Rhoi trefn ar yr ystâd pan fydd ewyllys

Gall cael trefn ar yr ystâd olygu llawer iawn o waith papur. O ganlyniad, mae amryw yn dewis defnyddio cyfreithiwr i ofalu am y cyfan. Ond gall hynny gostio miloedd o bunnau hyd yn oed os na fydd yr ystâd yn un cymhleth. Am ychydig o gannoedd o bunnau, gallech roi trefn eich hun ar ystâd syml. Rhown gyngor i chi ar sut i wneud hynny eich hun a pha bryd y dylid siarad ag arbenigwr os bydd angen un.

Pa waith sydd ei angen wrth roi trefn ar yr ystâd?

Yn syml, mae rhoi trefn ar yr ystâd pan fydd ewyllys yn golygu cael profiant a dosbarthu’r ystâd yn unol â chyfarwyddiadau’r ewyllys.

Os na adawodd yr unigolyn ewyllys, mae proses wahanol ar gyfer rhoi trefn ar yr ei ystâd .

Beth yw profiant?

Dogfen gyfreithiol yw profiant sy’n caniatáu ysgutor yr ewyllys i roi trefn ar ystâd yr unigolyn yn unol â’i gyfarwyddiadau.

Yng Nghymru a Lloegr, gelwir profiant hefyd yn ‘grant cynrychiolaeth’. Yng Ngogledd Iwerddon, fe’i gelwir yn ‘grant profiant’, tra yn yr Alban fe’i gelwir yn ‘gadarnhad’.

Oes rhaid i mi gael profiant?

Ni fydd angen profiant arnoch ym mhob sefyllfa:

  • Os oedd yr ystâd yn eiddo ar y cyd rhwng priod neu bartner sifil yr ymadawedig sy’n goroesi, cyfrif banc ar y cyd er enghraifft.
  • Os nad yw’r ystâd yn cynnwys tir, eiddo neu gyfranddaliadau.
  • Os mai bach iawn yw’r swm sydd yn y banc

Mewn sefyllfa o’r fath, y cwbl sydd angen i chi ei wneud yw cysylltu â’r banc neu’r gymdeithas adeiladu a’u hysbysu fod yr unigolyn wedi marw. Gallent ofyn am gopi o’r dystysgrif farwolaeth fel tystiolaeth. Gall y priod sy’n goroesi barhau i ddefnyddio’r cyfrif ar y cyd hwnnw.

Pwy ddylai roi trefn ar yr ewyllys?

Pan fydd unigolyn yn gadael ewyllys, bydd fel arfer wedi dewis o leiaf unigolyn i fod yn ysgutor ar gyfer yr ewyllys. Aelod o’r teulu neu gyfaill yw’r ysgutor fel arfer, neu gyfreithiwr neu fanc ambell waith. Mae’n gwbl arferol hefyd i’r ysgutor fod yn etifedd o’r ystâd.

Os mai chi yw ysgutor yr ewyllys, chi sy’n gyfrifol am gael profiant.

I gael profiant, gallwch un ai:

  • Ddefnyddio arbenigwr a all gostio miloedd o bunnau, neu
  • Wneud hyn eich hun sy’n costio cannoedd o bunnau fel arfer.

Telir y costau o’r ystâd fel arfer, cyn belled bod digon o arian i wneud hynny.

Defnyddio arbenigwr profiant

Os teimlwch nad ydych yn ddigon hyderus gwneud y gwaith neu os yw’r ystâd yn un gymhleth, yna mae’n syniad da defnyddio arbenigwr profiant. Mae’n beth doeth defnyddio un hefyd os oes amheuon ynglŷn â dilysrwydd yr ewyllys.

Os penderfynwch ddefnyddio arbenigwr profiant, dylech ddisgwyl talu miloedd o bunnau am ei wasanaeth. Ond gall costau amrywio’n sylweddol.

Darllenwch ragor am ddefnyddio arbenigwr profiant.

Cael profiant eich hun

Os ydych yn barod i ysgwyddo’r baich o gael profiant, gallwch arbed cryn dipyn o arian. Yna gallech dalu cyfreithiwr am y pethau llai, fel gwirio drwy’r ffurflenni profiant.

Os penderfynwch wneud hynny, chi sy’n gyfrifol yn gyfreithiol am sicrhau bod unrhyw hawliadau ar yr ystâd, fel dyledion a threthi, yn cael eu talu cyn dosbarthu’r ystâd ymysg ei hetifeddion.

Defnyddiwch ein canllaw isod i roi trefn ar yr ystâd a chael profiant eich hun.

Paratoi ar gyfer profiant

Mae’r cam cyntaf wrth ymgeisio am brofiant yn golygu ‘chwilio’ ac ychydig o waith papur. Yn benodol, bydd angen i chi ddod o hyd i’r ewyllys a gwneud copïau o ddogfennau neilltuol.

Mae angen y dogfennau hyn wrth i chi fynd trwy’r broses o gael profiant.

Dewch o hyd i’r ewyllys a gwneud copïau o rai dogfennau pwysig

Dylai’r ymadawedig fod wedi dweud wrthych chi, neu aelod o’r teulu neu ffrind, ble y cadwodd yr ewyllys. Os nad ydych chi’n siwr ble i ddechrau chwilio am ewyllys, ewch i GOV.UK am help.

Dylech hefyd wirio am:

  • Codisil – dyma ddogfen rwym yn gyfreithiol y gallai’r ymadawedig fod wedi ei hysgrifennu er mwyn ychwanegu at ei ewyllys gwreiddiol neu ei ddiwygio.
  • Llythyr o ddymuniadau – dyma ddogfen y gallai’r ymadawedig fod wedi ei hysgrifennu i egluro rhai pethau yn ei ewyllys, neu i egluro sut fath o angladd a ddymuna. Nid yw’r llythyr o ddymuniadau yn rhwym yn gyfreithiol.

Bydd angen i chi gael chwe chopi ardystiedig o’r dogfennau canlynol:

  • Yr ewyllys
  • Y codisil(iau), os oes rhai
  • Tystysgrif marwolaeth
  • Tystysgrif geni
  • Tystysgrif priodas neu bartneriaeth sifil, os oedd yr unigolyn yn briod

Bydd angen i chi atodi copïau o’r amryw ddogfennau hyn i’r ffurflenni profiant, ac i gael mynediad at gyfrifon banc, buddsoddiadau neu yswiriant bywyd yr ymadawedig.

Rhoi gwerth ar yr ystâd

Cyn i chi fedru ymgeisio am brofiant, neu gadarnhad os ydych yn byw yn yr Alban, bydd angen i chi roi gwerth ar yr ystâd. Pan gwblhewch y ffurflenni profiant, bydd angen i chi nodi beth yw gwerth yr ystâd.

I roi gwerth ar yr ystâd, bydd angen i chi:

  1. Ddod o hyd i werth unrhyw asedau, fel eiddo, pensiynau preifat, cynilion, cyfranddaliadau, gemwaith, neu eitemau gwerthfawr. Os credwch fod eitem yn werth £500, dylech geisio pris gan brisiwr proffesiynol.
  2. Dysgwch beth yw gwerth unrhyw roddion a roddwyd gan yr unigolyn yn ystod y saith mlynedd cyn ei farwolaeth. Bydd angen i chi gynnwys y rhain wrth gyfrifo gwerth yr ystâd. Gall rhai mathau o roddion a roddwyd cyn marwolaeth yr unigolyn fod yn destun Treth Etifeddiant.
  3. Dysgwch faint o ddyled sydd gan yr unigolyn, os o gwbl, fel morgais, cardiau credyd neu fenthyciadau. Dylech gynnwys costau angladd fel rhan o’r ddyled os yw’r ystâd yn talu am yr angladd. Os oes dyled ar y cyd, bydd angen cyfrifo beth yw cyfran yr ymadawedig o’r ddyled honno.
  4. Cyfrifwch beth yw gwerth yr ystâd ar ôl talu’r ddyled/dyledion.

Bydd angen i chi ganfod a oedd gan yr ymadawedig yn berchen ar unrhyw asedau ar y cyd, fel cyfrif banc neu eiddo. Yn ddibynnol ar y math o berchnogaeth, gallech orfod ei gynnwys yng ngwerth yr ystâd.

Prisio asedau sydd mewn cydberchnogaeth

Cyn y gallwch gyfrifo gwerth cyfran ased yr ymadawedig a oedd mewn cydberchnogaeth, rhaid i chi ganfod pa fath o berchnogaeth oedd iddi. Mae car, tŷ, darn o dir oll yn enghreifftiau o’r math hwn o ased.

Efallai y bydd wedi bod yn berchen ar yr ased hwn un ai fel:

Asedau sy’n eiddo fel ‘cyd-denant’

  • Bod gan y ddau berchennog hawliau cyfartal dros yr ased cyfan
  • Mae’r ased yn trosglwyddo’n awtomatig i’r cydberchennog arall os yw un yn marw
  • Ni all yr ymadawedig drosglwyddo ei berchnogaeth o’r ased yn ei ewyllys.
  • Rhaid i chi brisio’r ased a’i gynnwys wrth gyfrifo’r Dreth Etifeddiaeth.
    Ond efallai na fydd Treth Etifeddiant i’w dalu ar yr ased hwn os yw’r gwerth o fewn lwfans di-dreth yr ymadawedig.

Mae cyfrifon banc ar y cyd bron bob tro yn cael eu cadw fel ‘tenantiaid ar y cyd’. Felly, er bod perchnogaeth o’r cyfrif yn pasio’n awtomatig i gyd ddeiliad y cyfrif, rhaid i chi ei gynnwys yn rhan o werth ystâd yr ymadawedig.

I roi gwerth ar gyfran yr ymadawedig o gyfrif banc ar y cyd, bydd angen i chi gael gwybod beth oedd y swm yn weddill yn y cyfrif a’i rannu gyda’r nifer o ddeiliaid cyfrif.

Fel arfer mae HMRC yn craffu cyfrifon banc a gedwir gan gyplau dibriod neu gyfuniadau eraill (e.e. rhiant a phlentyn) yn agosach. Mae hyn oherwydd na fydd eithriadau arferol o Dreth Etifeddiant yn berthnasol o reidrwydd, ac y gallai’r deilia(i)d cyfrif sy’n goroesi fod yn atebol am swm penodol o dreth.

Asedau sy’n eiddo fel ‘tenant cydradd’

  • Gall pob perchennog fod yn berchen ar wahanol gyfrannau o’r ased
  • Nid yw’r ased yn trosglwyddo i’r perchennog arall fel mater o drefn os yw un yn marw
  • Gall yr ymadawedig drosglwyddo ei berchnogaeth o’r ased yn ei ewyllys
  • Rhaid i chi brisio’r ased a’i gynnwys wrth gyfrifo’r Dreth Etifeddiant.

Ddim yn siŵr sut mae ased dan gydberchnogaeth?

Os oedd gan yr ymadawedig unrhyw asedau eraill, megis cyfranddaliadau, bydd angen i chi gysylltu â’r cwmni:

  • I weld sut berchnogaeth oedd yn bodoli
  • I gyfrifo faint oedd cyfran yr ymadawedig o’r ased a chynnwys hynny fel rhan o’r ystâd.

Ar gyfer eiddo neu dir, os na allwch ddod o hyd i’r wybodaeth hon yn ei bapurau a chofnodion, gallwch ei gael, am ffi, gan

Cyfrifo Treth Etifeddiant

Unwaith y byddwch wedi cael gwerth yr ystâd a faint o ddyled oedd gan yr ymadawedig, bydd angen i chi gyfrifo faint o Dreth Etifeddiant sy’n daladwy.

Os yw cyfanswm gwerth yr ystâd ar ôl tynnu’r dyledion dros £325,000, yna mae angen talu Treth Etifeddiant.

Mae gan y wefan GOV.UK arweiniad ar gyfrifo pa ran o’r ystâd sy’n talu Treth Etifeddiant.

Mae’r dreth yn daladwy o fewn chwe mis i’r dyddiad pan fu farw’r unigolyn. Ac fe godir llog os nad yw’n cael ei dalu o fewn chwe mis.

Felly i helpu osgoi talu’r llog hwn, ystyriwch dalu rhywfaint neu’r cyfan o’r Dreth Etifeddiant cyn i chi orffen gwerthuso’r ystâd. Os ydych chi’n talu am hyn o’ch cyfrif eich hun, gallwch ei hawlio yn ôl gan yr ystâd.

Ymgeisio am brofiant neu gadarnhad

Wedi i chi werthuso’r ystâd, bydd angen i chi lenwi ambell ffurflen a’u hanfon i’r swyddfa Cofrestrfa Profiant agosaf. Bydd angen i chi dalu ffi ymgeisio hefyd, a pheth neu’r cyfan o’r Dreth Etifeddiant (os o gwbl) i’r HMRC.

Bydd faint fydd angen i chi dalu a pha ffurflenni fydd angen i chi eu llenwi yn ddibynnol ar:

Wedi iddynt dderbyn eich cais, bydd y swyddfa brofiant yn cysylltu â chi i drefnu i chi dyngu llw. Gallwch wneud hyn naill ai yn y swyddfa brofiant leol neu mewn swyddfa comisiynydd llwon.

Fel arfer nid oes angen i chi wneud cais am brofiant os oedd yr ystâd naill ai:

  • Dan gydberchnogaeth ac felly’n pasio i’r gŵr, gwraig neu bartner sifil sy’n goroesi
  • Nad yw’n cynnwys tir, eiddo na chyfranddaliadau.

Os ydych yn byw yng Nghymru a Lloegr

Y ffi ymgeisio yw £215. Nid oes ffi i’w thalu os yw gwerth yr ystâd yn llai na £5,000.

Mae angen i chi lenwi:

  • Ffurflen Gais Profiant PA1
  • Ffurflen Treth Etifeddiant IHT400 os yw’r ystâd yn werth mwy na £325,000
  • Ffurflen Treth Etifeddiant IHT205 os yw’r ystâd yn werth llai na £325,000

Mae’r ffurflenni hyn ar gael i’w lawrlwytho o wefan GOV.UK.

Os bu farw’r unigolyn dramor, mae yna wahanol ffurflenni i’w llenwi.

Gallwch gysylltu â’r Llinell Gymorth Profiant a Threth Etifeddiant am gymorth i gwblhau’r ffurflenni’r hyn.

Os ydych yn byw yn yr Alban

Yn ddibynnol ar faint yr ystâd, mae yna wahanol ffurflenni i’w llenwi:

Mae’r ffi gadarnhad yn amrywio gan ddibynnu ar faint yr ystâd.

Cysylltwch â’ch clerc siryf lleol i gael gwybod faint sydd angen i chi ei dalu ac am help i gwblhau’r ffurflenni.

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon

Bydd angen i chi ofyn am apwyntiad gyda’ch Swyddfa Profiant leol. Unwaith y bydd gennych apwyntiad, byddant yn eich helpu i lenwi’r ffurflenni priodol.

Bydd y Swyddfa Brofiant yn gofyn i chi ddod ag amrywiol ddogfennau fel yr ewyllys a thystysgrif marwolaeth pan fyddwch chi’n mynd am eich apwyntiad.

Mae’r ffi yn £250 ar gyfer ystadau sy’n werth mwy na £10,000. Nid oes ffi i’w thalu os yw gwerth yr ystâd yn llai na £10,000.

Talu Treth Etifeddiant

Os yw’r ystâd yn werth mwy na £325,000, bydd angen i chi dalu o leiaf rhywfaint os nad y cyfan o’r Dreth Etifeddiant cyn cyhoeddi profiant.

Os ydych chi’n meddwl y byddwch yn cael anhawster talu’r dreth am fod angen i chi werthu asedau o’r ystâd yn gyntaf, gallech ofyn i HMRC am grant credyd.

Mae grant credyd yn golygu y gallwch gael profiant gyntaf er mwyn gwerthu’r asedau i dalu treth.

Talu dyledion, trethi a dosbarthu’r ystâd

Y camau nesaf pan gewch brofiant yw:

  1. Talu dyledion a threthi
  2. Rhannu’r ystâd

Talu dyledion a threthi

Unwaith y byddwch wedi cael profiant, gallwch gysylltu â’r sefydliadau sy’n dal asedau’r ymadawedig, fel y banc neu ddarparwr pensiwn preifat.

Byddant yn gofyn am gopi o’r profiant neu lythyr cadarnhad cyn rhyddhau’r asedau.

Yna gallwch dalu’r amrywiol ddyledion (os o gwbl) a’r trethi sy’n ddyledus.

Os yw’r asedau ar ffurf eiddo neu gyfranddaliadau, efallai y bydd angen i chi eu gwerthu er mwyn talu dyledion a threthi.

Os ydych chi’n bwriadu gwerthu eiddo:

  • Gallwch gael cyngor ar brisio eiddo a’r costau cysylltiedig yn ogystal ag awgrymiadau gwerthu ar wefan Which?yn agor mewn ffenestr newydd
  • Darllenwch ein Canllaw i werthu tŷ yn gyflym os ydych chi’n meddwl defnyddio cwmni gwerthu tai yn gyflym yn hytrach.

Os ydych yn cael gwared ar gyfranddaliadau:

  • Efallai yr hoffech ystyried gwneud hyn eich hun, os mai nifer fechan o gyfranddaliadau sydd. Dysgwch fwy am sut i werthu cyfranddaliadau.
  • Ar gyfer portffolio cymhleth neu os yw’r cyfranddaliadau yn werth cryn dipyn, mae’n syniad da i geisio cyngor proffesiynol.
    Gallech hefyd siarad gyda chynghorydd os nad ydych yn siŵr a ydych am werthu’r cyfraddiadau hyn. Darllenwch Dewis cynghorydd ariannol am ragor o gyngor.

Rhannu’r ystâd

Wedi i chi dalu’r dyledion a threthi, bydd yn rhaid i chi ddosbarthu’r ystâd yn unol â’r hyn a nododd yr ymadawedig yn ei ewyllys.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?