Sut i brynu a gwerthu cartref trwy asiantau tai

Edrychwch beth mae asiantau tai yn ei wneud, pa ffioedd maen nhw’n eu codi, delio gyda chynigion wedi’u selio a ffyrdd eraill o brynu a gwerthu.

Beth y mae asiantau tai yn ei wneud?

Edrychwch o gwmpas

Mae rhai asiantau tai yn argymell broceri morgais, syrfewyr neu gyfreithwyr. Gallwch siarad â hwy, ond nid oes yn rhaid i chi ddefnyddio’u gwasanaethau. Mae bob amser yn werth edrych o gwmpas, gan y gall yr arbedion fod yn sylweddol.

Mae asiantau tai yn marchnata ac yn gwerthu eiddo.

Maen nhw hefyd yn delio gyda gwaith papur, cadw golwg ar y gadwyn (prynwyr sy’n gwerthu’u hen gartref a gwerthwyr sy’n prynu eu cartref newydd), trafod gyda’ch cyfreithiwr ac yn trafod gyda phrynwyr a gwerthwyr. Ni yw asiantau tai yn delio gydag arolygon - byddwch chi angen syrfëwr ar gyfer hynny, ond efallai y bydd ganddynt bartneriaethau i argymell syrfëwr wrthych chi.

Asiantau tai a ffioedd

Os ydych chi’n prynu eiddo, ni ddylech fod yn gorfod talu unrhyw ffioedd asiant tai.

Os ydych chi’n gwerthu, fel arfer bydd angen i chi dalu rhwng 0.75% a 3.5% o’r pris gwerthu i’ch asiant tai.

Eto, edrychwch o gwmpas, a thrafodwch unwaith yr ydych chi wedi canfod asiant tai yr hoffech chi weithio gyda hwy. Gwiriwch a yw’r ffi yn cynnwys TAW neu bydd angen i chi ychwanegu 20% arall ar bris y ffi.

Prynu gan asiant tai

Cadw mewn cysylltiad

Cadwch mewn cysylltiad rheolaidd â’ch asiant tai fel hynny byddant yn cofio amdanoch chi pan fydd yr eiddo perffaith yn cyrraedd y farchnad.

Gallwch gofrestru gyda nifer o asiantau tai. Er mwyn dewis pa un fydd orau, edrychwch ar y math o eiddo sydd ganddynt i’w cynnig, gofynnwch am eu ffioedd (os yw’n gymwys) a siaradwch â ffrindiau a theulu am eu hargymhellion.

Cadwch gofnod o’r broses pan fyddwch chi’n edrych am dŷ.

Gwnewch gofnod o sgyrsiau yr ydych chi wedi’u cael, gan gynnwys gyda phwy yr ydych chi wedi siarad, y dyddiad a’r amser. Mae hyn yn golygu y bydd gennych reolaeth ar bopeth ac mae’n ffordd dda i’ch atgoffa chi o’r hyn sydd wedi’i drafod a’i gytuno.

Cwestiynau i’w gofyn

Prynwyr am y tro cyntaf

Os ydych chi’n brynwr am y tro cyntaf gyda ‘morgais mewn egwyddor’, cofiwch grybwyll hyn pan fyddwch chi’n cwrdd â’r gwerthwyr gan y bydd hyn yn eich rhoi chi mewn sefyllfa gref i symud pethau yn eu blaen yn gyflym.

Pan fydd eiddo yn dal eich sylw, peidiwch â bod ofn gofyn llawer o gwestiynau. Cofiwch y gallai gofyn y cwestiynau cywir yn awr arbed tipyn o arian i chi yn y dyfodol. Mae dyletswydd ar asiantau tai i ddweud y gwir felly holwch hwy am fanylion. Nid dyma’r amser i fod yn swil. Gofynnwch gwestiynau megis:

  • Pa mor hir y mae’r eiddo wedi bod ar y farchnad?
  • Beth fydd yn cael ei gynnwys yn y gwerthiant? (Llenni? Gosodiadau golau? Dodrefn?)
  • A oes disgwyl unrhyw waith ar yr eiddo?
Edrych ar eiddo? Darllenwch ein Rhestr wirio edrych ar eiddo (PDF 2.7MB).
Am restr lawn o’r cwestiynau y dylech eu gofyn darllenwch ein canllaw Pwy ydi Pwy (PDF 3MB).

Gwneud cynnig

Nid yw’n rhy hwyr

Gallwch chi neu’r gwerthwr dynnu yn ôl unrhyw bryd cyn i’r cytundebau gael eu cyfnewid.

Dylai’ch cynnig fod yn:

  • Amodol ar gytundeb (STC) - ni fydd y gwerthiant terfynol yn digwydd hyd nes y bydd y cyfreithwyr wedi cyfnewid dogfennau sy’n rhwymo mewn cyfraith
  • Yn amodol ar arolwg - mae hyn yn caniatáu i gostau unrhyw ddiffygion neu broblemau gael eu hystyried unwaith y mae’r syrfëwr wedi gwirio’r eiddo

Unwaith y mae’ch cynnig wedi’i dderbyn, cofiwch sicrhau bod yr asiant tai wedi tynnu’r eiddo oddi ar y farchnad ac nad yw bellach yn ei hysbysebu ar gyfer ymweliadau pellach. Os oes gan rywun arall ddiddordeb ac yn mynd i’w weld, rydych chi wrth risg y bydd rhywun arall yn dod i mewn gyda chynnig uwch, sy’n cael ei alw yn gasympio.

Dylech dderbyn llythyr gan yr asiant tai yn cadarnhau’ch cynnig. Os na fyddwch chi’n derbyn un, cofiwch ofyn am un.

Am restr lawn o’r cwestiynau y dylech eu gofyn darllenwch ein canllaw Pwy ydi Pwy (PDF 3MB).

Beth yw cynnig wedi’i selio a sut y mae’n gweithio?

Gwneud cynnig gyda chynnig wedi’i selio, ble mae’r pris yn cael ei gynnig yn gyfrinachol, yw’r arfer yn yr Alban ond nid yw mor gyffredin mewn man arall. Nid yw cynigion wedi’u selio yn rhwymo mewn cyfraith.

Y tu allan i’r Alban fel arfer ni ofynnir am gynigion wedi’u selio dim ond pan fydd cystadleuaeth am eiddo. Bydd darpar brynwyr yn derbyn pris arweiniol, a disgwylir y bydd eu cynnig wedi’i selio yn uwch na hyn.

  • Mae croeso i chi ofyn i’r asiant tai am gyngor ar beth i’w gynnig, ond cofiwch eu bod yn gweithio i’r gwerthwr, ac nid i chi.
  • Osgowch greu ffigwr crwn o’ch cynnig. Er enghraifft, os ydych chi’n meddwl bod yr eiddo werth £250,000, dylech roi cynnig wedi’i selio o £251,500.
  • Rhowch wybod iddynt ba mor gyflym y gallwch symud.

Mae dyddiad yn cael ei osod i dderbyn cynigion wedi’u selio, naill ai gan yr asiant tai neu gyfreithiwr y gwerthwr - fel arfer maen nhw’i gyd yn cael eu hagor ar yr un pryd. Yna bydd y prynwr llwyddiannus yn cael gwybod bod ganddo’r cynnig buddugol.

Gwerthu gydag asiant tai

Unwaith yr ydych chi wedi penderfynu gwerthu gan ddefnyddio asiant tai, dewiswch un trwy ofyn cwestiynau am eu hanes wrth werthu eiddo fel eich un chi.

Holwch sut y maen nhw’n bwriadu marchnata’ch eiddo ar-lein, oherwydd dyna ble mae llawer o bobl yn dechrau chwilio. A chofiwch, bydd yn rhaid i chi dalu ffi.

Sut i gwyno am asiant tai

Os bydd pethau yn mynd o’i le, mae gennych hawl i gwyno. Siaradwch â’ch asiant tai yn gyntaf, mynegwch eich pryderon a rhowch gyfle iddynt ymateb.

Os nad ydych chi’n fodlon â’u hymateb gallwch gysylltu â’r ombwdsmon eiddo sy’n gyfrifol am eich asiant.

Ffyrdd eraill o brynu a gwerthu eiddo

Ar-lein

Mae gwefannau i’w cael a fydd yn eich helpu chi i ganfod prynwr, neu werthu’ch eiddo, gan arbed swm sylweddol o arian i chi. Gwasanaeth rhestrau gwerthu yn unig, cofiwch mai chi sy’n gyfrifol am:

  • Godi arwydd Ar Werth ac ychwanegu’ch rhif ffôn
  • Tynnu lluniau o’r tu fewn a’r tu allan
  • Rhoi manylion a mesuriadau am faint yr ystafelloedd
  • Dangos prynwyr posibl o amgylch eich eiddo
  • Trefnu Tystysgrifau Perfformiad Ynni
  • Trafod y pris gyda phrynwyr posibl

Mae costau gwerthu ar-lein yn amrywio rhwng gwefannau, felly cofiwch sicrhau eich bod yn deall yr hyn yr ydych chi’n ei gael am eich arian.

Rhaid i asiantau tai ar-lein fod yn aelodau o gorff rheoleiddio proffesiynol.

Arwerthiannau

Gall hyn fod yn ffordd boblogaidd (a chynt) o brynu neu werthu eiddo a allai fod angen eu hadnewyddu neu sydd wedi’u hailfeddiannu. Bydd angen i chi, yn ôl pob tebyg, dalu blaendal o 10% gyda’r gweddill yn daladwy o fewn 28 diwrnod felly bydd angen i’r arian fod yn barod.

Cofiwch y bydd costau i’w hystyried megis ffi gosod ar gyfer y catalog a ffioedd arwerthiant, comisiwn a chyfreithwyr a chostau arolwg.

Mae rhagor o wybodaeth ar wefan NAVA.

Eich cam nesaf

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?