Sut i roi trefn ar eich arian os ewch yn sâl neu’n anabl

Os ydych yn wynebu problem iechyd, y peth olaf ar eich meddwl o bosib fydd eich materion ariannol. Serch hynny, i osgoi pryderon ariannol rhag gwaethygu, ceisiwch gael trefn ar eich arian cyn gynted â phosibl.

Gwnewch y mwyaf o’ch incwm

Bydd angen i chi wirio eich bod yn cael yr holl incwm sydd ar gael i chi. Gall hynny ddod o:

Cymorth gan eich cyflogwr

Cael Tâl Salwch

Gallwch gael Tâl Salwch Statudol (SSP) am hyd at 28 wythnos:

  • os ydych yn gyflogedig – ond yn methu gweithio
  • os oedd eich enillion cyfartalog yn ystod y ddau fis cyn i chi stopio gweithio yn fwy na £112 yr wythnos

Y gyfradd ar gyfer SSP yw £88.45 yr wythnos (2015-16). Caiff ei dalu gan eich cyflogwr yn yr un modd â’ch cyflog.

Mae gan rai cyflogwyr gynlluniau tâl salwch mwy hael a bydd eraill yn asesu achosion yn unigol.

Gwiriwch delerau eich cytundeb neu’r llawlyfr staff i weld beth sydd ar gael.

Dysgwch ragor am Dâl Salwch Statudol ar GOV.UK.

Gofynnwch am gefnogaeth fel y gallwch ddychwelyd i’r gwaith

Mae gennych yr hawl gyfreithiol i ofyn i’ch cyflogwr wneud addasiadau rhesymol fel y bydd yn haws i chi barhau i weithio. Gallai’r addasiadau rhesymol hyn gynnwys:

  • oriau gweithio hyblyg
  • newid eich cyfrifoldebau
  • defnyddio offer a addaswyd yn arbennig – er enghraifft eich cyfrifiadur, bysellfwrdd, ffôn, cadair neu ddesg

Darllenwch ein canllaw Cefnogaeth i roi cymorth i chi gadw’ch swydd pan fyddwch yn sâl neu’n anabl.

Gwiriwch eich pensiwn gweithle

Os ydych wedi bod yn talu i mewn i bensiwn gweithle, gofynnwch i’ch cyflogwr neu’r cwmni sy’n rhedeg y cynllun a oes unrhyw fudd-daliadau salwch y gallech eu hawlio.

Os oes, gwiriwch faint yw eu gwerth ac am ba hyd y byddant yn parhau.

Er enghraifft, efallai y byddwch yn gallu ymddeol yn gynnar os nad ydych yn gallu dal i weithio.

Darllenwch ein canllaw Ymddeol yn gynnar oherwydd salwch neu anabledd.

Budd-daliadau a hawliadau

Hawliwch yr holl fudd-daliadau mae gennych hawl iddynt

Wyddoch Chi?

Yn 2010, amcangyfrifodd grŵp o elusennau fod mwy nag £16 biliwn o fudd-daliadau heb eu hawlio bob blwyddyn.

Os oes gennych chi gyflwr iechyd neu os ydych yn anabl, gallech fod yn gymwys i hawlio budd-daliadau a fydd yn:

  • rhoi cymorth i chi reoli’r costau ychwanegol sy’n gysylltiedig â bod yn anabl neu fod â chyflwr iechyd hirdymor – er enghraifft, Taliad Annibyniaeth Bersonol
  • llenwi’r bwlch o ddiffyg incwm – er enghraifft, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth
  • ychwanegu at eich incwm – er enghraifft, credydau treth
  • eich helpu gyda chostau hanfodol – er enghraifft, Budd-dal Tai
  • caniatáu i rywun sy’n gofalu amdanoch i hawlio Lwfans Gofalwr

Cymorth gyda chostau iechyd y GIG

Mae presgripsiynau am ddim yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon, waeth beth yw’ch oed ac amgylchiadau.

Gair i gall

Mae’n rhaid i’r rhan fwyaf o bobl dalu am bresgripsiynau yn Lloegr. Os ydych yn derbyn Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gysylltiedig ag incwm, yna mae’n debygol bod eich presgripsiynau am ddim fel arfer.

Os ydych yn byw yn Lloegr ac yn cael rhai budd-daliadau penodol efallai y gallwch arbed arian drwy gael cymorth gyda chostau iechyd. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Presgripsiynau’r GIG
  • costau deintyddol
  • cost gofal llygaid
  • cael cymorth gyda chostau teithio i apwyntiadau ysbyty

Hawlio ar yswiriant

Gwiriwch a oes gennych bolisïau yswiriant a fyddai’n rhoi sicrwydd am eich taliadau morgais neu gymryd lle canran o’ch incwm. Er enghraifft:

  • yswiriant diogelu incwm
  • yswiriant diogelu incwm tymor byr
  • yswiriant diogelu taliadau
  • yswiriant amddiffyn taliadau morgais
  • yswiriant salwch critigol

Yn aml cynigir sicrwydd gyda pholisïau yswiriant neu forgeisi.

Hawliwch ar eich union – fel arfer ceir cyfnod o ddisgwyl cyn i bolisi ryddhau taliad, felly gorau po gyntaf y byddwch yn anfon eich hawliad.

Darllenwch ein canllaw Gwneud hawliad yswiriant.

Cysylltwch â’ch cyflenwyr nwy a thrydan

Cysylltwch â’ch cyflenwr ynni cyn gynted â phosibl Rhowch wybod iddynt fod gennych gyflwr iechyd hirdymor neu eich bod yn anabl a gofynnwch iddynt a ydych yn gymwys am y Gostyngiad Cartrefi Cynnes.

Gallech gael hyd at £140 oddi ar eich bil trydan ar gyfer Gaeaf 2015/16.

Os dywedwch wrth eich cyflenwr ynni am eich cyflwr iechyd, gallai hefyd:

  • eich cofrestru ar gyfer ei wasanaeth o flaenoriaeth
  • cynnal gwiriadau diogelwch blynyddol am ddim
  • cynnig blaenoriaeth gyda galwadau brys i gartrefi
  • eich diogelu rhag colli’ch cyflenwad trydan neu lithro i ôl-ddyled

Gwiriwch a all eich cyngor lleol fod o gymorth

Os yw’ch cyflwr yn golygu’ch bod yn cael anhawster symud o gwmpas neu wneud tasgau beunyddiol efallai y gall eich cyngor lleol roi cefnogaeth gyda phethau fel:

  • mân addasiadau i’ch cartref (fel canllawiau ar eich baddon)
  • offer arbennig yn gysylltiedig â’ch salwch neu’ch anabledd
  • siopa a glanhau
  • gofal personol a thasgau beunyddiol

Y cam cyntaf yw cael asesu’ch anghenion gan eich cyngor.

Cymorth gyda grantiau elusennol

Mae nifer o sefydliadau a chymdeithasau sy’n cynnig grantiau i bobl a’u teuluoedd er mwyn rhoi cymorth iddynt ymdopi â llai o incwm neu gwrdd â’r costau ychwanegol o fod yn sâl neu’n anabl.

Gall grantiau fod ar gael drwy Undeb Llafur neu gymdeithas fuddiannol sy’n gysylltiedig â’r math o waith a wnewch.

Mae yna sefydliadau hefyd sy’n rhoi grantiau i grwpiau neilltuol o bobl, fel pobl hŷn neu’r rhai sydd ag anghenion penodol.

Adolygwch eich cyllideb

Os byddwch nawr yn gorfod ymdopi ar incwm llawer is, mae’n bwysig edrych ar eich cyllideb ar unwaith i wneud y gorau o’ch incwm.

Defnyddiwch ein Cynllunydd cyllideb i roi cymorth i chi arbed arian.

Os na allwch reoli’ch arian ar eich pen eich hun

Os yw’ch cyflwr iechyd neu’ch anabledd yn ei gwneud hi’n anodd i chi reoli’ch arian ar eich pen eich hun, gallwch ofyn i rywun arall eich helpu.

Cael cefnogaeth emosiynol

Os ydych wedi mynd yn anabl yn ddiweddar, efallai bod eich bywyd wedi newid mewn ffordd ddramatig. Gallech deimlo eich bod am gysylltu â phobl eraill sydd mewn sefyllfa debyg.

Os ydych yn meddwl bod eich salwch neu anabledd yn effeithio ar eich iechyd meddwl gwnewch apwyntiad i weld eich meddyg teulu.

Dewch o hyd i ddolenni i grwpiau anabledd a sefydliadau lleol ar wefan Scopeyn agor mewn ffenestr newydd.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?