Sut mae asesiad awdurdod lleol o anghenion gofal yn gweithio

Gall asesiad anghenion gofal - neu asesiad gofal cymdeithasol - gan eich cyngor lleol fod y cam gyntaf tuag at gael yr help a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnoch gyda’ch bywyd bob dydd.

Nod asesiad anghenion gofal yw canfod faint o help sydd ei angen arnoch - i’ch galluogi i fyw mor annibynnol â phosibl. Darllenwch ein canllaw i weld sut mae’n gweithio.

Beth yw asesiad anghenion gofal neu asesiad gofal cymdeithasol?

Gair i gall

Mae rhai pobl sy’n sâl neu’n anabl yn ei chael yn ddefnyddiol gwneud rhestr o bethau sy’n anodd iddynt, yn enwedig ar ddiwrnodau ‘gwael’, er mwyn iddynt eu trafod yn ystod yr asesiad.

Os byddwch angen help gyda thasgau bob dydd mae gan eich awdurdod lleol ddyletswydd gyfreithiol i gwblhau asesiad i ganfod beth yw eich anghenion.

Yng Ngogledd Iwerddon, cwblheir yr asesiad gan yr Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol.

Mae’r syniad o gael asesiad yn dychryn llawer o bobl, ond nid yw’n rhywbeth i boeni yn ei gylch. Nid prawf y gallwch lwyddo neu fethu ynddo yw asesiad anghenion gofal.

Mae’n fodd syml o ddod i ddeall eich anghenion gofal a chefnogaeth unigol fel bod eich awdurdod lleol neu’ch ymddiriedolaeth leol yn gallu penderfynu ar y ffordd orau o’ch helpu.

Mae Deddf Gofal 2014 yn amlinellu’r broses y mae’n rhaid i’r asesiad ei dilyn a’r lefel ofynnol o angen y dylai’r awdurdod lleol ei chefnogi.

  • Mae’n caniatáu i chi arwain ar egluro pa ofal a chefnogaeth sydd eu hangen arnoch i wneud bywyd yn haws i chi.
  • Dywed y Ddeddf Gofal bod yn rhaid ystyried eich lles a’ch dymuniadau yn y broses asesu.

Er enghraifft, efallai y dymunwch aros yn eich cartref, a rhaid ystyried hynny.

Neu, os bu i’ch anghenion gofal yn y gorffennol eich atal rhag cymryd rhan mewn gweithgareddau y tu allan i’r cartref, ond bod hynny’n rhywbeth y dymunwch ei wneud, yna rhaid i hynny fod yn rhan o’r broses asesu a’r cynllun gofal.

A ydw i’n gymwys i gael asesiad anghenion gofal?

Mae gennych hawl i gael asesiad anghenion gofal waeth faint o incwm neu gynilion sydd gennych chi, neu ba mor gymhleth neu syml yw eich anghenion.

Os ydych yn gofalu am rywun, mae gennych chithau hefyd yr hawl i gael asesiad gofalwr.

Asesiadau gofalwyr a gwasanaethau cefnogaeth

Sut ydw i’n cael asesiad o anghenion gofal?

Cysylltwch ag adran gwasanaethau cymdeithasol oedolion eich awdurdod lleol a gofynnwch am un. Eglurwch eich bod angen help yn eich cartref a gofynnwch am asesiad anghenion gofal (a elwir hefyd yn asesiad gofal cymdeithasol).

Asesiadau brys

Mewn rhai achosion, gall awdurdod lleol ddechrau darparu gwasanaethau cyn gwneud asesiad o anghenion gofal, os yw’n credu bod angen cymorth ar frys.

Cwblheir asesiad llawn cyn gynted â phosibl i sicrhau bod y cymorth cywir ar gael.

Beth sy’n digwydd yn yr asesiad anghenion gofal?

Cwblheir yr asesiad gan arbenigwr gofal ar ran yr awdurdod lleol neu’r GIG.

Gallai’r unigolyn fod yn therapydd galwedigaethol, nyrs neu weithiwr cymdeithasol, neu gyfuniad o’r rhain - felly nid oes rhaid ichi fynd drwy nifer o asesiadau gan wahanol asiantaethau.

Gyda’ch gilydd byddwch yn archwilio pa mor anodd ydi hi i gyflawni gweithgareddau yn eich bywyd dydd i ddydd, fel ymolchi a gwisgo, gofalu am eich anghenion toiled neu fyw’n ddiogel yn eich cartref. Gelwir y rhain yn ‘ganlyniadau gofal’.

Os bydd rhywun eisoes yn eich helpu gyda’r gweithgareddau hyn, mae’n dal i gyfrif fel angen sydd gennych, felly dylech sicrhau bod yr asesydd yn gwybod eich bod yn ei chael yn anodd cyflawni’r tasgau hyn gyda neu heb gymorth.

Mae angen iddynt wybod faint o ddeilliannau gofal na allwch chi eu cyflawni er mwyn cyfrifo a ydych chi’n gymwys i gael cefnogaeth neu beidio. Rhoddodd Deddf Gofal 2014 ddyletswydd ar awdurdodau lleol i ystyried lles yr unigolyn wrth asesu a darparu gwasanaethau gofal a chefnogaeth.

Mae’n syniad da i fynd â ffrind neu aelod o’r teulu gyda chi i’r asesiad er mwyn iddynt allu’ch helpu i egluro sut mae’ch cyflwr yn effeithio arnoch chi.

Os nad oes unrhyw un allai fynd gyda chi ac y byddech yn ei chael yn anodd iawn deall yr asesiad neu egluro eich anghenion, rhaid i’r cyngor drefnu eiriolwr annibynnol i’ch helpu yn yr asesiad.

Beth sy’n digwydd ar ôl yr asesiad anghenion gofal?

Ar ôl eich asesiad anghenion gofal, bydd eich awdurdod lleol neu’ch ymddiriedolaeth leol yn penderfynu pa wasanaethau gofal y gall eu darparu neu eu trefnu ar eich cyfer, neu y gallwch eu trefnu eich hun drwy daliad uniongyrchol gan yr awdurdod lleol.

Gwneir y penderfyniad drwy gymharu’ch anghenion gofal unigol â’r meini prawf a gytunwyd yn genedlaethol y mae’n rhaid i bob cyngor lleol eu defnyddio.

Rhaid i’r aseswr hefyd ystyried sut mae’r anghenion hyn yn effeithio ar eich lles cyffredinol pan fyddant yn penderfynu a ydych angen cefnogaeth.

Byddwch yn gymwys i gael gofal a chefnogaeth os:

  • Oes gennych chi angen meddyliol neu gorfforol neu rydych yn dioddef o afiechyd.
  • Ni allwch gyflawni dau neu fwy o’r deilliannau gofal – mae’r rhain yn bethau fel os ydych chi angen help i baratoi a bwyta bwyd a diod, neu i ymolchi a gwisgo.
  • Mae yna effaith arwyddocaol ar eich lles gan nad ydych yn cael yr help rydych ei angen.

Gallwch gael gwybod am feini prawf cymhwyso ar wefan eich awdurdod lleol.

Cytuno ar becyn gofal awdurdod lleol

A wyddech chi?

Dim ond am eich anghenion gofal personol y mae’ch awdurdod lleol yn gyfrifol. Y GIG sy’n gyfrifol am anghenion gofal iechyd.

Yn y cynllun gofal, rhoir gwybod yn fanwl am y gwasanaethau gofal fydd eu hangen arnoch, a byddwch yn cael copi ysgrifenedig o’r cynllun hwnnw.

Gall gwasanaethau gofal gynnwys:

  • Gofal preswyl neu gartrefi nyrsio.
  • Cyfarpar anabledd ac addasiadau i’ch cartref - fel canllawiau, lifftiau grisiau neu rampiau.
  • Gall gofal cartref helpu gyda phethau fel glanhau, prydau bwyd a siopa.
  • Gofal dydd i’ch plentyn os oes anabledd gennych chi neu gan y plentyn.
  • Canolfannau dydd i roi seibiant i chi neu i’r sawl sy’n gofalu amdanoch.
  • System ffôn ‘llinell ofal’ er mwyn ichi fedru ffonio am help mewn argyfwng.

Adolygu eich cynllun gofal a chefnogaeth

Unwaith y bydd eich cynllun gofal a chefnogaeth wedi ei gytuno, mae gennych hawl i ofyn am adolygiad ar unrhyw adeg os ydych chi’n meddwl bod eich anghenion gofal neu sefyllfa ariannol wedi newid.

Hyd yn oed os nad oes unrhyw beth wedi newid, rhaid i’ch awdurdod lleol ei adolygu’n rheolaidd, fel arfer unwaith y flwyddyn.

Beth os byddwch yn symud i rywle y tu allan i’ch ardal leol?

Os byddwch yn symud y tu allan i’ch ardal leol, rhaid i’r ddau awdurdod lleol gydweithio i sicrhau y byddwch yn parhau i dderbyn y gefnogaeth fydd ei hangen arnoch yn eich cartref newydd.

Rhaid i chi roi gwybod i’r awdurdod lleol newydd eich bod yn symud i’w ardal er mwyn iddo gael copi o’ch asesiad anghenion a’r cynllun gofal a chefnogaeth.

Os oes gennych chi ofalwr rhaid i’r awdurdod lleol yn yr ardal newydd ei gefnogi ef neu hi hefyd os bydd yn dod gyda chi.

Os nad ydych yn gymwys am gefnogaeth gyda gofal awdurdod lleol

Os yw’ch awdurdod lleol yn credu nad ydych yn gymwys am gefnogaeth gyda gofal am nad yw’ch anghenion yn ddigon dwys, rhaid iddo serch hynny roi gwybodaeth a chyngor i chi am ble allwch chi gael cymorth - er enghraifft, trwy elusennau neu sefydliadau lleol eraill.

Rhaid i’r wybodaeth hon fod wedi ei theilwra i’ch anghenion chi.

Os nad ydych yn cytuno â chanlyniad yr asesiad anghenion gofal, eich cam cyntaf yw gofyn i’ch awdurdod lleol am eglurhad ysgrifenedig llawn o’i asesiad a sut y daeth i’r penderfyniad a wnaed.

Os ydych yn anfodlon o hyd ar ôl darllen ei eglurhad, cysylltwch â’ch awdurdod lleol ac eglurwch pam mae’r penderfyniad yn annheg, yn eich barn chi.

Mae gan bob adran gwasanaethau cymdeithasol weithdrefn gwyno, ac mae’n rhaid iddi ddweud wrthych sut i’w defnyddio.

Darllenwch ein canllaw Sut i herio eich awdurdod lleol dros eich gofal

Talu am ofal - yr asesiad ariannol neu’r prawf modd

Ar ôl i’ch awdurdod lleol neu’ch ymddiriedolaeth leol asesu’ch anghenion gofal a chanfod pa wasanaethau gofal sydd eu hangen arnoch, bydd yn cynnal asesiad ariannol. Yr enw ar hwn yw ‘prawf modd’.

Bydd hyn yn cyfrifo a fydd angen i chi gyfrannu tuag at gost eich gofal, ac a fydd yr awdurdod lleol yn talu am y cyfan neu rywfaint o’ch costau gofal.

Profion modd ar gyfer costau gofal – sut maen nhw’n gweithio

Dim ond am wasanaethau gofal cymunedol y bydd eich awdurdod lleol yn talu ac ni all ddarparu gofal nyrsio.

Fodd bynnag, gall rhai anableddau, anafiadau, cyflyrau tymor hir neu broblemau meddygol cymhleth olygu eich bod yn gymwys am gyllid Gofal Parhaus y GIG am eich gofal tymor hir.

A ydych yn gymwys i gael cyllid Gofal Parhaus y GIG?

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?