Sut i gael trefn ar eich arian wrth wahanu os oeddech chi’n cyd-fyw

Os buoch yn byw gyda’ch gilydd fel cwpl ac yna wedi gwahanu, mae gennych lai o hawliau na chyplau sy’n ysgaru neu’n diddymu’u partneriaeth sifil. Po fwyaf y gallwch gytuno arno mewn perthynas â’ch eiddo, meddiannau ac asedau, po fwyaf syml fydd eich cyfnod o wahanu.

Asesu’ch sefyllfa

Mae nifer o gyplau sy’n byw gyda’i gilydd yn gwahanu heb ddefnyddio cyfreithiwr. Yn wahanol i ysgariad neu ddiddymu partneriaeth sifil, nid oes proses gyfreithiol i lynu ati.

Ond efallai y byddwch yn dal i ddymuno cymryd cyngor cyfreithiol neu ddefnyddio cyfryngwr (sef defnyddio trydydd parti diduedd i’ch helpu i ddod i gytundeb) mewn rhai sefyllfaoedd. Er enghraifft, os ydych chi a’ch partner mewn anghydfod ynglŷn â’r tŷ y buoch yn byw ynddo, trefniadau ynghylch eich plant, neu’n methu cytuno ar sut i rannu’r hyn sy’n perthyn i chi ac unrhyw ddyledion sydd gennych.

Mae nifer o ddewisiadau ar gael i chi:

  1. Gallwch drefnu’r gwahaniad eich hun yn gyfan gwbl.
  2. Os ydych o’r farn y gallech hawlio yn erbyn eich cyn bartner neu fod eich cyn bartner am hawlio yn eich erbyn chi, gallwch siarad â chyfreithiwr i gael gwybod beth allwch chi ei wneud am y peth.
  3. Gallwch ddefnyddio cyfryngwr i’ch helpu chi a’ch cyn bartner ddod i gytundeb.

Os defnyddiwch gyfreithiwr ar gyfer nifer o gyfarfodydd wyneb yn wyneb a galwadau ffôn – ac yn enwedig os aiff eich achos i’r llys – gallai swm y costau cyfreithiol fod yn ddrud iawn. Ceisiwch osgoi ffraeo gyda’ch cyn bartner drwy gyfreithiwr os yn bosib.

Darllenwch ragor yn Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol wrth wahanu.

Cytuno ar faterion ariannol

Gall roi trefn ar y materion ariannol gymryd peth amser ac efallai na fydd yn broses syml, ond gall fod yn haws os dilynwch y camau canlynol:

  1. Gwnewch restr o’r hyn sy’n perthyn i chi a’r dyledion sydd gennych. Dylech gynnwys popeth o’ch cartref i’ch cynilion, eitemau sydd yn y tŷ a’ch car. Fel rheol, mae’r person sydd piau’r eitem â hawl i’w chadw. Ond efallai y gall y partner arall wneud hawl amdani.
  2. Os nad ydych yn gwybod beth yw gwerth eich meddiannau, efallai y bydd angen help arbenigwyr arnoch chi. Er enghraifft, gallech chi wirio beth yw pris tai fel yr un sydd gennych chi yn y papur newydd lleol, siaradwch â gwerthwr eiddo lleol neu edrychwch ar-lein ar wefannau eiddo.
  3. Nesaf, ewch ati i benderfynu sut yr hoffech chi rannu’ch meddiannau, a phwy fydd yn talu biliau a benthyciadau. Os na allwch gytuno ar sut y dylid rhannu’r rhain, dechreuwch gyda’n canllaw Trefnwch gyfrifon banc ar y cyd, yswiriant, biliau a chyllid arall gyda’ch cyn bartner.
    Os na allwch benderfynu ar sut y dylid rhannu’ch cartref, bydd yr hyn y gallwch ei wneud, ynghyd ag a all eich cyn bartner gyflwyno hawliad, yn ddibynnol ymhle yn y DU yr ydych chi’n byw. Canfyddwch ragor am Rannu’r cartref teuluol a’r morgais wrth wahanu. Os ydych yn rhentu, bydd eich hawliau’n dibynnu fel arfer ar enw pwy sydd ar y denantiaeth. Darllenwch ragor yn ein canllaw Rhannu’r cartref teuluol wrth wahanu - rhentu.
  4. Ceisiwch gytuno ar sut y byddwch yn gofalu am eich plant. Fel rhieni, disgwylir i’r ddau ohonoch dalu tuag at gostau eich plant. Mae rhagor o wybodaeth am sut i wneud hyn yn Sut i drefnu cynhaliaeth plant.

Mae’n syniad i chi fedru llunio cytundeb sy’n egluro sut y penderfynoch chi rannu popeth. Mae’r ddau ohonoch yn fwy tebygol o lynu at gytundeb os yw’n un ysgrifenedig, a dylai hynny leihau’r posibilrwydd o ddryswch yn ddiweddarach.

Pryd y gallech fod angen cymorth cyfreithiol neu broffesiynol

Mae rhai cyplau yn ei chael hi’n amhosib cytuno ar sut i rannu’r arian, neu gallant gytuno ar rai pethau ond nid pethau eraill. Os yw hynny’n wir am eich sefyllfa chi, gallech elwa o ddefnyddio trydydd parti, fel cyfryngwr, i lywio cytundeb.

Dewis arall yw cael cyngor cyfreithiol gan gyfreithiwr. Enghreifftiau o sefyllfaoedd lle gallech fod angen cymorth proffesiynol:

  • Rydych chi a’ch cyn bartner yn berchen ar eich cartref ond ni allwch gytuno ar sut i rannu’ch materion ariannol
  • Nid ydych chi’n berchen ar y cartref ond dymunwch wneud hawliad ariannol yn erbyn eich cyn bartner
  • Mae gennych chi a’ch cyn bartner forgais ar y cyd ac ni allwch gytuno ar bwy ddylai dalu beth
  • Bu i chi a’ch cyn bartner lunio ‘cytundeb cyd-fyw’ a eglurodd sut y byddech chi’n rhannu’ch arian, ond mae ef neu hi wedi mynd yn groes i’w air erbyn hyn
  • Mae gennych chi a’ch cyn bartner fusnes ar y cyd ac ni allwch gytuno ar sut i’w rannu
  • Bu i chi gymryd benthyciad ar gyfer eich cyn barter ac ni all ef neu hi ei dalu’n ôl neu nid yw’n dymuno gwneud hynny

Gwneud hawliad yn y llys

Os bydd eich cyn bartner yn gwrthod negodi o gwbl neu’n anwybyddu’ch hawliau cyfreithiol, efalai y bydd angen i chi fynd i’r llys i wneud hawliad yn ei erbyn ef neu hi.

Cymru a Lloegr

Efallai y byddwch chi’n medru hawlio “diddordeb buddiol” yn eich cartref neu eiddo arall os yw’n perthyn i’ch cyn bartner ac roedd gennych gytundeb neu ddisgwyliad y byddech yn rhannu gwerth yr eiddo petaech chi’n gwahanu.

Yr Albanhttp://www.familylawassociation.org/family-lawyer-search.aspx

Efallai y gallech chi wneud hawliad yn erbyn eich cyn bartner os ydych wedi’ch ‘anfanteisio’n economaidd’ (sy’n golygu eich bod mewn sefyllfa waeth yn ariannol), neu os cafodd eich cyn bartner ‘fantais economaidd’ yn sgil y berthynas. Ni allwch wneud hawliad am daliadau parhaus, ond efallai y gallech wneud hawliad am gyfandaliad.

Rhaid i chi gyflwyno unrhyw hawliad o fewn 12 mis ers gwahanu oddi wrth eich cyn bartner, felly gwnewch yn siŵr nad ydych yn mynd heibio’r cyfnod hwn.

Gogledd Iwerddon

Efallai y gallech chi wneud hawliad yn erbyn eich cyn bartner i gael arian y cyfrannoch at eich morgais yn ôl, os symudoch i mewn i eiddo’ch cyn bartner.

Costau gweithredu yn y llys

Gall y rheolau ynglŷn â pha bryd y gallwch wneud hawliad fod yn gymhleth, felly mae’n beth doeth siarad â chyfreithiwr sy’n arbenigo mewn anghydfodau rhwng cyplau sy’n byw ar y cyd ond sy’n gwahanu. Cofiwch serch hynny y gall dwyn achos llys yn erbyn eich cyn bartner fod yn gostus yn ariannol ac yn emosiynol.

Gallwch ddod o hyd i gyfreithiwr:

Eich cam nesaf

Dysgwch beth yw Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol wrth wahanu

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?