Sut i gael trefn ar eich arian wrth wahanu neu ddiddymu

Wrth i chi gychwyn ar y broses o ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, efallai y byddwch yn pwyso a mesur i ba raddau y gallwch wneud y gwaith eich hun – ac a oes angen cyfreithiwr arnoch. Bydd hyn yn dibynnu ar nifer o ffactorau, yn cynnwys pa mor rhwydd yw’r drafodaeth ariannol rhyngoch chi a’ch cyn bartner.

Penderfynu faint o gymorth proffesiynol sydd ei angen arnoch

Wrth benderfynu faint o gymorth sydd ei angen arnoch, nid oes yn rhaid i chi ddefnyddio cyfreithiwr ar gyfer yr holl broses o ysgaru neu ddiddymu nac ychwaith wneud y cyfan eich hun. Mae nifer o ddewisiadau ar gael i chi:

  1. Gallwch drefnu’r cyfan eich hun neu drwy ddefnyddio gwasanaeth ar-lein.
  2. Gallwch drefnu un neu ddau o sesiynau cynghori gyda chyfreithiwr, ond gwneud y gwaith o gwblhau’r ffurflenni a’r gwaith papur eich hun.
  3. Gallwch ddefnyddio cyfryngwr – trydydd parti diduedd – i roi cymorth i chi a’ch cyn bartner (gŵr, gwraig neu bartner sifil) ddod i gytundeb.
  4. Gallwch ddefnyddio cyfreithiwr i’ch cynorthwyo drwy gydol y broses. Os bydd gennych chi lawer o gyfarfodydd wyneb yn wyneb a galwadau ffôn, ac yn enwedig os cymerir misoedd lawer i chi gytuno, gallai’r gwaith o gyrraedd setliad ariannol fod yn ddrud iawn. Os yn bosib, ceisiwch osgoi ffraeo gyda’ch cyn bartner drwy gyfreithiwr.

Darllenwch ragor ar Sut i dalu ffioedd cyfreithiol wrth ysgaru neu ddiddymu.

Asesu pa bryd y byddai’n haws rhannu’ch arian

Nid oes rheol syml ynglŷn â pha amgylchiadau fyddai’n well ar gyfer setlo’ch ysgariad neu ddiddymiad eich hun a pha bryd fyddai’n fwy buddiol i chi geisio cymorth proffesiynol.

Serch hynny, mae nifer o wahaniadau’n troi’n chwerw neu’n hirfaith gan na all gyplau gytuno ar sut i rannu’r arian. Ac os felly, efallai y dylech geisio ychydig o gymorth proffesiynol.

Mae dod i gytundeb ynglŷn â’ch arian yn debygol o fod yn haws:

  • Os yw’r ddau ohonoch yn cytuno i’r ysgariad neu’r diddymiad
  • Nid oes gennych blant neu mae’r plant wedi tyfu ac nid ydynt yn dibynnu arnoch yn ariannol
  • Mae un ohonoch yn ddibynnol ar y llall yn ariannol
  • Rydych yn cytuno ar sut y dylid rhannu’ch eiddo a’ch pensiynau neu gallwch drafod y gwahanol ddewisiadau yn gyfeillgar gyda’ch gilydd

Rhoi trefn ar eich ysgariad neu ddiddymiad eich hun

Os ydych yn byw yng Nghymru a Lloegr, gallwch ddewis roi trefn ar eich ysgariad neu ddiddymiad eich hun neu gallwch ddefnyddio gwasanaeth ar-lein rhad. Mae nifer cynyddol o bobl yn gwneud hyn, er mae’r mwyafrif yn parhau i ddefnyddio cyfreithiwr, cyfryngwr neu unigolyn proffesiynol arall i gael cymorth neu gyngor.

Yn yr Alban, gosodir y dewis o wneud y cyfan eich hun allan yn gyfreithiol a’i alw’n ysgariad neu’n ddiddymiad ‘syml’. Rhai cyplau neilltuol all ddefnyddio’r weithdrefn hon yn unig. Er enghraifft, ni allwch ei defnyddio os oes gennych chi blant dan 16 oed neu os ydych yn gwneud hawliad ariannol yn erbyn eich gilydd (er enghraifft, cyfran o’r tŷ neu bensiwn).

Yng Ngogledd Iwerddon, rhaid i chi fynd o flaen barnwr yn bersonol mewn un ai llys sirol neu’r Uchel Lys pan fyddwch yn ysgaru neu’n diddymu’ch partneriaeth sifil. Fodd bynnag, gallwch ymddangos yn y llys fel ‘deisebydd personol’ heb orfod defnyddio cyfreithiwr.

Mantais rhoi trefn ar eich ysgariad neu ddiddymiad eich hun yw fod hyn yn rhatach ac mae gennych reolaeth lwyr dros yr hyn sydd angen ei wneud. Ond, os na allwch chi a’ch cyn bartner gytuno ar sut i rannu pethau’n gyfeillgar, efallai nad hwn yw’r dewis gorau.

Darllenwch ragor yn Ysgariad neu ddiddymiad DIY (ei wneud eich hun).

Arwyddion o y gall rhannu’ch arian fod yn waith cymhleth

Os yw eich sefyllfa ariannol yn gymhleth, gallai’r gwaith o rannu’ch arian a dod i gytundeb gymryd peth amser ac mae’n debygol y byddwch angen cymorth proffesiynol. Gwiriwch i weld a oes unrhyw un o’r canlynol yn berthnasol i chi. Po fwyaf ohonynt y byddwch yn eu ticio, po fwyaf cymhleth fydd eich gwahaniad yn debygol o fod.

  • Mae un ohonoch yn anghytuno â’r ysgariad neu’r diddymiad
  • Rydych wedi bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil ers dros bum mlynedd
  • Mae gennych blant sy’n parhau i ddibynnu arnoch yn ariannol
  • Mae un ohonoch yn ddibynnol ar y llall yn ariannol
  • Mae gan un ohonoch fwy o asedau na’r llall (er enghraifft, mae’r tŷ yn enw un partner, neu wedi cronni pensiwn llawer mwy na’r llall)
  • Mae gennych fusnes sy’n perthyn i un neu’r ddau ohonoch
  • Mae gan un ohonoch gyflwr meddygol neu anabledd sy’n effeithio ar eich gallu i ennill incwm
  • Mae un ohonoch wedi rhoi’r gorau i weithio er mwyn magu’ch plant, sydd wedi effeithio ar allu’r unigolyn i ennill incwm

Darllenwch ragor yn Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol ar ysgariad neu ddiddymiad.

Pethau i’w gwneud a phethau i’w hosgoi gydag ysgariad neu ddiddymiad

Os nad yw eich gwahaniad yn un cyfeillgar, gallech gael eich temtio i ‘gosbi’ eich cyn bartner wrth i chi negodi ynglŷn â’r arian. Ceisiwch ddilyn yr awgrymiadau da canlynol a chymryd sylw o’r pethau i’w hosgoi.

Awgrymiadau da

  • Ceisiwch gytuno gyda’ch cyn bartner ynglŷn â phwy fydd yn talu biliau yn y tymor byr
  • Ceisiwch gytuno ar gymaint o bethau â phosib gyda’ch cyn bartner – bydd hyn yn arbed amser ac arian
  • Cofiwch y gall yr hyn yr ystyriwch chi yn drefniant ‘teg’ a sut y rhennir eich arian yn gyfreithiol fod yn ddau beth cwbl wahanol

Pethau i’w hosgoi

  • Peidiwch â cheisio dial ar eich cyn bartner drwy wneud pethau fel gorwario’n sylweddol ar gyfrifon ar y cyd, rhewi cyfrif heb ddweud wrth eich partner neu beidio â gwneud taliadau er i chi addo hynny
  • Peidiwch â gwneud penderfyniad a fydd yn gwneud i chi deimlo’n well yn y tymor byr, a all fod yn niweidiol i chi – a’ch cyn bartner – yn yr hirdymor
  • Peidiwch ag anwybyddu biliau neu lythyrau gan eich banc neu gwmni y mae gennych chi ddyledion i’w talu iddynt. Gorau po gyntaf i chi gysylltu â nhw neu gofynnwch i elusen gynghori am gymorth. Drwy wneud hynny bydd mwy o ddewisiadau’n debygol o fod ar gael i chi

Os oes gennych chi anawsterau gyda thalu dyledion, darllenwch ragor yn Ymdrin â dyledion sy’n achosi problemau ar ôl gwahanu.

Ysgariad neu ddiddymiad rhyngwladol

Mae’r gyfraith ynghylch ysgariad a diddymiad yn amrywio ledled y DU. Gan ddibynnu ymhle y cafodd y naill ohonoch eich geni ac ymhle y buoch yn byw yn y gorffennol, efallai y byddwch yn gallu ysgaru neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil mewn rhan wahanol o’r DU i’r un yr rydych yn byw ynddi ar hyn o bryd.

Efallai y byddwch yn gallu ysgaru neu ddiddymu’ch partneriaeth sifil mewn gwlad arall y tu allan i’r DU os cawsoch chi neu’ch cyn bartner eich geni yno neu y buoch yn byw yno.

Os credwch fod hynny’n briodol yn eich achos chi, dylech siarad â chyfreithiwr sy’n arbenigo mewn ysgariad neu ddiddymiad rhynglwadol.

Darllenwch ragor yn ein canllaw Ysgariad neu Ddiddymiad rhyngwladol.

Cytundebau gwahanu yn hytrach nag ysgariad neu ddiddymiad

Mae cytundeb gwahanu yn ddefnyddiol os nad ydych wedi penderfynu eto a ydych am gael ysgariad neu ddiddymu eich partneriaeth sifil, neu os na allwch wneud hynny eto. Mae’n gytundeb sydd – yn nodweddiadol – yn nodi’r trefniadau ariannol y byddwch yn eu trefnu tra byddwch wedi gwahanu.

Dysgwch fwy yn ein canllaw Cytundebau gwahanu yn hytrach nag ysgariad neu ddiddymiad.

Eich cam nesaf

Eich dewisiadau o ran cyngor cyfreithiol neu ariannol ar ysgariad neu ddiddymiad

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?