Taclo gamblo problemus a dyled

Os yw gamblo yn effeithio arnoch yn ariannol, gall fod yn anodd siarad amdano. Ond nid ydych ar eich pen eich hun - ac mae help a chefnogaeth allan yna i chi.

A yw fy ngamblo yn broblem?

Astudiaeth achos

“Ar y dechrau, roedd yn ymddangos yn ddiniwed, ac ni welais fy hun yn croesi’r llinell i ddibyniaeth - roedd yn teimlo fel nad oedd yn real. Ond yn y chwe mis cyntaf roeddwn eisoes mewn dyled o £10,000 ac roeddwn yn benthyg mwy a mwy o arian ar gardiau credyd i gadw gamblo.”

Os ydych yn credu bod eich gamblo yn broblem, mae’n bwysig i fod yn onest ac i siarad amdano. Os na fyddwch yn gwneud hyn, mae’n debygol y bydd eich sefyllfa yn gwaethygu.

Os ydych yn gamblo er mwyn gwneud arian yn hytrach nag am hwyl, efallai y mae’n amser i chi gael help. Er enghraifft, os ydych yn ei weld fel ffordd arall o gynilo neu fenthyg swm gan fanc, cymdeithas adeiladu neu fenthyciwr arall y gallwch fforddio i’w dalu ‘nôl, mae hyn yn arwydd efallai bod gennych broblem.

Os ydych yn credu efallai’r bod gennych broblem, mae yna rhai arwyddion rhybudd os ydych:

  • yn defnyddio eich gorddrafft neu gerdyn credyd i dalu am gamblo
  • yn methu taliadau dyledion neu filiau â blaenoriaeth oherwydd eich bod wedi gwario’r arian ar gamblo
  • gamblo i geisio ennill arian er mwyn talu eich dyledion.

Os oes unrhyw un o’r rhain yn gyfarwydd i chi, mae’n amser cael help.

Os ydych yn cael eich effeithio gan broblemau gamblo, gallwch ffonio’r National Gambling Helpline ar 0808 8020 133. Mae ymgynghorwyr ar gael 24/7, i gynnig gwybodaeth, cyngor a chefnogaeth. Neu ewch i wefan GamCare.

Sut mae clirio fy nyled gamblo?

Astudiaeth achos

“Er nad oedd gen i unrhyw arian yn dod i mewn, fe wnes i barhau i gamblo - roeddwn yn sicr y gallwn ennill yr arian yn ôl, ac roeddwn yn byw ar fraidd ddim.”

Mae gamblo yn aml yn arwain at ddyled.

Yn ogystal â mynd i’r afael â’ch gamblo, mae’n bwysig cael cymorth ariannol hefyd.

Gall delio â dyled deimlo’n llethol ac yn straen. Ond mae’n well i fynd i’r afael â’ch cyllid nawr. Mae ei gael dan reolaeth yn gam cyntaf pwysig.

Efallai nad ydych yn benthyg arian i’w gamblo – ond efallai eich bod yn defnyddio’r arian y dylech fod wedi ei wario ar fwyd a rhent, er enghraifft.

Mae’n bwysig talu biliau â blaenoriaeth yn gyntaf. Rhain sydd â’r canlyniadau mwyaf difrodol os na fyddwch yn eu talu. Maent yn cynnwys:

  • taliadau rhent neu forgais
  • Treth Cyngor
  • nwy a thrydan
  • treth incwm, yswiriant gwladol a TAW
  • taliadau cynhaliaeth plant.

Yn ddelfrydol, dylech dalu’r rhain ar y diwrnod rydych yn cael eich talu – cyn y cewch eich temtio i ddefnyddio’r arian i gamblo.

Mae trosglwyddo’ch cyllid i rywun rydych yn ymddiried ynddo wrth i chi fynd i’r afael â’ch gamblo yn opsiwn. Er nad yw’n ddatrysiad hirdymor ond yn bendant gall helpu yn y tymor byr.

Os ydych yn teimlo bod angen help llaw arnoch i ddatrys eich cyllid, gweler ein canllaw ’Cael cymorth anffurfiol i reoli’ch arian {:target=”_blank”}

A allaf gael Trefniant Gwirfoddol Unigol (IVA) i helpu i glirio fy nyledion?

Efallai eich bod wedi clywed am Drefniant Gwirfoddol Unigol (IVA) fel ffordd o ddelio â’ch dyledion. Mae IVA yn rhewi’ch dyledion ac yn caniatáu i chi eu talu’n ôl dros gyfnod penodol o amser.

Mae yna lawer o bethau i feddwl amdanynt cyn i chi gwneud IVA. Ac mae’n bwysig cofio mai dim ond un o’r ffyrdd y gallech ddelio â’ch dyledion.

Mae hi bob amser yn well trafod pethau gydag ymgynghorydd dyled profiadol gan fod yr ateb sydd orau i chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol.

Darganfyddwch fwy am IVAs, yn ein canllaw [Beth yw Trefniant Gwirfoddol Unigol (IVA)?](What%20is%20an%20Individual%20Voluntary%20Arrangement%20(IVA) {:target=”_blank”}

A dewch o hyd i gyngor am ddim ar ddyledion trwy ddefnyddio ein lleolwr cyngor ar ddyledion {:target =”_ blank”}.

Awgrymiadau hunangymorth i’ch helpu i roi’r gorau i gamblo

Mae yna nifer o ffyrdd y gallwch helpu’ch hun i roi’r gorau i gamblo. Mae’r rhain yn cynnwys:

Hunan-eithrio

Gallwch eithrio’ch hun o gwmnïau gamblo, naill ai ar-lein neu mewn lleoliad brics a morter. Mae hyn yn golygu eich bod yn gofyn i’r busnes eich atal rhag gamblo gyda nhw, fel arfer am gyfnod rhwng chwe mis a phum mlynedd. Gallwch ofyn i staff mewn lleoliad wneud hyn ar eich rhan. Neu gallwch drefnu gwaharddiad o leoliadau neu safleoedd penodol trwy ‘gynlluniau hunan-eithrio aml-weithredwr’.

· Gall GAMSTOP eich eithrio o’r holl gwmnïau gamblo ar-lein sydd wedi’u trwyddedu i ddarparu gweithgareddau gamblo yn y DU. Ewch i GAMSTOP i ddarganfod mwy www.gamstop.co.uk/.

· Am fanylion ynglŷn â lleoliadau corfforol, ewch i wefan BeGambleAware.

Rhwystrau gamblo (neu reolaethau gwario)

Mae mwy o fanciau a chymdeithasau adeiladu bellach yn eu cynnig. Maent yn rhoi’r opsiwn i chi rwystro deliad gamblo trwy’ch cyfrifon banc.

I ddarganfod pa fanciau sy’n cynnig rhwystrau gamblo ar gardiau debyd, ewch i wefan GamCare {:target=”_blank”}.

Ni chaniateir i gwmnïau gamblo ar-lein na brics a morter dderbyn taliadau cardiau credyd. Mae rhai darparwyr cardiau credyd wedi rhwystro pob trafodyn gamblo, ond mae’n werth gwirio gyda’ch darparwr.

Meddalwedd rhwystro

Rhaglen gyfrifiadurol yw hon sy’n cyfyngu mynediad i wefannau neu wasanaethau ar-lein eraill. Mae rhai meddalwedd am ddim, weithiau mae yna ffi. Mae’n bwysig gwneud eich ymchwil a darganfod pa un yw’r gorau i chi.

Efallai y bydd eich darparwr gwasanaeth rhyngrwyd yn gallu cynnig i chi eithrio eich hun o’r holl wefannau oedolion. Neu gyflenwi meddalwedd gwrth feirws i chi sy’n eich galluogi i rwystro rhai meysydd, fel gamblo.

Gallwch hefyd ofyn i’ch darparwr ffôn symudol neu’ch teledu rhyngweithiol gyfyngu neu rwystro’ch mynediad at wasanaethau gamblo.

Darganfyddwch fwy am feddalwedd rhwystro ar wefan GamCare {:target=”_blank”}.

Sut gall fy manc fy helpu i reoli fy ngamblo?

Efallai y byddwch yn teimlo’n nerfus neu’n teimlo cywilydd ynglŷn â chysylltu â nhw. Ond mae’n bwysig cysylltu â’ch banc a rhoi gwybod iddynt am eich sefyllfa.

Gall banciau eich helpu mewn sawl ffordd. Mae’r rhain yn cynnwys:

· rhewi eich cerdyn dros dro pan fyddwch yn teimlo bod eich gwariant yn mynd allan o reolaeth

· newid y swm o arian y gallwch godi o beiriannau arian parod bob dydd, neu droi’r gallu i dynnu arian parod i ffwrdd yn gyfan gwbl.

Sut y gall eich credydwyr eich helpu gyda’ch dyled gamblo

Os ydych mewn dyled ac yn cael anawsterau i wneud taliadau, mae’n bwysig siarad â’ch credydwyr. Efallai gallant eich helpu. Ond dim ond os ydych yn dweud wrthynt y gallant eich helpu.

Gall gredydwyr sydd arnoch arian iddynt gynnwys:

  • eich cyngor lleol os ydych yn ei chael hi’n anodd i dalu eich Treth Cyngor
  • darparwyr cerdyn credyd neu fenthyciadau
  • eich landlord neu fenthyciwr morgais.

Efallai y bydd yr help y gallant ei gynnig yn dibynnu ar y math o gredydwr ydynt. Er enghraifft, efallai y gallant ail-drafod eich ad-daliadau. Neu greu cynllun talu gyda chi y gallwch ei fforddio. Dylai hyn osgoi methu taliadau a thalu ffioedd uwch o ganlyniad.

Os gallwch ddangos iddynt y camau rydych yn eu cymryd i roi’r gorau i gamblo, gallai hyn eu gwneud nhw’n fwy parod i’ch helpu chi.

Sut i atal darpar fenthycwyr rhag rhoi credyd i chi

Os ydych mewn perygl o geisio am gredyd i ariannu eich gamblo, gallwch roi gwybod i ddarpar fenthycwyr nad ydych am iddynt fenthyca i chi.

Gallwch wneud hyn trwy ychwanegu ‘nodyn’ (a elwir hefyd yn Hysbysiad Cywiriad [NOC]) at eich ffeil gredyd. Bydd benthycwyr yn gweld hyn a dylent ystyried yr hyn rydych wedi’i ysgrifennu yn y nodyn.

Mae’r brif asiantaethau cyfeirio credyd yn cynnig y gwasanaeth hwn:

Fodd bynnag, byddwch yn ymwybodol os ydych eisoes yn gwsmer efallai na fydd eich benthyciwr bob amser yn edrych ar eich ffeil gredyd.

Gamblo ac iechyd meddwl

A wyddoch chi?

Soniodd 43% o bobl a ffoniodd y National Gambling Helpliney llynedd am effaithiau ar eu lles iechyd meddwl. Mae hyn yn cynnwys pryder, straen, iselder ysbryd, unigedd a hyd yn oed meddyliau a theimladau hunanladdol.

Yn ogystal ag effeithio arnoch yn ariannol, gall gamblo problemus hefyd effeithio’n ddifrifol ar eich iechyd meddwl.

Os ydych yn gamblo i ddianc rhag materion iechyd meddwl, fel straen, pryder neu iselder, ni fydd ond yn gwaethygu’r teimladau hyn.

Nid yn unig hynny, gall achosi problemau eraill hefyd, gan gynnwys rhoi straen ar eich perthnasoedd personol a rhoi eich swydd mewn perygl.

Er enghraifft, efallai eich bod yn treulio mwy o amser yn gamblo a llai o amser gyda theulu a ffrindiau. Efallai eich bod yn cael mwy o ddadleuon am arian, neu efallai y byddwch yn cael trafferth canolbwyntio ar bethau eraill - fel gwaith. Gall yr holl faterion hyn fod yn arwyddion bod eich gamblo yn broblem y mae’n rhaid i chi fynd i’r afael â hi.

Yn ogystal â mynd i’r afael â’ch gamblo, mae’n bwysig mynd i’r afael ag unrhyw faterion iechyd meddwl hefyd.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw ar Broblemau arian a lles meddyliol gwael {:target=”_blank”}.

Sut gallaf amddiffyn fy nheulu o ddyled a achosir gan fy ngamblo?

Gall gamblo, a’i effaith ariannol, effeithio’n sylweddol ar iechyd a lles chi a’ch teulu.

Fodd bynnag, os ydych yn gamblo a’i fod yn achosi problemau ariannol, mae’n bwysig cael cyngor. Yn enwedig os:

  • mae gennych gerdyn credyd neu fenthyciad ar y cyd gyda’ch partner
  • mae gennych hawl budd-dal ar y cyd ac rydych yn cael yr arian
  • rydych yn berchen ar eich cartref ar y cyd â’ch partner

Am wybodaeth a chyngor, gweler gwefan Cyngor ar Bopeth {:target=”_blank”}.

Gall cael cyfrifon cyfredol a chardiau credyd ar wahân i amddiffyn cyllid eich partner.

Efallai y byddai’n werth ystyried canslo neu ddileu eich mynediad at gyfrifon ar y cyd. Hefyd, sicrhau nad oes gennych fynediad at swm mawr o arian heb yn wybod i’ch partner. Er enghraifft, trwy ail-forgeisio’ch cartref neu gymryd benthyciad.

Siaradwch â’ch banc neu’ch darparwr credyd am unrhyw fesurau eraill y gallant eu rhoi ar waith i’ch cefnogi.

Beth i’w wneud os ydych yn byw gyda rhywun sy’n cael trafferth gyda gamblo

Os yw’ch partner yn gamblo ac wedi colli rheolaeth ar y sefyllfa, gall gael effaith ddinistriol ar eich cyllid a’ch perthynas.

Os ydych yn credu bod eich partner yn cuddio dibyniaeth gamblo, gofynnwch i’ch hun a ydynt:

  • yn gyfrinachol am eu cyllid
  • yn amddiffynnol ynghylch arian
  • cuddio cyfriflenni banc
  • codi arian o gyfrifon heb eglurhad.

Pan fydd gan bartner broblem gamblo, mae nid yn unig yn brifo ei gyllid ei hun, ond eich cyllid chi a’r teulu ehangach hefyd.

Y peth cyntaf i’w wneud os ydych yn meddwl bod eich partner yn gamblwr problemus yw cael help. Nid oes angen i chi fod yn sicrhau eu bod yn ddibynnol er mwyn cael cyngor. Gallwch ffonio llinell gymorth GamCare ar 0808 8020 133. Byddant yn eich helpu i ddarganfod beth ddylai eich camau nesaf fod.

Os nad ydych yn teimlo fel siarad â rhywun dros y ffôn. Mae gan GamCare wasanaeth ar-lein o’r enw Netline. Mae hyn yn caniatáu i chi gyfnewid negeseuon gwib gydag ymgynghorydd. Mae yna fforymau ar-lein hefyd lle gall pobl sydd wedi cael eu heffeithio gan gamblo problemus siarad a chefnogi ei gilydd.

Siaradwch â’ch partner am arian. Gall fod yn anodd gwybod ble i ddechrau os bydd angen i chi siarad â’ch partner am eu problem gamblo, neu os ydych yn amau y gallai fod problem ganddynt.

Mae ein canllaw Sut i gael sgwrs am arian {:target=”_blank”} yn rhoi awgrymiadau i chi ar sut i baratoi a sicrhau bod y sgwrs yn un adeiladol.

Pethau y gallwch eu gwneud i amddiffyn eich hun a’ch cyllid. Gwiriwch eich sgôr credyd i weld a ydych wedi’ch cysylltu â nhw’n ariannol a sut. Er enghraifft, os oes gennych forgais ar y cyd neu os yw’r ddau enw ar gytundeb rhentu, neu os oes gennych gyfrifon banc ar y cyd.

Os cewch fenthyciad neu lofnodi contract gyda rhywun, byddwch yn gyfrifol ar y cyd am dalu’r benthyciad. Os ydynt yn cael trafferth gyda gamblo, rydych yn peryglu’ch hun os ydych yn cael benthyciadau, neu fathau eraill o gredyd gyda’ch gilydd.

Gall cadw’ch cyllid ar wahân helpu i amddiffyn eich sgôr credyd a’ch amddiffyn yn ariannol.

Gweler ein tudalen ar Sut i wella’ch sgôr credyd {:target=”_blank”} i ddarganfod mwy.

Efallai eich bod mewn sefyllfa lle rydych yn gwynebu camdriniaeth ariannol.

I ddarganfod mwy am hyn, a sut i fynd i’r afael ag ef, gweler ein canllaw Amddiffyn rhag cam-drin ariannol {:target=”_blank”}.

Sicrhewch eich bod yn hawlio popeth y mae gennych hawl iddo

Os ydych yn byw ar incwm isel efallai y bydd gennych hawl i hawlio rhai budd-daliadau a’u talu yn eich enw chi i ychwanegu at eich incwm.

Fodd bynnag, os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol (UC), fel arfer mae’n cael ei dalu fel taliad sengl i’r cartref. Os ydych yn poeni bod eich partner yn defnyddio’r arian i gamblo gallwch ofyn i’ch anogwr gwaith am Drefniant Taliad Amgen (APA). Mae hyn yn golygu y gellir talu’ch taliad UC i gyd i chi neu gallwch rannu’r taliad â’ch partner fel y gallwch gadw rheolaeth ar yr arian sydd ei angen arnoch.

Am ragor o wybodaeth, darllenwch ein canllaw ar geisiadau Credyd Cynhwysol ar y Cyd i gyplau {:target=”_blank”}.

Ac edrychwch ar declyn cyfrifiannell budd-daliadau Turn2Us {:target=”_blank”} i ddarganfod pa gymorth ychwanegol y gallai fod gennych hawl iddo

Ydych chi wedi troi at gamblo - neu a yw’ch problem wedi gwaethygu - o ganlyniad i’r pandemig coronafeirws?

P’un a ydych o dan straen am ansicrwydd swydd neu’n teimlo’n ynysig, mae’r achos o goronafeirws wedi bod yn anodd i lawer o bobl mewn sawl ffordd.

Mae wedi gwneud i lawer droi at gamblo. Ac i eraill, mae wedi gwneud problem gamblo yn waeth.

Os yw hyn yn swnio fel chi, cofiwch fod llawer o help ar gael.

Am ystod o gefnogaeth a chyngor, ewch i wefan GamCare {:target=”_blank”}.

Neu ffoniwch eu llinell gymorth 24 awr am ddim ar 0808 8020 133.

Os yw’r pandemig coronafeirws wedi gwaethygu’ch sefyllfa ariannol:

• Mae gan ein teclyn llywio arian {:target=”_blank”}lawer o ganllawiau penodol.

• Mae gan StepChange {:target=”_blank”}y wybodaeth ddiweddaraf am ddyled.

Pryd i gael cyngor ar ddyledion

Mae anwybyddu’ch dyled yn debygol o waethygu’r sefyllfa. Mae’n bwysig siarad â rhywun a chael help.

Os na allwch wneud ad-daliadau ar ddyledion a’ch bod ar ei hôl hi o ran eich biliau, nawr yw’r amser i gael cyngor am ddim ar ddyledion.

Y peth gorau yw cael cyngor cyn gynted ag y gallwch. Bydd cynghorydd dyled yn eich helpu i ddod o hyd i ffyrdd o reoli’ch dyledion. Mae’n syniad da rhoi gwybod iddynt fod eich dyled o ganlyniad i gamblo gan y bydd llawer yn cynnig cyngor ac atebion wedi’u teilwra i chi a’ch sefyllfa.

Pobl ifanc a gamblo

A wyddoch chi?

Mae tystiolaeth yn dangos bod pobl sy’n gamblo yn gynharach mewn bywyd yn fwy tebygol o ddod yn gamblwyr problemus pan fyddant yn oedolion.

Mae gamblo yn dod yn fwy o broblem ymhlith pobl ifanc.

Canfu ymchwil gan Brifysgol Caerdydd, ymhlith pobl ifanc 11 i 16 oed, mai’r ffurfiau mwyaf poblogaidd yw peiriannau ffrwythau, chwarae cardiau am arian gyda ffrindiau a chardiau crafu.

Er y gellir ystyried hyn yn ddiniwed, i lawer, mae hyn yn dechrau gamblo i ddod yn broblem.

Mae degau o filoedd o bobl ifanc 11 i 16 oed yn y DU yn gamblwyr problemus. Felly nid ydych ar eich pen eich hun. Ac mae yna lawer o help allan yna, i bobl ifanc a’u teuluoedd:

  • GamFam – yn helpu teuluoedd i adnabod yr arwyddion rhybuddio cynnar ac atal dibyniaeth
  • BigDeal {:target=”_blank”} – lle i bobl ifanc ddod o hyd i wybodaeth a chefnogaeth sy’n gysylltiedig â gamblo, iddyn nhw eu hunain neu i rywun maent yn poeni amdano.

Rhan o’r mater yw faint o hysbysebu gamblo y mae pobl ifanc yn agored iddo ar y teledu, ar-lein ac ar gyfryngau cymdeithasol.

Edrychwch ar waith GambleAware ar eich helpu chi i osgoi hysbysebu gamblo ar eu gwefan BeGambleAware.

Nid yw cwmnïau gamblo yn caniatáu i unrhyw un o dan 18 oed gamblo.

Yn y DU, mae yna dau eithriad yn unig:

  • O 16 oed, gallwch brynnu cynhyrchion y Loteri Genedlaethol, gan gynnwys gemau tynnu tocyn, cardiadu crafu ac enillion sydyn ar-lein.
  • Nid oes unrhyw gyfyngiadau oedran ar beiriannau gemau categori-D, sy’n cynnwys peiriannau ffrwythau.

Gallwch gwyno i’r Comisiwn Gamblo os ydych yn credu nad yw cwmni wedi dilyn y rheolau.

Darganfyddwch fwy ar wefan Cyngor ar Bopeth.

Ble gallaf gael cyngor a chefnogaeth i’n helpu i roi’i gorau i gamblo?

Yn ogystal â mynd i’r afael â’ch cyllid, mae’n bwysig mynd i’r afael â’ch gamblo ar yr un pryd.

I ddod o hyd i help a chefnogaeth sy’n agos atoch, ewch i wefan GamCare {:target=”_blank”}.

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon ac mae angen cefnogaeth arnoch:

  • Ffoniwch y National Gambling Helpline ar 1800 753 753. Neu ewch i wefan GambleAware Irelandopens in new window.
  • Neu ffoniwch Gamblers Anonymous – yn Nulyn ar (01) 8721133, neu Cork ar (087) 2859552. Neu ewch i wefan Gamblers Anonymous {:target=”_blank”}.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?