewis darparu gwasanaethau uniongyrchol efallai.